Nguồn vốn chính sách mở lối hoàn lương Để cánh cửa thứ hai rộng mở

Có quyết tâm sẽ thành công

Sau 15 năm phạm tội và lẩn trốn ở nhiều nơi vùng Tây Nguyên, anh Phạm Văn Thanh, quê Hải Dương cũ, hiện ở Ea Xô 2, xã Ea Knốp, tỉnh Đắk Lắk, quyết định ra đầu thú. Anh bị kết án 6 năm tù, chấp hành 5 năm và được giảm án 1 năm.

"Năm 2020, tôi được trả tự do. Mừng đấy nhưng cũng đầy lo lắng. Lo vì biết làm gì để sống, có ai thuê mướn mình làm việc, lấy đâu ra vốn để mua cây giống, mua đất. Cũng may, lúc đó mấy anh công an xã giới thiệu bên NHCSXH Ea Knốp đang cho người vừa chấp hành xong án phạt tù vay vốn ưu đãi để khởi nghiệp. Tôi mạnh dạn đề đạt nguyện vọng được vay vốn trồng vải thiều và được vay 80 triệu đồng để mua hệ thống tưới, mua cây giống. Rất mừng là NHCSXH không bắt phải thế chấp tài sản gì cả, chứ nếu không tôi cũng không biết mình làm người lương thiện được bao lâu nữa", anh Thanh kể.

Nghị định 49 và Quyết định 22 đã mở lối cho người chấp hành xong án phạt tù làm lại cuộc đời. Ảnh: Trần Thắng

Với 80 triệu đồng vốn vay và sự giúp đỡ của bạn bè, người thân, anh Phạm Văn Thanh thuận lợi thực hiện ý tưởng trồng vải thiều Thanh Hà trên đất Tây Nguyên, điều đã được anh ấp ủ từ khi còn trong trại. Đến nay, khi đã bước vào tuổi "ngũ tuần", anh sở hữu 3ha đất với trên 700 gốc vải. Dự tính năm nay, anh thu hoạch khoảng 20 tấn quả, giá bình quân 40.000 đồng/kg, doanh thu ước khoảng 800 triệu đồng.

Câu chuyện của anh Nguyễn Trung Thành ở Đồng Nai cũng là minh chứng sống động cho ý chí cá nhân và sự hỗ trợ kịp thời của các cơ quan chức năng, nhất là nguồn vốn ưu đãi. Chỉ sau hơn 2 năm quay lại đời thường, anh Thành đã trở thành điển hình tiên tiến tại địa phương với nhiều mô hình chăn nuôi, trồng trọt hiệu quả, cho giá trị kinh tế cao.

Anh Thành chia sẻ, khi mãn hạn tù, anh quyết định một mình vào rẫy, hạn chế giao du bạn bè cũ, tránh xa cám dỗ, chuyên tâm làm lại cuộc đời. Khi mô hình trồng trọt ổn định, anh mở rộng sang chăn nuôi. Từ ý chí của bản thân, anh nhận được sự tin tưởng và hỗ trợ của chính quyền, lực lượng Công an để tiếp cận khoản vay 120 triệu đồng từ NHCSXH Đồng Nai, tôn tạo chuồng trại, từng bước xây dựng cơ ngơi khang trang.

"Bí quyết tái hòa nhập thành công quan trọng nhất là quyết tâm của bản thân, sau đó là sự tiếp sức của xã hội và gia đình", anh Thành nói.

Cần sự chung tay của toàn xã hội

Thực tế triển khai Nghị định 49 và Quyết định 22 cho thấy, muốn người chấp hành xong án phạt tù thật sự đứng vững, cần một hệ sinh thái hỗ trợ gồm vốn, nghề, việc làm, thị trường, dữ liệu quản lý, chính quyền cơ sở, doanh nghiệp, đoàn thể, gia đình và cộng đồng.

