Ngưỡng thu nhập chịu thuế TNCN thay đổi mạnh: Người lao động được 'nới room' đã dễ thở?

Những thay đổi lớn trong chính sách thuế thu nhập cá nhân (TNCN) từ năm 2026 đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của người lao động, khi hàng loạt quy định mới được ban hành theo hướng giảm áp lực tài chính và tiệm cận hơn với thực tế thu nhập.

NÂNG GIẢM TRỪ GIA CẢNH, GIÃN NGƯỠNG CHỊU THUẾ

Bước sang kỳ tính thuế năm 2026, một trong những điểm đáng chú ý nhất là việc nâng mức giảm trừ gia cảnh theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15. Đây được xem là thay đổi mang tính nền tảng, tác động trực tiếp đến hàng triệu người nộp thuế, bởi nó quyết định ngưỡng thu nhập bắt đầu phải đóng thuế TNCN.

Cụ thể, mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế được nâng lên 15,5 triệu đồng/tháng, tương đương 186 triệu đồng/năm, thay vì 11 triệu đồng/tháng như trước đây. Đồng thời, mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc cũng tăng từ 4,4 triệu đồng lên 6,2 triệu đồng/tháng. Tính chung, mức điều chỉnh này tăng khoảng 40%, phản ánh nỗ lực của cơ quan quản lý trong việc cập nhật chính sách thuế phù hợp với biến động chi phí sinh hoạt và thu nhập thực tế.

Trên cơ sở mức giảm trừ mới, ngưỡng thu nhập phải nộp thuế cũng thay đổi đáng kể. Với người không có người phụ thuộc, chỉ khi thu nhập sau khi trừ các khoản hợp lệ vượt 15,5 triệu đồng/tháng thì mới phát sinh nghĩa vụ thuế. Trong khi đó, nếu có một người phụ thuộc, con số này tăng lên 21,7 triệu đồng/tháng; với hai người phụ thuộc là 27,9 triệu đồng/tháng và tiếp tục tăng theo số lượng người phụ thuộc. Điều này đồng nghĩa với việc một bộ phận lớn người lao động có thu nhập trung bình vốn trước đây phải nộp thuế, nay có thể không còn thuộc diện chịu thuế.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng các mức thu nhập nêu trên là thu nhập đã được loại trừ các khoản không tính thuế, bao gồm tiền đóng bảo hiểm bắt buộc, đóng góp từ thiện, các khoản phụ cấp hợp lệ như tiền ăn trưa, trợ cấp, cũng như các khoản thu nhập được miễn thuế theo quy định. Điều này khiến việc xác định chính xác nghĩa vụ thuế không đơn thuần chỉ dựa trên mức lương “gross” mà đòi hỏi người lao động phải hiểu rõ cấu phần thu nhập của mình.

Song song với việc nâng ngưỡng giảm trừ, chính sách thuế năm 2026 cũng tiếp tục duy trì một số khoản thu nhập được miễn thuế nhằm đảm bảo tính công bằng và khuyến khích lao động. Chẳng hạn, phần thu nhập từ làm thêm giờ được trả cao hơn so với giờ làm việc bình thường vẫn không bị tính thuế đối với phần chênh lệch; hay thu nhập của thuyền viên Việt Nam làm việc cho hãng tàu quốc tế cũng thuộc diện miễn thuế. Những quy định này góp phần phản ánh đúng bản chất thu nhập và giảm gánh nặng tài chính cho người lao động trong các lĩnh vực đặc thù.

Nhìn tổng thể, việc điều chỉnh ngưỡng chịu thuế không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn thể hiện rõ định hướng chính sách: chuyển từ “đánh thuế rộng” sang “đánh thuế hợp lý”, tập trung vào nhóm có thu nhập cao hơn, đồng thời bảo vệ nhóm thu nhập thấp và trung bình. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng nhanh tại các đô thị lớn, động thái này được đánh giá là cần thiết và kịp thời, giúp cải thiện thu nhập khả dụng và góp phần kích thích tiêu dùng nội địa.

CÔNG THỨC TÍNH THUẾ VÀ LOẠT THAY ĐỔI MỚI

Bên cạnh việc nâng mức giảm trừ gia cảnh, cách tính thuế thu nhập cá nhân năm 2026 về cơ bản vẫn giữ nguyên nguyên tắc cốt lõi nhưng có những điều chỉnh quan trọng nhằm đơn giản hóa và tăng tính minh bạch. Theo đó, số thuế phải nộp được xác định dựa trên công thức: thuế TNCN bằng thu nhập tính thuế nhân với thuế suất theo biểu lũy tiến từng phần.

