Nguy cơ nhiễm bệnh viêm não hiếm gặp từ các loại thuốc giảm cân thế hệ mới

Một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí y khoa Clinical Nutrition đã phát hiện 15 trường hợp ghi nhận mắc bệnh não Wernicke ở những người đang sử dụng các loại thuốc giảm cân thuộc nhóm đồng vận thụ thể GLP-1. 

Phần lớn các trường hợp này liên quan đến hoạt chất semaglutide được bán dưới tên thương mại Ozempic, Wegovy, Rybelsus hoặc hoạt chất tirzepatide dưới các tên gọi Mounjaro và Zepbound.

Các dữ liệu được nhóm nghiên cứu thu thập từ Hệ thống Báo cáo Biến cố bất lợi của Cục Quản lý Thực phẩm & Dược phẩm Mỹ (FAERS), những tài liệu y khoa được công khai cùng nhiều dữ liệu lâm sàng thực tế.

Nghiên cứu mới phát hiện 15 trường hợp ghi nhận mắc bệnh não Wernicke ở những người đang sử dụng các loại thuốc giảm cân thuộc nhóm đồng vận thụ thể GLP-1. Ảnh minh họa: Getty Images

Bệnh não Wernicke là một rối loạn thần kinh nguy hiểm xuất phát từ tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng vitamin B1, hay còn gọi là thiamine. Đây là dưỡng chất thiết yếu giúp các tế bào não chuyển hóa năng lượng để hoạt động bình thường. 

Khi cơ thể không cung cấp đủ loại vitamin này, các tế bào não có thể bị tổn thương, dẫn đến sưng viêm ở những vùng não chịu trách nhiệm về ghi nhớ và giữ thăng bằng. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, hội chứng này có thể gây ra tổn thương thần kinh vĩnh viễn, thậm chí dẫn đến tử vong ở khoảng 20% số bệnh nhân.

Cơ chế hoạt động của các dòng thuốc GLP-1 là làm chậm quá trình tiêu hóa và chèn ép cảm giác thèm ăn, giúp người dùng cắt giảm lượng thức ăn tiêu thụ hàng ngày. Tuy nhiên, phản ứng phụ phổ biến của thuốc như buồn nôn, nôn mửa kéo dài cùng sự chán ăn đột ngột lại vô tình khiến người dùng rơi vào trạng thái suy dinh dưỡng nghiêm trọng. 

Khi lượng thực phẩm nạp vào giảm mạnh, cơ thể bị thiếu hụt các vi chất quan trọng, đặc biệt là vitamin B1 vốn có nhiều trong thịt lợn, cá và ngũ cốc nguyên hạt. Phần lớn người bệnh được ghi nhận mắc hội chứng này đều từng trải qua các vấn đề tiêu hóa nặng nề hoặc sút cân quá nhanh.

"Thuốc giảm cân thu hẹp cảm giác thèm ăn, song không làm giảm đi nhu cầu của cơ thể bạn", Tiến sĩ Karthik Achari, người sáng lập trung tâm y tế PepMD tại thành phố Chicago (Mỹ), cho biết. "Giờ đây bạn có thể ăn rất ít mà không cảm thấy gì, đó là mục đích của thuốc, nhưng nhu cầu về đạm, vitamin và chất lỏng của cơ thể bạn thì không mất đi đâu cả".

Ông Achari cũng nhấn mạnh, con số 15 trường hợp trên tổng số hàng triệu người đang sử dụng thuốc giảm cân trên toàn cầu là rất nhỏ, cho thấy đây là biến cố hiếm gặp. Dù vậy, nguy cơ này là hoàn toàn có thật và cơ chế phát bệnh hoàn toàn hợp lý về mặt y khoa.

Một thách thức lớn khác nằm ở khâu chẩn đoán lâm sàng. Nghiên cứu chỉ ra rằng chỉ có khoảng 10%-16% người bị bệnh não Wernicke xuất hiện đầy đủ bộ ba triệu chứng đặc trưng gồm biến đổi trạng thái tâm thần, khó khăn khi đi lại và rối loạn vận động mắt. 

Do biểu hiện bệnh dễ bị nhầm lẫn với các tình trạng khác như sa sút trí tuệ hay ngộ độc, có tới 80% trường hợp mắc bệnh không được chẩn đoán kịp thời và chỉ được phát hiện sau khi tử vong qua khám nghiệm.

Bên cạnh người dùng thuốc GLP-1, những đối tượng có tiền sử phẫu thuật thắt dạ dày, người mắc hội chứng nôn mửa do sử dụng cần sa, người nghiện rượu mãn tính hoặc bệnh nhân chán ăn tâm thần cũng thuộc nhóm nguy cơ cao bị thiếu hụt vitamin B1.

Chuyên gia dinh dưỡng Erin Palinski-Wade, tác giả cuốn sách The Sleepdemic Solution, khuyến cáo người đang điều trị bằng thuốc giảm cân cần chú ý duy trì chế độ ăn đủ chất và uống đủ nước. 

Trong trường hợp xuất hiện triệu chứng nôn mửa hoặc tiêu chảy kéo dài khoảng 24 giờ, bệnh nhân cần liên hệ ngay với bác sĩ thay vì xem đó là phản ứng phụ thông thường.

Dù vậy, các nhà khoa học khẳng định kết quả nghiên cứu hiện mới dừng lại ở mức ghi nhận sự liên quan chứ chưa thể kết luận thuốc GLP-1 trực tiếp gây ra bệnh não Wernicke. Do đó, người bệnh đang được kê đơn không nên tự ý ngừng thuốc mà cần tiếp tục theo dõi sát sao sức khỏe và trao đổi với bác sĩ chuyên khoa ngay khi có dấu hiệu bất thường.