Nguồn lực thể chế để phát triển năng lượng - nhìn từ thực tiễn ở Khánh Hòa: Bài cuối: Hòa nhập vào 'sân chơi' quốc tế

Dựa trên những lợi thế vượt trội, Khánh Hòa đã chủ động lựa chọn cho mình những hướng đi phù hợp với “sân chơi” quốc tế.

Dự án điện gió, điện năng lượng mặt trời đầu tư tại tỉnh Khánh Hòa đã được đưa vào vận hành. Ảnh Đặng Tuấn/TTXVN

“Cái nôi” cho công nghiệp năng lượng

Thực hiện Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, tỉnh Khánh Hòa định hướng hình thành Trung tâm công nghiệp - dịch vụ năng lượng tái tạo gắn với khai thác lợi thế cảng biển Vân Phong, Cà Ná… Đây là định hướng quan trọng để phát triển công nghiệp xanh, nâng cao giá trị gia tăng và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng ngành năng lượng.

Ban Quản lý Khu kinh tế và Khu công nghiệp Khánh Hòa đang tập trung triển khai theo hướng không phát triển đơn lẻ từng dự án mà tổ chức thu hút đầu tư theo chuỗi hệ sinh thái gồm: Cơ khí chế tạo, công nghiệp phụ trợ, logistics - kho bãi, dịch vụ kỹ thuật, vận hành - sửa chữa - bảo dưỡng (O&M) và các dịch vụ hỗ trợ khác.

“Để hiện thực hóa mục tiêu nêu trên, tỉnh Khánh Hòa đang ưu tiên chuẩn bị quỹ đất sạch, đẩy nhanh đầu tư hạ tầng khu công nghiệp, cải cách thủ tục hành chính. Nhà đầu tư thực hiện các dự án được lựa chọn phải có khả năng lan tỏa, kéo theo doanh nghiệp vệ tinh”, ông Trần Minh Chiến, Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế và Khu công nghiệp Khánh Hòa cam kết.

Chủ trương hình thành và phát triển Trung tâm công nghiệp dịch vụ năng lượng tái tạo Khánh Hòa (dự kiến quy mô giai đoạn đầu khoảng 310ha tại xã Thuận Nam) cũng là “hạt nhân” tạo nền tảng cho sự phát triển của toàn bộ hệ sinh thái sau này. Cụm công nghiệp sản xuất và lắp ráp thiết bị tập trung vào việc nội địa hóa chuỗi cung ứng cho ngành năng lượng tái tạo. Trung tâm Logistics và dịch vụ cảng biển đóng vai trò then chốt trong việc vận chuyển, lưu trữ và xuất nhập khẩu thiết bị. Khu nghiên cứu, đào tạo và dịch vụ hỗ trợ nhằm hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học để nghiên cứu các công nghệ năng lượng mới (hydro xanh, pin lưu trữ), vật liệu mới và các giải pháp tối ưu hóa hiệu suất khai thác năng lượng tái tạo…

Thực tế hiện nay, toàn bộ công việc mang lại giá trị thặng dư nhất liên quan đến năng lượng tái tạo đều do nhà thầu nước ngoài thực hiện như, thiết kế, chế tạo các thiết bị quan trọng. Việt Nam chỉ mới thực hiện các công việc: Chế tạo móng cột, trụ đỡ, lắp đặt, căn chỉnh và bảo trì tua bin…

Tiến sĩ Phan Đăng Phong, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cơ khí cho rằng, trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng công bằng theo Quy hoạch điện VIII, việc phát triển ngành cơ khí điện và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa thiết bị cho các nhà máy điện năng lượng tái tạo trở thành nhiệm vụ cấp thiết. Nội địa hóa không chỉ là yêu cầu cấp thiết để giảm phụ thuộc nhập khẩu mà còn là cơ hội lớn phát triển ngành cơ khí điện Việt Nam.

Khu vực Nam Trung Bộ và miền Nam (trong đó có tỉnh Khánh Hòa) với tiềm năng vượt trội về điện gió, điện mặt trời, điện sinh khối sẽ trở thành “cái nôi” cho công nghiệp chế tạo thiết bị năng lượng tái tạo. Nếu có chính sách phù hợp, sự vào cuộc mạnh mẽ của doanh nghiệp và sự hỗ trợ của Nhà nước, chúng ta hoàn toàn có thể hình thành ngành công nghiệp cơ khí điện hiện đại, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và thúc đẩy phát triển bền vững.

Thử nghiệm mô hình mới

Trang trại điện gió và điện mặt trời của Trung Nam Group tại Thuận Nam, tỉnh Khánh Hòa. Ảnh: Đặng Tuấn/TTXVN

Tại Đại hội XIV của Đảng, tham luận của Đảng bộ tỉnh Khánh Hòa nêu: Với tiềm năng và lợi thế hiện nay, tỉnh tập trung cao độ cho định hướng chiến lược phát triển và chủ động khai thác hiệu quả không gian động lực phát triển. Đòi hỏi cấp thiết là phải đổi mới tư duy phát triển, vượt ra khỏi giới hạn của địa giới hành chính; tận dụng tối đa cơ chế, chính sách đặc thù; mở rộng hợp tác quốc tế để thu hút và khơi thông mạnh mẽ các nguồn lực. Qua đó, đưa tỉnh Khánh Hòa tiến cùng nhịp với dòng chảy phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới; xứng đáng với vai trò là trung tâm kết nối nội vùng và liên vùng; là điểm sáng của cả nước về phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh và bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.

