Nguồn việc tăng, nhà thầu vẫn chịu áp lực chi phí

Nhà thầu thi công thảm bê tông nhựa mặt đường Dự án cao tốc Hữu Nghị-Chi Lăng. Ảnh: ST

Việc nhiều, hiệu quả phân hóa

Tại Tổng công ty Xây dựng số 1 - CTCP (CC1), khối lượng công việc tiếp tục duy trì ở mức lớn. Báo cáo tài chính hợp nhất bán niên 2026 sau soát xét ghi nhận doanh thu thuần đạt 6.464 tỷ đồng, tăng 31% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, riêng quý II, mảng xây dựng ghi nhận doanh thu thấp hơn giá vốn, khiến lợi nhuận gộp của mảng này âm gần 94 tỷ đồng. Lợi nhuận 6 tháng của doanh nghiệp cải thiện với đóng góp đáng kể từ hoạt động tài chính, trong khi hoạt động xây dựng vẫn chịu sức ép về hiệu quả.

Tương tự, tại Vinaconex, giá trị các hợp đồng xây lắp và đầu tư công đã ký nhưng chưa thực hiện hết sau quý I/2026 đạt 16.753 tỷ đồng, trong đó khoảng 10.900 tỷ đồng thuộc các dự án đầu tư công. Sáu tháng đầu năm, doanh thu thuần đạt gần 7.268 tỷ đồng, tăng 4%; lợi nhuận sau thuế đạt 596,6 tỷ đồng, tăng 25%. Dù vậy, biên lợi nhuận của hoạt động xây dựng vẫn chịu sức ép từ giá vật liệu và nhân công.

Số liệu tại CC1 và Vinaconex cho thấy kết quả kinh doanh giữa các nhà thầu đang có sự khác biệt, dù khối lượng công việc cùng tăng. Đây cũng là vấn đề được Hiệp hội Các nhà thầu Xây dựng Việt Nam nêu tại cuộc làm việc với Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc vừa qua.

Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu Xây dựng Việt Nam Nguyễn Quốc Hiệp cho biết: “Việc đẩy mạnh đầu tư công, triển khai các dự án hạ tầng lớn đang tạo nguồn việc đáng kể cho ngành xây dựng”. Tuy nhiên, theo ông Hiệp, doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn về chi phí đầu vào, cơ chế thực hiện dự án và các quy định pháp lý.

Một trong những áp lực được doanh nghiệp phản ánh là khoảng cách giữa giá nhân công công bố và chi phí huy động thực tế. Theo thông tin do CC1 cung cấp, giá nhân công công bố năm 2026 đối với một số nhóm lao động tham chiếu ở mức khoảng 282.000-376.000 đồng/công, trong khi chi phí thực tế doanh nghiệp phải bỏ ra có thể lên tới 600.000-950.000 đồng/ngày. Doanh nghiệp cũng gặp khó trong tuyển dụng từ lao động phổ thông đến kỹ sư hiện trường, nhân sự kiểm soát chất lượng, an toàn và vận hành thiết bị khi nhiều dự án lớn triển khai cùng lúc.

Áp lực từ vật liệu cũng chiếm tỷ trọng đáng kể trong chi phí thi công. Tổng công ty 319 cho biết, tại các dự án đường bộ cao tốc tuyến mới, chi phí vật liệu có thể chiếm 55-70% tổng chi phí, máy thi công 20-30%, nhân công 8-15%. Với các dự án cần khối lượng đất, cát, đá lớn, khả năng tiếp cận nguồn vật liệu tại chỗ tác động trực tiếp đến tiến độ thi công.

Tại dự án cao tốc Bắc - Nam đoạn Bãi Vọt - Hàm Nghi, trước khi các mỏ đất, cát được cấp theo cơ chế đặc thù, nguồn cung từ các mỏ thương mại chỉ đáp ứng khoảng 15% nhu cầu theo tiến độ. Trường hợp này cho thấy bên cạnh biến động về giá, khả năng tiếp cận nguồn vật liệu cũng là vấn đề được nhà thầu quan tâm khi nhiều công trình lớn triển khai đồng thời.

Theo ông Hiệp, nếu những điểm nghẽn này được tháo gỡ, các nhà thầu trong nước có thêm cơ hội tích lũy kinh nghiệm, đầu tư công nghệ và nâng cao năng lực. Đây cũng là nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam từ chỗ tham gia các dự án trong nước tiến tới đảm nhận những công trình phức tạp ở thị trường quốc tế.

Để đơn giá sát thị trường hơn

Hiệp hội Các nhà thầu Xây dựng Việt Nam đề nghị sớm hoàn thiện cơ chế quản lý, khai thác và cung ứng vật liệu, đồng thời nghiên cứu điều phối nguồn theo nhu cầu thực tế để nhà thầu chủ động hơn tại các công trình trọng điểm. Hiệp hội cũng phản ánh chi phí nhân công trong dự toán tại một số dự án chưa sát với thực tế, trong khi nguồn lao động xây dựng ngày càng khó huy động.

Theo Thông báo số 470/TB-VPCP ngày 11/9, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu Bộ Xây dựng đôn đốc các địa phương công bố kịp thời giá vật liệu, giá nhân công, máy thi công, giá xây dựng và định mức để phục vụ việc lập và quản lý chi phí đầu tư xây dựng. Các địa phương được yêu cầu khảo sát, công bố giá định kỳ, bảo đảm sát diễn biến thị trường, khắc phục tình trạng công bố chậm hoặc chưa phản ánh đầy đủ mặt bằng giá thực tế.

Cùng với cập nhật giá, cơ chế điều phối nguồn vật liệu cũng được đặt ra. Các cơ quan liên quan được yêu cầu đánh giá nguồn cung, nhu cầu vật liệu xây dựng và hoàn thiện cơ chế điều phối liên vùng nhằm xử lý tình trạng thiếu hụt cục bộ tại những khu vực có nhiều dự án hạ tầng triển khai cùng lúc.

Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng cho rằng, cần thu hẹp khoảng cách giữa cơ chế quản lý và diễn biến thị trường, nhất là ở đơn giá, định mức và giá vật liệu xây dựng. Từ phía quản lý, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu công bố kịp thời các yếu tố chi phí, sớm hoàn thiện cơ chế điều phối vật liệu liên vùng và xử lý thực chất các kiến nghị của doanh nghiệp.