Nguy cơ chiến tranh thương mại khi Tổng thống Trump áp thuế 50% với hàng Canada

Quang cảnh cảng hàng hóa Vancouver, Canada. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo truyền thông Mỹ, mức thuế 50% áp dụng đối với một số hàng hóa của Canada là một trong những mức thuế cao nhất mà chính quyền của Tổng thống Trump từng áp đặt lên hàng hóa các nước.

Mặc dù gần đây, Tổng thống Trump từng cảnh báo áp thuế hàng hóa Canada để đáp trả tình trạng khói từ các vụ cháy rừng lan sang khu vực phía Bắc nước Mỹ, nhưng các quan chức chính quyền nói rằng đợt áp thuế mới không liên quan đến vấn đề đó.

Thay vào đó, ba sắc lệnh thuế quan của ông Trump nêu ra những vấn đề gây bất đồng trong thương mại mà Mỹ từ lâu đã cho rằng Canada chưa giải quyết, liên quan đến ô tô, các sản phẩm sữa và đồ uống có cồn. Động thái này cho thấy các cuộc đàm phán thương mại giữa hai nước đang rơi vào bế tắc.

Đối với lĩnh vực ô tô, ông Trump cáo buộc Canada áp thuế xe cơ giới và linh kiện ô tô của Mỹ không thuộc phạm vi điều chỉnh của Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA). Ông Trump cho rằng mức thuế này là vô lý và cáo buộc Canada đã phân biệt đối xử với Mỹ khi không áp dụng chính sách thuế tương tự đối với các quốc gia khác.

Ngành sản xuất ô tô tại Bắc Mỹ có mức độ liên kết rất chặt chẽ giữa Canada, Mỹ và Mexico. Tuy nhiên, trước đây, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick từng cho rằng Canada nên "đứng sau" Mỹ. Ông Trump cũng nhiều lần đề cập ngành ô tô là một trong những lĩnh vực mà lợi ích của Mỹ và Canada xung đột với nhau.

Trong khi đó, lĩnh vực sữa từ lâu đã là vấn đề gây tranh cãi đối với Mỹ, đặc biệt là hệ thống quản lý nguồn cung của Canada, vốn áp đặt hạn ngạch đối với sữa và các sản phẩm sữa nhập khẩu. Những mặt hàng nhập khẩu vượt quá hạn ngạch này sẽ phải chịu mức thuế có thể lên tới hơn 300%.

Cuối cùng, việc phần lớn các tỉnh của Canada tiếp tục tẩy chay đồ uống có cồn của Mỹ cũng đã trở thành điểm nóng trong quan hệ thương mại giữa hai nước kể từ khi biện pháp này được áp dụng vào năm 2025.

Lãnh đạo các tỉnh của Canada nhiều lần khẳng định sẽ chấm dứt tẩy chay đồ uống có cồn của Mỹ nếu Mỹ dỡ bỏ các mức thuế đang áp dụng đối với những ngành then chốt của Canada, trong đó có kim loại và ô tô.

Các nhà đàm phán thương mại Canada vẫn đang nỗ lực đạt được một thỏa thuận với Mỹ, ít nhất là nhằm cắt giảm một phần các mức thuế hiện hành mà Mỹ áp đặt.

Nhà Trắng cho biết các mức thuế mới sẽ có hiệu lực sau 30 ngày và áp dụng đối với hàng hóa trị giá khoảng 20 tỷ USD của Canada.

Hiện nay, Mỹ đang duy trì các mức thuế từ 15% đến 50% đối với thép, nhôm và đồng của Canada. Mỹ cũng áp mức thuế 35% đối với gỗ xẻ mềm của Canada, cùng với mức thuế 25% đối với các linh kiện không được sản xuất tại Mỹ sử dụng trong ô tô.

Về phía mình, Canada cũng áp thuế đối ứng 25% đối với một số mặt hàng nhập khẩu từ Mỹ, bao gồm thép, nhôm và ô tô.

Ngày 20/7, Thủ tướng Canada Mark Carney ra tuyên bố khẳng định nước này tin tưởng vào những lợi ích của thương mại tự do và công bằng. Ông Carney nhấn mạnh: "Trong mọi hoàn cảnh, Canada sẽ nỗ lực không ngừng và thực hiện mọi biện pháp cần thiết để tăng cường sức mạnh trong nước, đồng thời hỗ trợ người lao động, nông dân, doanh nghiệp và các gia đình Canada".

Tuy nhiên, Thủ hiến tỉnh Ontario Doug Ford có lập trường cứng rắn hơn khi ngay lập tức kêu gọi Canada đáp trả. Ông Ford viết trên mạng xã hội X: "Nếu các mức thuế này được triển khai, Canada nên đáp trả bằng thuế quan tương ứng".

Chủ tịch Phòng Thương mại Canada Candace Laing gọi các mức thuế mới là quyết định đáng tiếc, đồng thời kêu gọi các quan chức hai nước đạt được tiến triển thực chất trong đàm phán trước khi các mức thuế mới có hiệu lực sau 30 ngày.

Trong khi đó, Chủ tịch Hội đồng Rượu mạnh chưng cất Mỹ Chris Swonger cũng kêu gọi hai bên tìm ra giải pháp, cảnh báo quyết định này làm gia tăng nguy cơ các biện pháp trả đũa tiếp theo.

Người tiêu dùng chọn mua hàng hóa trong cửa hàng của Walmart ở Vancouver, Canada ngày 20/4/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Với sắc lệnh thuế mới nhất nhằm vào hàng hóa Canada nói trên, ông Trump đã viện dẫn Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930. Đây là đạo luật cho phép tổng thống áp mức thuế lên tới 50% khi một quốc gia có hành vi phân biệt đối xử đối với hàng hóa của Mỹ. Tuy nhiên, đạo luật này chưa từng được áp dụng theo cách như vậy.

Một số mặt hàng nhập khẩu quan trọng từ Canada sẽ được miễn trừ trong đợt áp thuế mới, bao gồm các sản phẩm năng lượng, khoáng sản quan trọng, thủy sản và các mặt hàng khác vốn đang chịu thuế theo từng ngành, như ô tô và kim loại.

Tuy nhiên, khác với các đợt áp thuế trước đây nhằm vào hàng hóa Canada, lần này sẽ không có ngoại lệ đối với các hàng hóa thuộc phạm vi điều chỉnh của USMCA vốn đang trong quá trình đàm phán lại.

Đầu năm nay, Mỹ đã quyết định không gia hạn USMCA theo hình thức hiện tại. Trong khi Canada và Mexico mong muốn gia hạn hiệp định, Mỹ lại muốn sửa đổi các điều khoản của thỏa thuận này, vốn được đàm phán trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump.

Theo quy định hiện nay, hiệp định vẫn sẽ tiếp tục điều chỉnh hoạt động thương mại tại Bắc Mỹ trong thập kỷ tới theo cơ chế gia hạn từng năm, với các cuộc rà soát thường niên.

Tháng 2 vừa qua, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ các mức thuế quy mô lớn mà ông Trump áp đặt đối với hàng hóa quốc tế theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) năm 1977.

Các thẩm phán cho rằng tổng thống đã vượt thẩm quyền khi viện dẫn đạo luật vốn chỉ dành cho các tình huống khẩn cấp về an ninh quốc gia để áp đặt thuế quan.

Khi đó, Nhà Trắng tuyên bố sẽ sử dụng các cơ chế pháp lý khác để áp thuế đối với hàng nhập khẩu.