Trao đổi với phóng viên TTXVN, Bí thư Tỉnh ủy Khánh Hòa Nghiêm Xuân Thành khẳng định, bên cạnh việc triển khai có hiệu quả các cơ chế, chính sách hiện hành của Trung ương, tỉnh sẽ nghiên cứu cơ chế, chính sách mới hỗ trợ về đào tạo nghề, thuế, đất đai, tín dụng cho các dự án công nghệ sạch... Điều này nhằm thu hút và hỗ trợ các thành phần kinh tế tham gia đầu tư phát triển các ngành kinh tế biển phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Trên cơ sở tổng kết thực tiễn triển khai các chủ trương, nghị quyết của Trung ương, tỉnh đề xuất ban hành Nghị quyết thành lập Khu thương mại tự do Khánh Hòa theo chủ trương của Trung ương - là khu chức năng, có ranh giới địa lý xác định gắn với các khu kinh tế ven biển, các cảng biển, cảng hàng không quốc tế tại tỉnh Khánh Hòa. Trung ương cho phép địa phương thực hiện thí điểm các cơ chế, chính sách nhằm mục tiêu thu hút đầu tư, tài chính, thương mại, dịch vụ thúc đẩy xuất khẩu, công nghiệp, hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.

Kinh nghiệm trên thế giới cho thấy, khi tạo ra một không gian thể chế đủ rộng, linh hoạt và an toàn sẽ thu hút các mô hình kinh doanh, công nghệ và hệ thống quản trị mới mà luật pháp hiện hành chưa kịp điều chỉnh. Có thể kể ra những nơi đã sử dụng “sandbox” như một công cụ chiến lược để “đi trước một bước” như, Abu Dhabi (ADGM), Singapore (MAS Sandbox), Busan (Blockchain Sandbox) hay Thâm Quyến (Qianhai Pilot Zone).

Từ góc nhìn nghiên cứu, Tiến sĩ Hà Huy Ngọc, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng, Khánh Hòa chỉ có thể bứt phá nếu dám lựa chọn cách tiếp cận khác biệt, đó là xây dựng một khung thể chế vượt trội, đủ mạnh để định vị lại địa phương trên bản đồ đầu tư khu vực. Theo ông, cần tạo dựng một môi trường mà các tập đoàn toàn cầu nhìn thấy cơ hội phát triển lâu dài, an toàn và hiệu quả thông qua việc cho phép thử nghiệm các mô hình thể chế hiện đại, mang tính cạnh tranh quốc tế. Cùng với đó, địa phương đổi mới tư duy quản trị đất đai, nhân lực, tài khóa và dịch vụ công; tăng cường liên kết vùng như một chỉnh thể không gian kinh tế thống nhất.

Khánh Hòa có đủ tiềm năng để trở thành một cực tăng trưởng hàng đầu của cả nước. Tuy nhiên, tiềm năng đó chỉ có thể chuyển hóa thành hiện thực khi địa phương đặt mình vào tương quan cạnh tranh trực tiếp với những trung tâm phát triển hàng đầu trong khu vực và quốc tế. Một tầm nhìn mới, một bộ thể chế mới và một cách tổ chức thực thi mới sẽ quyết định khả năng bứt phá của Khánh Hòa trong giai đoạn tới.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng chỉ rõ cần tập trung vào 3 đột phá chiến lược với nhiều nội dung then chốt. Đột phá mạnh mẽ về thể chế phát triển là nội dung ưu tiên hàng đầu được Đảng ta xác định nhằm “nâng cao năng lực hoạch định và tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước để khơi thông, giải phóng và phát huy hiệu quả mọi nguồn lực; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý, quản trị phát triển giữa Trung ương và địa phương, phát huy vai trò tự chủ, tự chịu trách nhiệm của địa phương…”.

Đối với Khánh Hòa, đột phá về thể chế không chỉ là yêu cầu trước mắt mà là lựa chọn mang tính quyết định. Khi địa phương mở rộng không gian phát triển, mạnh dạn thử nghiệm các mô hình quản trị và chính sách mới theo chuẩn mực quốc tế sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh khác biệt. Khánh Hòa đang đứng trước cơ hội trở thành cực tăng trưởng năng động, trung tâm kết nối kinh tế biển, công nghiệp năng lượng và đổi mới sáng tạo của cả nước. Trên cơ sở khai thác tối đa tiềm năng, cơ hội nổi trội, với khí thế mới, vận hội mới và khát vọng phát triển, Khánh Hòa từng bước hòa nhập vào “sân chơi” khu vực và quốc tế trong kỷ nguyên phát triển mới.

Xuân Triệu - Đặng Tuấn - Phan Sáu - Công Thử - Huy Thành (TTXVN)