Nguồn lực di sản với khát vọng tăng trưởng mới

Nghệ thuật tạo hoa văn trên trang phục của người Mông ở Điện Biên là một trong những di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Trong ảnh: Sản phẩm thổ cẩm của người Mông ở xã Nà Bủng được bày bán tại các phiên chợ.

Nguồn lực cho phát triển du lịch

Khởi đầu năm 2026, Lễ hội Đua thuyền đuôi én tại phường Mường Lay đã thu hút hàng vạn du khách đến tham quan, trải nghiệm. Điểm nhấn nổi bật của lễ hội là việc Tổ chức Kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục “Vũ điệu đoàn kết bên dòng Đà giang” với hơn 10.000 người tham gia. Màn đồng diễn kéo dài 6,5km từ cầu cơ khí Nậm Cản qua bản Mo, bản Ổ, kết nối tỉnh lộ 142 và tuyến đường mặt hồ, tạo nên hình ảnh ấn tượng.

Ông Lù Văn Ánh, Phó Chủ tịch UBND phường Mường Lay cho biết: “Vũ điệu đoàn kết bên dòng Đà giang” đã tái hiện các điệu xòe cổ, vòng xòe đoàn kết... của đồng bào dân tộc Thái. Qua đó, góp phần gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống, tăng cường gắn kết cộng đồng. Đặc biệt, góp phần lan tỏa hình ảnh một Mường Lay năng động, sáng tạo, mến khách trong tổ chức các hoạt động văn hóa, du lịch.

Là sản phẩm du lịch đặc trưng của tỉnh, từ nhiều năm qua, Lễ hội Hoa Ban là không gian để các loại hình di sản văn hóa dân tộc được bảo tồn và phát huy. Những điệu xòe, tiếng khèn, múa sạp hay các làn điệu dân ca Thái, Mông, Hà Nhì được tái hiện sinh động trong không gian mở, giúp di sản hiện diện trong đời sống đương đại và trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn du khách.

Bà Lò Thị Viên, Giám đốc HTX Dệt thổ cẩm Lào Na Sang 2, xã Núa Ngam cho hay: Tham gia Lễ hội, HTX trưng bày nhiều sản phẩm thổ cẩm đặc trưng, giới thiệu đến du khách nghề dệt thổ cẩm truyền thống của người Lào ở Điện Biên, di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mang đậm bản sắc dân tộc. Đây không chỉ là dịp để giới thiệu, quảng bá hình ảnh, nét đẹp văn hóa của cộng đồng người Lào, mà còn góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ và tạo thêm động lực để gìn giữ, phát huy nghề dệt truyền thống trong đời sống hiện đại.

Sự phong phú của các giá trị văn hóa truyền thống đã tạo nên một không gian văn hóa đa sắc màu, góp phần làm nên sức hấp dẫn riêng cho du lịch Điện Biên. Năm 2025, tỉnh đón hơn 1,45 triệu lượt khách du lịch; tổng doanh thu từ du lịch đạt trên 2.645 tỷ đồng. 5 tháng đầu năm 2026, Điện Biên tiếp tục đón khoảng 850.000 lượt khách; tổng thu từ du lịch đạt 1.539 tỷ đồng, tăng 118% so với cùng kỳ.

Tuy nhiên, hiện nay “mỏ vàng” di sản của Điện Biên chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng. Sản phẩm du lịch còn thiếu tính liên kết, thời gian lưu trú và mức chi tiêu của du khách chưa cao. Một số giá trị văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, trong khi hạ tầng du lịch và nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn còn hạn chế. Đây là những điểm nghẽn cần tháo gỡ để di sản thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh của tỉnh.

Để di sản thành động lực tăng trưởng

Đầu tháng 4 vừa qua, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ghi danh “Lễ Cúng bản của người Thái tỉnh Điện Biên” vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sự kiện không chỉ là niềm vui, niềm tự hào của đồng bào dân tộc Thái mà còn là dấu mốc bước tiến quan trọng trong hành trình bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

Sự kiện này cũng nối dài danh sách di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của tỉnh Điện Biên lên 24 di sản. Cùng với hai di sản được UNESCO ghi danh là Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam và Nghệ thuật Xòe Thái, Điện Biên đang sở hữu tài nguyên văn hóa phong phú, giàu bản sắc, tạo động lực quan trọng cho phát triển du lịch bền vững.

Tuy nhiên, bảo tồn chỉ là điều kiện cần. Mục tiêu cốt lõi là khai thác và phát huy hiệu quả các giá trị di sản, để tạo ra động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế địa phương.

Những năm gần đây, nhiều nghi lễ, tập quán văn hóa truyền thống như Thực hành Then của người Thái trắng, Lễ Cầu mưa của người Khơ Mú, Tết Hoa mào gà của người Cống... thường xuyên được giới thiệu tại các lễ hội, ngày hội văn hóa của tỉnh. Từ những giá trị vốn chỉ tồn tại trong phạm vi cộng đồng, di sản ngày càng được lan tỏa rộng rãi thông qua các hình thức trình diễn trực quan, sinh động. Việc khai thác và bảo tồn di sản một cách sáng tạo đã và đang tạo hiệu ứng tích cực, góp phần tạo ra những sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn du khách.

Show diễn thực cảnh “Huyền tích U Va” trong khuôn khổ Lễ hội Hoa Ban là một ví dụ. Câu chuyện dân gian, điệu xòe, làn điệu giao duyên của người Thái được trình diễn ngay giữa không gian bản làng, tạo nên trải nghiệm chân thực và giàu cảm xúc cho du khách. Khi di sản được kể bằng ngôn ngữ của nghệ thuật, công nghệ và trải nghiệm, giá trị kinh tế mang lại sẽ lớn hơn nhiều so với cách khai thác truyền thống.

Nhằm cụ thể hóa định hướng về phát triển du lịch, ngày 31/12/2025, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã ban hành Nghị quyết về phát triển du lịch tỉnh Điện Biên giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035.

Một trong các nhiệm vụ, giải pháp được nêu trong Nghị quyết đó là rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách đặc thù cho phát triển du lịch; ưu tiên du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng. Đồng thời, mở rộng không gian du lịch theo các tuyến trọng điểm như: Điện Biên Phủ - Mường Lay; Điện Biên Phủ - Mường Ảng - Tuần Giáo; Điện Biên Phủ - Tủa Chùa - Sín Thầu; lấy Điện Biên Phủ và Mường Phăng làm trung tâm kết nối với các điểm du lịch vệ tinh. Đây là cơ sở quan trọng để phát huy giá trị di sản theo hướng có trọng tâm, trọng điểm và chiều sâu.

Cùng với đó là việc thu hút các nguồn lực đầu tư xã hội. Tại Hội nghị Xúc tiến Đầu tư mới đây, tỉnh Điện Biên đã ký kết 22 biên bản ghi nhớ và trao quyết định đầu tư cho nhiều dự án lớn, trong đó có các dự án đầu tư về du lịch. Những dự án này được kỳ vọng sẽ tạo cú hích cho phát triển du lịch, góp phần khai thác hiệu quả hơn các giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương.

Di sản không chỉ là giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ mà còn là nguồn lực quan trọng cho phát triển. Khi di sản được bảo tồn đúng hướng, khai thác sáng tạo và gắn với các sản phẩm du lịch chất lượng cao, Điện Biên hoàn toàn có cơ sở để biến kho tàng văn hóa thành nguồn lực tăng trưởng, đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong giai đoạn phát triển mới.