Bài cuối: Thước đo “sức khỏe” nền kinh tế, nền tảng của quản trị hiện đại

PV: Theo bà, đích đến của hành trình “làm sạch mã số thuế” mà ngành Thuế đang triển khai là gì?

Bà Nguyễn Thị Cúc

Bà Nguyễn Thị Cúc: Theo tôi, đích đến cuối cùng của hành trình “làm sạch mã số thuế” không chỉ dừng lại ở việc loại bỏ doanh nghiệp “ma” hay đưa doanh nghiệp quay lại thị trường, mục tiêu cốt lõi của chiến dịch còn nhằm xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về người nộp thuế đạt chuẩn “Đúng - Đủ - Sạch - Sống”, hướng tới những lợi ích lớn khác cho người nộp thuế, cơ quan quản lý nhà nước và toàn xã hội.

Đối với người nộp thuế, khi dữ liệu được chuẩn hóa toàn bộ, người nộp thuế chỉ cần sử dụng số căn cước công dân (CCCD) hoặc số định danh cá nhân để giải quyết mọi thủ tục hành chính, bao gồm cả nghĩa vụ thuế. Điều này giúp giảm thiểu tối đa các loại giấy tờ và thủ tục rườm rà khi kê khai, nộp thuế hoặc quyết toán thuế. Đặc biệt, tránh được tình trạng bị lợi dụng, lấy cắp thông tin CCCD để khai khống thu nhập hoặc lập doanh nghiệp “ma”.

Đối với cơ quan quản lý nhà nước, việc xây dựng và hoàn thiện Cơ sở dữ liệu quốc gia về người nộp thuế đạt chuẩn “Đúng - Đủ - Sạch - Sống” sẽ giúp hạn chế tình trạng trốn thuế, đặc biệt là trong lĩnh vực thương mại điện tử và kinh doanh trên nền tảng số. Đồng thời, tạo nền tảng để tự động hóa quy trình quản lý thuế, giảm bớt áp lực cho công chức thuế.

Đối với xã hội, hệ thống cơ sở dữ liệu này sẽ giúp tạo lập một môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch giữa các cá nhân và tổ chức; giúp đẩy mạnh kết nối liên thông dữ liệu giữa các bộ, ngành (thuế, công an, ngân hàng, cơ quan xuất nhập cảnh...), giúp việc quản lý xã hội và cung cấp dịch vụ công trực tuyến trở nên thông suốt, nhanh chóng.

PV: Bà có thể phân tích cụ thể hơn về tiêu chí “Đúng - Đủ - Sạch - Sống” và ý nghĩa của dữ liệu “Đúng - Đủ - Sạch - Sống” đối với công tác chuyển đổi số?

Bà Nguyễn Thị Cúc: Trong kỷ nguyên quản trị bằng dữ liệu, thông tin không chỉ cần “nhiều” mà phải “chuẩn”. Bốn tiêu chí “Đúng - Đủ - Sạch - Sống”, có thể được hiểu như sau:

“Đúng”: Thông tin định danh của từng người nộp thuế, đại diện pháp luật, địa chỉ trụ sở, ngành nghề kinh doanh phải chính xác 100% khi đối soát với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và Hệ thống đăng ký kinh doanh.

“Đủ”: Bao phủ toàn bộ mọi chủ thể có phát sinh nghĩa vụ thuế trong nền kinh tế, từ các tập đoàn đa quốc gia, doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ và vừa cho đến các hộ kinh doanh cá thể, cá nhân kinh doanh trên nền tảng số và thương mại điện tử xuyên biên giới.

“Sạch”: Triệt tiêu hoàn toàn các tập dữ liệu “rác”, mã số thuế trùng lặp, thông tin ảo; loại bỏ những doanh nghiệp đã không còn tồn tại trên thực tế.

“Sống”: Dữ liệu không “đóng khung” tĩnh tại một thời điểm, mà biến động và được cập nhật theo thời gian thực (real-time). Bất kỳ sự thay đổi nào về nhân thân, trụ sở, trạng thái hoạt động hay giao dịch tài chính đều phải được cập nhật tức thì vào hệ thống.

Tại Hội nghị chuyên đề “Bình dân học vụ số - Quốc hội số: Khung kiến thức, kỹ năng số cho Quốc hội hiện đại” do Đảng ủy Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức ngày 13/9/2025, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định: Chuyển đổi số không thể tồn tại nếu thiếu dữ liệu. Dữ liệu phải đúng, đủ, sạch và được cập nhật liên tục, bởi chỉ một sai lệch nhỏ cũng dẫn đến kết quả sai. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, ngay cả trí tuệ nhân tạo cũng chỉ thật sự phát huy khi có nguồn dữ liệu chất lượng, do đó đã động viên toàn dân cần tích cực tham gia phong trào “Bình dân học vụ số”.

