Nguyên nhân khiến chứng khoán Trung Quốc 'bốc hơi' 3,5 nghìn tỷ USD vốn hóa trong 5 tháng

Ảnh minh họa - Ảnh: China Daily

Các nhà đầu tư cổ phiếu đang phải đối mặt với thực tế là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đã suy yếu tới độ gây xói mòn lợi nhuận của các công ty niêm yết, nhưng lại chưa đủ nghiêm trọng để thúc đẩy Bắc Kinh triển khai các biện pháp kích thích mạnh mẽ.

Theo dữ liệu từ hãng tin Bloomberg, thị trường chứng khoán Trung Quốc đã mất 3,5 nghìn tỷ USD giá trị vốn hóa so với mức đỉnh thiết lập vào tháng 5. Xu hướng giảm trở nên nghiêm trọng hơn trong tháng 10 này, đẩy chỉ số CSI 300 của chứng khoán Trung Quốc đại lục rơi vào thị trường đầu cơ giá xuống, đồng thời khiến chỉ số theo dõi lĩnh vực công nghệ tại Hồng Kông trước rủi ro mất sạch thành quả tăng đạt được kể từ khi Bắc Kinh công bố gói hỗ trợ tăng trưởng quy mô lớn cách đây 2 năm.

Nỗi lo ngại của nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán lớn thứ hai thế giới bắt nguồn từ việc nhà đầu tư nhận thấy nhu cầu tiêu dùng ảm đạm kéo dài cùng cuộc đua giảm giá giữa các doanh nghiệp đang gây tổn hại nghiêm trọng đến lợi nhuận của doanh nghiệp trên nhiều lĩnh vực - từ ngân hàng, nhà sản xuất xe điện cho đến các đơn vị phát triển mô hình trí tuệ nhân tạo (AI).

Triển vọng càng trở nên ảm đạm hơn khi giới quan sát cho rằng các nhà lãnh đạo Trung Quốc không vội tung ra các biện pháp vực dậy nền kinh tế đang chậm lại nhưng vẫn ở mức độ mà Bắc Kinh cho là có thể chấp nhận được.

LỢI NHUẬN BẾT BÁT CỦA DOANH NGHIỆP

Ông Ulrich Urbahn, người đứng đầu bộ phận chiến lược và nghiên cứu đa tài sản tại ngân hàng đầu tư Berenberg, nhận định với hãng tin Bloomberg: “Còn quá sớm để khẳng định giai đoạn tồi tệ nhất của thị trường chứng khoán Trung Quốc đã qua. Mối lo ngại lớn nhất vẫn là khả năng sinh lời, vì thế mạnh của Trung Quốc trong lĩnh vực sản xuất và xuất khẩu không chuyển hóa một cách ổn định thành nhu cầu nội địa mạnh mẽ hơn, khả năng định giá tốt hơn hay lợi nhuận doanh nghiệp cao hơn”.

Mùa báo cáo kết quả kinh doanh quý 3 trên thị trường chứng khoán Trung Quốc đã có một sự khởi đầu gây thất vọng. Điển hình là “gã khổng lồ” ngành pin Contemporary Amperex Technology Co. Ltd. (CATL) công bố lợi nhuận thấp hơn kỳ vọng, một hệ quả phản ánh cả nhu cầu yếu lẫn sự cạnh tranh khốc liệt trên thị trường.

Theo dữ liệu từ Bloomberg, dự báo lợi nhuận năm 2026 cho các cổ phiếu thành viên chỉ số MSCI Trung Quốc đã giảm hơn 4% trong thời gian từ cuối tháng 3 đến nay. Đối với chỉ số Hang Seng Tech - thước đo tập trung vào các công ty Internet Trung Quốc đang sa lầy vào cuộc chiến giá cả trong lĩnh vực thương mại điện tử - dự báo lợi nhuận đã sụt giảm hơn 13% trong cùng giai đoạn.

Đáng chú ý, ngay cả khi kỳ vọng đã được điều chỉnh xuống thấp hơn, các doanh nghiệp thuộc chỉ số MSCI Trung Quốc đã công bố kết quả kinh doanh quý 3 đến hiện tại vẫn đạt lợi nhuận thấp hơn dự báo trung bình của thị trường tới 9%. Theo các tính toán từ Bloomberg, đây là mức chênh lệch tiêu cực lớn thứ hai trong vòng 2 năm qua.

Trong đó, lợi nhuận ròng trong 9 tháng đầu năm China Mobile Ltd - một đơn vị đi đầu về xây dựng cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) đã sụt giảm 8% so với cùng kỳ năm trước do áp lực chi phí. Kết quả kinh doanh của tập đoàn vật liệu lớn Ganfeng Lithium Group Co cũng thấp hơn dự báo do giá cả sụt giảm.

