Nguyễn Huy Thiệp: Văn nghiệp vẫn tiếp tục thách thức mỹ cảm đương đại

Tối 24.4, tại Hà Nội, tọa đàm Nguyễn Huy Thiệp và văn nghiệp để lại do Công ty Cổ phần Sách và Văn hóa Nhã Nam tổ chức, đã mở ra những lớp ký ức chưa từng công bố về “vua truyện ngắn”. Sự kiện không chỉ tưởng nhớ một đại thụ của nền văn học sau Đổi mới, mà còn khẳng định văn nghiệp vẫn đang tiếp tục lay động, thách thức mọi giới hạn mỹ cảm.

Ngược dòng thời gian gần 40 năm trước, nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên nhắc lại một sự kiện vô tiền khoáng hậu trên văn đàn Việt Nam. Năm 1987, khi truyện ngắn Tướng về hưu xuất hiện trên báo Văn Nghệ, giới trí thức và độc giả lúc bấy giờ đã thực sự “sững sờ”. Giữa lúc mọi người đang chờ đợi một luồng gió mới cho văn học thời kỳ Đổi mới, Nguyễn Huy Thiệp xuất hiện như một tay chơi lạ lẫm, mang đến một lối viết sắc lạnh, trực diện và đầy gai góc.

Các diễn giả (từ trái sang): TS. Mai Anh Tuấn, nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên, nhà văn Nguyễn Việt Hà bộc bạch những tình cảm của mình tới cố nhà văn Nguyễn Huy Thiệp tại tọa đàm.

Nhà văn Nguyễn Việt Hà khẳng định Nguyễn Huy Thiệp là trường hợp hiếm hoi trong lịch sử có thể xác lập tư cách một nhà văn lớn chỉ bằng vài ba truyện ngắn đầu tay. Dù thừa nhận bản thân không quá ưu ái Tướng về hưu, nhưng ông Hà dành sự ngưỡng mộ tuyệt đối cho những tác phẩm đạt đến độ toàn bích như Giọt máu hay bộ ba truyện lịch sử: Kiếm sắc, Vàng lửa, Phẩm tiết.

Trong khuôn khổ của sự kiện, nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên giới thiệu về các hiện vật trong không gian trưng bày về Nguyễn Huy Thiệp tới bạn đọc.

Sức sống của văn chương Nguyễn Huy Thiệp không chỉ nằm ở kỹ thuật viết, mà còn ở khả năng trụ vững trên hai dòng giá trị “Chân” và “Mỹ”, để rồi chảy tràn sang dòng “Thiện”. Điều khiến các diễn giả kinh ngạc nhất chính là sự đồng nhất trong cảm xúc của các thế hệ độc giả. Từ những người cùng thời cho đến những bạn trẻ mười chín, đôi mươi hôm nay, khi chạm vào trang viết của Nguyễn Huy Thiệp, họ đều chung một nỗi bàng hoàng và sự xúc động nguyên vẹn. Đó là minh chứng cho một thứ nghệ thuật có khả năng dẫn dắt và thách thức mỹ cảm của mọi thời đại.

Một số tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp được xuất bản ở nước ngoài.

TS. Mai Anh Tuấn, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, nhấn mạnh giá trị của Nguyễn Huy Thiệp đã vượt xa khỏi biên giới quốc gia. Ông là một trong số rất ít nhà văn Việt Nam có tác phẩm được chuyển ngữ sang tiếng Pháp, Anh, Ý, Đức, Hàn,… Điều đáng nói là sự lan tỏa này không đến từ các chiến dịch quảng bá rầm rộ, mà đến từ chính nội lực tự thân của tác phẩm.

Đặc biệt, văn chương của Nguyễn Huy Thiệp sở hữu một khả năng kỳ lạ - tạo ra thế hệ đọc mới. Các tác phẩm của ông không bao giờ khép lại mà luôn mở ra những cuộc đối thoại đầy kịch tính. Độc giả ở mỗi thời kỳ khác nhau lại tìm thấy ở đó những tầng nghĩa khác nhau.

Sự độc bản này, như cách TS. Tuấn nhận định, chính là món quà của số phận - thứ tài năng đi kèm với những trải nghiệm khắc nghiệt, mà lịch sử văn học chỉ dành riêng cho một số ít cá nhân kiệt xuất có đủ sức chịu đựng và can đảm.

Bút tích của Nguyễn Huy Thiệp nhắc tới những người bạn nghệ sỹ của mình như họa sỹ Lê Thiết Cương, họa sỹ Đào Hải Phong, nhà văn Nguyễn Việt Hà.

Xuyên suốt buổi tọa đàm, các diễn giả đều thống nhất rằng Nguyễn Huy Thiệp không chỉ là một tác giả, mà còn là hiện tượng thách thức mọi sự định sẵn. Nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên đặc biệt tâm đắc với quan niệm nghệ thuật của Nguyễn Huy Thiệp: “Văn chương phải dám lặn vào bùn, sục tung lên để rồi thoát xác thành bướm, thành hoa”.

Các bức vẽ trên gốm của Nguyễn Huy Thiệp.

Đây chính là sự can đảm tận cùng của một ngòi bút. Nguyễn Huy Thiệp không né tránh cái xấu, cái ác, thậm chí ông soi rọi vào chúng một cách quyết liệt nhất để từ đó tìm về cái “chí thánh”. Chính thái độ làm nghề thành thật và quyết liệt này đã biến những câu chuyện thế sự vốn có vẻ thô ráp trở thành những di sản văn hóa không thể thay thế.

Giới trẻ hào hứng “check-in” cùng những tác phẩm nghệ thuật của cố nhà văn.

Tọa đàm khép lại, nhưng hành trình đi tìm Nguyễn Huy Thiệp dường như chỉ mới bắt đầu. Những chia sẻ từ các diễn giả một lần nữa khẳng định vị thế vững chãi của ông trong dòng chảy văn học - văn hóa Việt Nam. Nguyễn Huy Thiệp không chỉ là một kỷ niệm của thời kỳ Đổi mới, mà đã thực sự trở thành một di sản văn hóa bền vững, một bầu trời tư duy vẫn đang vẫy gọi những hành trình khám phá mới.

Tin và ảnh: Đoan Túc