Đặc biệt, tại Phiên họp chuyên đề về công tác chuyển đổi số trong hệ thống chính trị (ngày 25/6/2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ đạo: “Đẩy mạnh phát triển dữ liệu và các nền tảng dùng chung; xác định dữ liệu là nền tảng quan trọng, là tài nguyên chiến lược của quốc gia, phải được tạo lập, quản lý, kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả theo nguyên tắc “Đúng - Đủ - Sạch - Sống”, thống nhất dùng chung, phải tạo ra giá trị cho cơ quan, tổ chức, người dân, doanh nghiệp; hình thành thị trường dữ liệu, góp phần thúc đẩy kinh tế số và tăng trưởng kinh tế. Theo đó, mỗi cơ quan, địa phương phải coi việc xây dựng và làm sạch dữ liệu là trách nhiệm chính trị”. Bởi, dữ liệu chính là “xương sống” của chuyển đổi số, nếu không có dữ liệu, thì cũng không thể nói đến chuyển đổi số.

Công chức Thuế tỉnh Bắc Ninh hướng dẫn thủ tục cho các hộ kinh doanh trên địa bàn. Ảnh: Đức Thanh

PV: Ở góc nhìn kinh tế vĩ mô và chuyển đổi số quốc gia, câu chuyện “làm sạch mã số thuế” có ý nghĩa như thế nào, thưa bà?

Bà Nguyễn Thị Cúc: Trước đây, công tác thống kê vĩ mô đôi khi rơi vào tình trạng có “độ trễ thông tin”. Số liệu doanh nghiệp thành lập mới hay tạm ngừng hoạt động không sát với thực tế đang diễn ra trên thị trường.

Khi kho dữ liệu người nộp thuế đạt chuẩn “Đúng - Đủ - Sạch - Sống”, bức tranh “sức khỏe” của nền kinh tế sẽ hiện lên rõ nét theo thời gian thực, là cơ sở để Chính phủ đưa ra các quyết sách tài khóa và tiền tệ đúng và trúng.

Dữ liệu “sạch” giúp xác định chính xác lực lượng sản xuất thực sự đang vận động, Chính phủ sẽ đo lường được quy mô thực của nền kinh tế. Khi đó, con số doanh nghiệp “ngủ đông”, doanh nghiệp đăng ký trên giấy tờ không có nhiều ý nghĩa.

Trong tình huống nền kinh tế gặp những cú sốc, như đại dịch bùng phát hay biến động thị trường toàn cầu, Chính phủ cần bơm các gói hỗ trợ như miễn hoặc giảm thuế. Nếu dữ liệu không “sạch” và “sống”, chính sách có thể sẽ bỏ sót những doanh nghiệp đang gặp khó khăn thực sự cần hỗ trợ, hoặc bị các đối tượng lợi dụng để trục lợi ngân sách. Vì vậy, dữ liệu chuẩn giúp chính sách phản ứng nhanh, trúng đối tượng và phát huy tối đa hiệu quả dòng vốn ngân sách.

PV: Theo bà, môi trường kinh doanh sẽ ra sao khi dữ liệu được chuẩn hóa?

Bà Nguyễn Thị Cúc: Nếu chỉ xem “làm sạch mã số thuế” là công việc nội bộ của ngành Thuế, thì chưa đánh giá đúng và đủ tầm quan trọng của chiến dịch này. Đây thực chất là một cuộc cách mạng về hạ tầng dữ liệu số quốc gia.

Hành trình “đại phẫu” làm sạch mã số thuế đã vượt qua khuôn khổ nhiệm vụ chuyên môn của ngành Thuế để trở thành một mắt xích quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Điểm đột phá của chiến dịch này chính là sự phá vỡ ranh giới giữa các cơ quan quản lý nhà nước. Khi đó, dữ liệu thuế không còn đứng cô lập.

Các nguồn dữ liệu được chuẩn hóa sẽ mở ra kỷ nguyên quản trị hiện đại, minh bạch; hình thành kho tài nguyên chiến lược, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện để hiện đại hóa phương thức quản trị quốc gia và phát triển kinh tế số. Việc kết nối kho dữ liệu thuế với Hệ thống định danh và xác thực điện tử (VNeID) của Bộ Công an, Cơ sở dữ liệu đăng ký kinh doanh, cùng dữ liệu thanh toán của Ngân hàng Nhà nước... sẽ tạo nên một hệ sinh thái quản trị số thống nhất.

Đặc biệt, khi các nguồn dữ liệu được chuẩn hóa, chi phí quản lý của Nhà nước giảm mạnh, tạo niềm tin vững chắc đối với nhà đầu tư nước ngoài vào môi trường kinh doanh của Việt Nam. Đây chính là nguồn lực quan trọng cho phát triển đất nước.

PV: Xin cảm ơn bà!