Ông Jason Lemire, Giám đốc đầu tư tại công ty Bold Wealth Partners, nhận định: “CATL là ví dụ điển hình nhất cho tình hình hiện tại: một công ty đổi mới sáng tạo tuyệt vời, đang đạt được những thành tựu ấn tượng, nhưng lại trở thành nạn nhân của sự cạnh tranh khốc liệt và tình trạng biên lợi nhuận bị thu hẹp. Tại Trung Quốc, cạnh tranh không chỉ được khuyến khích mà còn vô cùng tàn khốc, hoàn toàn không có lợi cho cổ đông”.

Áp lực đè nặng lên lợi nhuận đã khiến các doanh nghiệp, đặc biệt là những “gã khổng lồ” Internet tại Trung Quốc đang chạy đua xây dựng cơ sở hạ tầng AI tốn kém, ngày càng cạn kiệt tiền mặt. Thực trạng này buộc một số công ty phải tìm đến thị trường cổ phiếu để huy động vốn, chẳng hạn như thương vụ phát hành thêm cổ phiếu trị giá 10 tỷ USD của Alibaba Group Holding Ltd - một động thái làm pha loãng thêm giá trị cổ phiếu.

SẼ KHÔNG CÓ KÍCH THÍCH KINH TẾ QUY MÔ LỚN?

Ông Stanley Tang, quản lý danh mục đầu tư cấp cao tại công ty Sumitomo Mitsui DS Asset Management, cho biết: “Tôi luôn ưu tiên các doanh nghiệp tại Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan hơn Trung Quốc vì họ có kết quả kinh doanh tốt hơn. Nếu hỏi tôi Trung Quốc có thể làm gì để cải thiện tình hình thì thật khó để đưa ra câu trả lời, vì ngay cả việc đẩy mạnh nội địa hóa công nghệ cũng chưa chắc đã giúp giá cổ phiếu tăng lên”.

Niềm tin của nhà đầu tư suy giảm còn được thể hiện qua các chỉ số khác. Khối lượng giao dịch trên thị trường chứng khoán Trung Quốc đại lục đang dao động gần mức thấp nhất kể từ tháng 7 năm ngoái, trong khi dư nợ giao dịch ký quỹ cũng đã giảm xuống mức thấp nhất trong một năm qua.

Cũng cần nói thêm rằng tình trạng thị trường sụt giảm đã khiến các nhà chức trách phải huy động các nguồn vốn nhà nước - thường được gọi là "đội ngũ quốc gia" - nhằm ngăn chặn giá cổ phiếu rơi vào vòng xoáy mất kiểm soát.

Ngoài ra, đợt sụt giảm gần đây đã khiến cổ phiếu Trung Quốc trở nên hấp dẫn hơn đối với một số nhà đầu tư. Chi nhánh Trung Quốc của công ty quản lý quỹ phòng hộ Bridgewater Associates cho biết họ đã chuyển sang trạng thái “lạc quan một cách thận trọng” đối với cổ phiếu tại thị trường đại lục. Công ty này cho rằng sự sụt giảm của chứng khoán Trung Quốc trong quý 3 chủ yếu do vấn đề thanh khoản, trong khi định giá cổ phiếu hiện không cao.

Bridgewater Associates cũng lập luận rằng các chính sách hiện tại của Trung Quốc đang ưu tiên hình thành vốn dài hạn, và dòng tiền có thể sẽ đổ nhiều hơn vào thị trường cổ phiếu trong bối cảnh lợi suất trái phiếu đang ở mức thấp.

Dù vậy, vẫn tồn tại mối lo ngại rằng nỗ lực giải cứu từ phía Chính phủ Trung Quốc mỗi khi thị trường chứng khoán nước này sụt giảm có lẽ chỉ là giải pháp tạm thời, và triển vọng dài hạn của thị trường vẫn khá ảm đạm do các nhà hoạch định chính sách tỏ ra ngần ngại trong việc áp dụng những biện pháp kích thích quy mô lớn nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) quý 3/2026 của Trung Quốc tăng 4,5% so với cùng kỳ năm trước, đưa mức tăng trưởng trong 9 tháng đầu năm trở lại phạm vi mục tiêu tăng trưởng 4,5-5% mà Chính phủ nước này đề ra cho cả năm nay.

Việc đạt được mục tiêu này tạo thêm lý do để các nhà chức trách tiếp tục duy trì cách tiếp cận hỗ trợ tăng trưởng theo kiểu “nhỏ giọt” nhằm tránh gây ảnh hưởng đến kỷ luật tài khóa hay tiếp tục hạ thấp chi phí đi vay vốn dĩ đã ở mức thấp kỷ lục.

Ông William Bratton, trưởng bộ phận nghiên cứu cổ phiếu tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương của BNP Paribas, nhận định: “Các nhà hoạch định chính sách cảm thấy hài lòng với bản chất của tăng trưởng kinh tế hiện tại.

Do đó - có thể vì họ chủ động giữ lại dư địa chính sách, hoặc vì về mặt tư duy, họ không tin vào hiệu quả của các biện pháp này - nên họ thấy không cần thiết phải sử dụng các chính sách tài khóa trên quy mô lớn để thúc đẩy tiêu dùng”.