Nguy cơ Nga rơi vào 'bẫy công nghệ' AI từ các nền tảng máy bay không người lái Trung Quốc

Trong khi cục diện chiến trường đang tập trung vào số lượng máy bay không người lái góc nhìn thứ nhất (FPV), một biến động âm thầm nhưng hệ trọng hơn đang diễn ra: Các nhà phát triển Trung Quốc đang dần thâu tóm thị trường lõi Trí tuệ nhân tạo (AI) dùng cho các nền tảng drone chiến đấu của Nga. Theo chuyên gia bình luận quân sự Alexei Zhivov, đây là một bài toán kinh doanh chiến lược có thể dẫn đến sự lệ thuộc công nghệ lâu dài.

Công nghệ AI và mạng nơ-ron trên drone chiến đấu

Bản chất của drone tích hợp AI nằm ở mạng nơ-ron thị giác máy tính. Đây là thuật toán được huấn luyện để nhận diện binh sĩ và khí tài đối phương thông qua luồng video trực tiếp. Khi camera của thiết bị nhận diện được mục tiêu, hệ thống sẽ tự động khóa và tấn công mà không cần sự can thiệp của người điều khiển trong giai đoạn cuối.

Ngay khi camera của drone nhìn thấy mục tiêu, hệ thống sẽ tự động khóa sáng và tiến hành công kích hoàn toàn tự động.

Đáng chú ý, một thế hệ AI mới dựa trên các mạng nơ-ron phỏng sinh học đang được phát triển với tốc độ phản hồi chỉ 2,3 mili-giây, nhanh hơn nhiều so với hàng chục mili-giây của AI truyền thống. Loại công nghệ này tiêu thụ năng lượng chỉ bằng 1/5, rất phù hợp với các thiết bị bay bị giới hạn về dung lượng pin. Tính từ năm 2022, Bắc Kinh đã đệ trình hơn 930 bằng sáng chế liên quan đến AI bầy đàn, vượt xa con số 60 của Mỹ.

Chiến lược bán phá giá và rào cản phát triển nội địa

Các tập đoàn công nghệ lớn của Trung Quốc hiện đang chào bán phần mềm nhận diện mục tiêu cho các nhà sản xuất Nga với mức giá thấp hơn chi phí sản xuất. Chuyên gia Zhivov nhận định đây là hành vi bán phá giá nhằm chiếm lĩnh thị trường, khiến các nhà phát triển nội địa Nga khó lòng cạnh tranh về giá thành.

Giải thích nguyên nhân khiến các nhà phát triển nội địa Nga khó lòng cạnh tranh với đối thủ từ Trung Quốc.

Mặc dù Nga có các sản phẩm công nghệ riêng, nhưng rào cản lớn nhất nằm ở chính sách hỗ trợ. Mức đầu tư của nhà nước dành cho lĩnh vực AI tại Nga thấp hơn tới 350 lần so với Trung Quốc, dù quy mô GDP giữa hai nước chỉ chênh lệch khoảng 10 lần. Nga dự kiến sản xuất 2 triệu drone FPV vào năm 2025 và tăng lên 7 triệu chiếc vào năm 2026, nhưng sự tăng trưởng này đang dựa trên nền tảng công nghệ ngoại nhập.

Ba rủi ro then chốt đối với an ninh quốc phòng

Chuyên gia Alexei Zhivov chỉ ra ba yếu tố có thể biến sự phụ thuộc này thành một thảm họa công nghệ:

Lợi ích quốc gia: Trung Quốc phát triển AI phục vụ lợi ích riêng. Khi công nghệ hoàn thiện, họ có thể hạn chế hoặc cắt đứt nguồn cung bán ra nước ngoài.
Áp lực trừng phạt: Phần lớn các nhà sản xuất phần cứng AI Trung Quốc vẫn phụ thuộc vào bản quyền công nghệ phương Tây. Mỹ hiện kiểm soát 85% thị trường chip AI toàn cầu, dẫn đến nguy cơ chuỗi cung ứng cho Nga bị chặn đứng bất cứ lúc nào.
Sự cạnh tranh từ Ukraine: Phía Ukraine cũng đang có những động thái hệ thống để tiếp cận công nghệ nhanh hơn và rẻ hơn từ các nguồn tương tự.

Việc theo đuổi sản lượng khổng lồ với chi phí rẻ trong ngắn hạn đang tạo ra một chiếc bẫy công nghệ. Nếu không có sự thay đổi trong chiến lược đầu tư nội địa, Nga có nguy cơ mất đi khả năng tự chủ về hệ thống AI chiến đấu và nền tảng drone bầy đàn trong tương lai gần.