Để đi đến kết quả cuối cùng, người lao động cần xác định lần lượt các yếu tố cấu thành. Trước hết là tổng thu nhập từ tiền lương, tiền công và các khoản có tính chất tương tự. Từ tổng thu nhập này, người nộp thuế loại trừ các khoản được miễn thuế để xác định thu nhập chịu thuế. Tiếp theo, sau khi trừ đi các khoản giảm trừ như giảm trừ gia cảnh, các khoản đóng bảo hiểm, đóng góp từ thiện, quỹ hưu trí tự nguyện…, phần còn lại chính là thu nhập tính thuế cơ sở để áp dụng thuế suất.

Điểm mới đáng chú ý là biểu thuế lũy tiến từng phần đã được rút gọn từ 7 bậc xuống còn 5 bậc. Mức thuế suất vẫn dao động từ 5% đến 35%, nhưng việc giảm số bậc giúp đơn giản hóa quá trình tính toán, đồng thời giảm độ “gãy khúc” trong chuyển tiếp giữa các mức thu nhập. Đây là cải tiến mang tính kỹ thuật nhưng có ý nghĩa thực tiễn lớn, đặc biệt với người lao động tự quyết toán thuế.

Không dừng lại ở đó, Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 và các dự thảo nghị định hướng dẫn còn đề xuất nhiều thay đổi theo hướng mở rộng diện miễn thuế và tăng các khoản được trừ. Một trong những điểm nổi bật là việc bổ sung thêm 5 nhóm thu nhập được miễn thuế, tập trung vào các lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nhân lực chất lượng cao. Theo đề xuất, các cá nhân tham gia hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ cao hoặc làm việc trong hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo có thể được miễn thuế TNCN trong một thời gian nhất định. Điều này được kỳ vọng sẽ tạo động lực thu hút và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Ngoài ra, ngưỡng thu nhập vãng lai phải khấu trừ thuế cũng được đề xuất nâng từ 2 triệu đồng lên 3 triệu đồng mỗi lần chi trả. Sự điều chỉnh này giúp giảm bớt thủ tục và nghĩa vụ thuế đối với các khoản thu nhập nhỏ, mang tính thời vụ. Đồng thời, mức chi tiền ăn giữa ca không tính vào thu nhập chịu thuế cũng được nâng lên 1,2 triệu đồng/tháng, phản ánh chi phí thực tế mà doanh nghiệp đang chi trả cho người lao động.

Một thay đổi đáng chú ý khác là quy định không tính thuế đối với toàn bộ khoản trợ cấp thôi việc, mất việc làm, kể cả phần vượt mức quy định của pháp luật lao động nếu doanh nghiệp có chính sách riêng. Đây là điểm mới mang tính nhân văn, giúp người lao động giảm bớt áp lực tài chính trong giai đoạn chuyển tiếp việc làm.

Cùng với đó, mức đóng góp vào quỹ hưu trí tự nguyện được tính vào chi phí giảm trừ cũng được nâng từ 1 triệu đồng lên 3 triệu đồng/tháng. Chính sách này không chỉ khuyến khích người dân chủ động chuẩn bị tài chính cho tuổi già mà còn góp phần giảm áp lực cho hệ thống an sinh xã hội trong dài hạn.

Ở một khía cạnh khác, quy định về quyết toán thuế cũng đặt ra những yêu cầu cụ thể hơn đối với người lao động. Không phải mọi trường hợp đều có thể ủy quyền cho doanh nghiệp quyết toán thay. Những cá nhân có thu nhập từ nhiều nguồn, thay đổi nơi làm việc trong năm hoặc có nhu cầu hoàn thuế sẽ phải trực tiếp thực hiện quyết toán với cơ quan thuế. Tuy nhiên, ngay cả trong trường hợp tự quyết toán, người lao động vẫn được tính đầy đủ các khoản giảm trừ gia cảnh nếu đáp ứng điều kiện và thực hiện đăng ký hợp lệ.

Tổng thể, những thay đổi trong chính sách thuế TNCN năm 2026 cho thấy xu hướng rõ rệt: giảm gánh nặng cho người có thu nhập thấp và trung bình, đồng thời hướng tới một hệ thống thuế đơn giản, minh bạch và công bằng hơn. Trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển dịch và yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ngày càng lớn, các chính sách này không chỉ mang ý nghĩa tài khóa mà còn đóng vai trò như một công cụ điều tiết và thúc đẩy phát triển bền vững.

Với người lao động, việc nắm bắt đầy đủ các quy định mới không chỉ giúp thực hiện đúng nghĩa vụ thuế mà còn là cách để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình, tránh tình trạng nộp thừa hoặc bỏ lỡ các khoản được miễn, giảm. Trong một hệ thống thuế ngày càng hoàn thiện, sự chủ động của người nộp thuế sẽ là yếu tố then chốt để tận dụng tối đa những lợi ích mà chính sách mang lại.