Nguy cơ thiệt hại 8 tỷ USD xuất khẩu nông sản do xung đột Trung Đông

Tác động trực tiếp từ xung đột

Tại họp báo thường kỳ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường ngày 11/3, ông Lê Bá Anh - Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường cho biết, ngành nông nghiệp đang chịu tác động trực tiếp từ các cuộc xung đột quốc tế. Tình trạng gián đoạn vận tải và thời gian vận chuyển kéo dài đã trở thành rào cản lớn. Nhiều hãng tàu biển đã thông báo ngừng vận chuyển đến Trung Đông, trong khi chi phí bảo hiểm không ngừng gia tăng.

Khó khăn này đặc biệt nghiêm trọng đối với các mặt hàng cần container lạnh như thủy sản và rau quả. Bên cạnh đó, các chi phí gián tiếp từ giá dầu tăng cao cũng trực tiếp đẩy chi phí sản xuất lên một mặt bằng mới.

Thực tế, do gián đoạn tại eo biển Hormuz, hàng loạt hãng tàu lớn đã áp các loại phụ phí khẩn cấp để bù đắp chi phí vận hành. Điển hình, hãng tàu Maersk áp dụng phụ phí từ 1.800 - 3.800 USD/container tùy loại cho các tuyến đến UAE, Saudi Arabia, Kuwait, Iraq, Oman. Hapag-Lloyd bổ sung "phụ phí chiến tranh" từ 1.500 - 3.500 USD/container; trong khi CMA CGM thông báo "phụ phí xung đột khẩn cấp" lên tới 2.000 - 4.000 USD cho mỗi container.

Áp lực này đang đẩy các doanh nghiệp xuất khẩu vào thế kẹt. Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Vina T&T chia sẻ, đặc thù mặt hàng trái cây tươi có giá trị mỗi container không cao, biên lợi nhuận mỏng. Khoản phụ phí lên tới 4.000 USD gần như “nuốt trọn” toàn bộ lợi nhuận, thậm chí khiến doanh nghiệp bị thâm hụt vào vốn.

Ba kịch bản ứng phó rủi ro

Trước những biến động địa chính trị phức tạp tại Trung Đông gây đứt gãy chuỗi cung ứng và tăng vọt chi phí vận tải, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang khẩn trương xây dựng các kịch bản ứng phó nhằm bảo vệ mục tiêu xuất khẩu, giảm thiểu thiệt hại cho cộng đồng doanh nghiệp trong bối cảnh mới.

Quả chanh Việt Nam trên kệ một siêu thị tại Ả Rập Saudi.

Ông Trần Gia Long - Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính cho biết, với kịch bản 1, xung đột kéo dài 1 tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản có thể giảm hơn 1 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu sang Trung Đông giảm 182 triệu USD, châu Âu giảm 770 triệu USD và châu Phi là 91 triệu USD.

Kịch bản 2 - xung đột kéo dài 3 tháng: mức thiệt hại dự kiến khoảng 3 - 3,5 tỷ USD. Thị trường EU chịu ảnh hưởng nặng nhất với mức giảm 1,5 - 1,6 tỷ USD; Trung Đông giảm 500 - 600 triệu USD và Bắc Phi giảm 200 - 250 triệu USD.

Kịch bản 3 - xung đột kéo dài 1 năm: xuất khẩu sang Trung Đông có thể bị gián đoạn hoàn toàn; xuất khẩu sang châu Âu và Bắc Phi giảm ít nhất 50 - 60%. Tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản có nguy cơ giảm 7 - 8 tỷ USD, làm chậm tốc độ tăng trưởng ngành từ 0,1 - 0,2 điểm phần trăm.

Năm 2025, xuất khẩu nông sản Việt sang Trung Đông đạt kim ngạch 1,74 tỷ USD, gồm các mặt hàng chủ lực như hạt điều (600 triệu USD), thủy sản (325 triệu USD) và cà phê (300 triệu USD).

Để ứng phó với tình hình đứt gãy chuỗi cung ứng, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, ngành rà soát nhiệm vụ trọng tâm để ưu tiên nguồn lực. Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định sẽ đẩy mạnh xuất khẩu tại các thị trường truyền thống ít bị ảnh hưởng bởi tuyến đường qua Trung Đông như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN và Mỹ.

Đồng thời, Bộ sẽ phối hợp chặt chẽ với các đại diện thương mại Việt Nam tại nước ngoài để cập nhật diễn biến thị trường, đưa ra khuyến nghị kịp thời cho các hiệp hội và doanh nghiệp.

Về phía doanh nghiệp, các chuyên gia khuyến nghị cần chủ động đàm phán chia sẻ rủi ro với đối tác, giãn tiến độ các đơn hàng đi thị trường có cước phí quá cao. Doanh nghiệp nên tận dụng tối đa công suất nhóm hàng chế biến sâu và chuyển hướng dòng sản phẩm sang các thị trường Đông Á, ASEAN vốn có chi phí vận tải ổn định hơn.

Năm 2026, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 73–74 tỷ USD, trong đó riêng nhóm nông sản phấn đấu đạt khoảng 40 tỷ USD. Việc chủ động các kịch bản ứng phó ngay từ lúc này được xem là yếu tố then chốt để ngành nông nghiệp hoàn thành mục tiêu tăng trưởng đã đề ra.

Nguyệt Minh