Báo cáo tóm tắt tại Hội nghị Tổng kết 5 năm thực hiện Nghị định 49 và Quyết định 22 của Bộ Công an đã chỉ rõ, công tác hướng nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân tại các cơ sở giam giữ còn hạn chế, chưa đáp ứng tốt yêu cầu về trình độ, tay nghề của thị trường lao động. Đâu đó, vẫn còn nhận thức cho rằng công tác tái hòa nhập cộng đồng chủ yếu là trách nhiệm của lực lượng Công an; cách nghĩ này cần được thay đổi.

Trong chính sách tín dụng, một số khó khăn cũng đã bộc lộ. Mức vốn cho vay tối đa không phải bảo đảm tài sản đối với mục đích sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm cho người chấp hành xong án phạt tù hiện là 100 triệu đồng, còn thấp so với nhu cầu thực tế. Bên cạnh đó, quy định thời gian từ khi chấp hành xong án phạt tù đến thời điểm vay vốn tối đa là 5 năm cũng cần được cân nhắc. Thực tế kiểm tra, rà soát cho thấy, vẫn còn nhiều người đã chấp hành xong án phạt tù trên 5 năm nhưng chưa có việc làm ổn định, chưa có vốn phát triển sản xuất, kinh doanh và vẫn có nhu cầu vay vốn. Nếu chính sách chỉ giới hạn trong 5 năm, một bộ phận người có nhu cầu thực sự có thể bị đứng ngoài cơ hội.

Khó khăn còn đến từ chính người chấp hành xong án phạt tù và gia đình họ. Một số người còn mặc cảm, tự ti, không muốn tiếp xúc với chính quyền, đoàn thể hoặc ngân hàng. Đặc biệt, đến thời điểm tổng kết, chưa phát sinh cơ sở sản xuất, kinh doanh sử dụng lao động là người chấp hành xong án phạt tù vay vốn theo Quyết định 22. Đây là khoảng trống cần sớm được lấp đầy.

Từ thực tiễn đó, cần chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái tái hòa nhập cộng đồng. Trong hệ sinh thái ấy, lực lượng Công an nắm chắc đối tượng, nhu cầu, điều kiện; NHCSXH thiết kế và cung ứng vốn; chính quyền cơ sở chịu trách nhiệm điều phối; các đoàn thể nhận ủy thác đồng hành, giám sát; cơ sở đào tạo nghề cung cấp kỹ năng; doanh nghiệp và hộ kinh doanh tạo việc làm; gia đình và cộng đồng dân cư tạo môi trường tiếp nhận.

Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật về tái hòa nhập cộng đồng. Việc nghiên cứu xây dựng nghị định thay thế Nghị định 49 và sửa đổi, bổ sung Quyết định 22 cần bám sát thực tiễn, nhất là các vấn đề về hạn mức vay, thời hạn tính từ khi chấp hành xong án phạt tù, điều kiện vay, cơ chế cho cơ sở sản xuất, kinh doanh và trách nhiệm phối hợp giữa các lực lượng.

Cùng với đó, gắn vốn vay với đào tạo nghề, tư vấn sinh kế; có chính sách khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất, hộ kinh doanh tiếp nhận lao động là người chấp hành xong án phạt tù; tăng trách nhiệm của chính quyền cơ sở và các đoàn thể; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý, hỗ trợ người chấp hành xong án phạt tù.

Sau 5 năm thực hiện Nghị định 49 và hơn 2 năm thực hiện Quyết định 22, tỷ lệ tái phạm tội trên cả nước giảm xuống dưới 2%, góp phần quan trọng vào công tác phòng ngừa, đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo đảm an ninh trật tự, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Kết quả ấy cho thấy, khi chính sách nhân văn được thực hiện bằng công cụ cụ thể, trách nhiệm của hệ thống chính trị và sự bao dung của cộng đồng, cánh cửa thứ hai có thể trở thành con đường trở về bền vững cho những người biết đứng dậy sau sai lầm.