Nguyên nhân nào khiến thanh khoản chứng khoán suy giảm mạnh?

Thanh khoản xuống đáy 1 năm

Trong quý I-2026, thanh khoản trên thị trường ở mức cao. Chỉ tính riêng tháng 3, trên sàn thành phố Hồ Chí Minh, giá trị giao dịch bình quân đạt hơn 30.389 tỷ đồng/ngày, tăng 5,18% so với tháng trước.

Tuy nhiên, từ tháng 4, thanh khoản suy giảm, đạt khoảng 24,101 tỷ đồng/ngày, giảm 20,7% về giá trị so với tháng liền trước. Đến tháng 5, giá trị giao dịch bình quân đạt hơn 24.343 tỷ đồng/ngày, tăng nhẹ 1% so với tháng 4.

Thanh khoản ở mức thấp trong những phiên đầu tháng 6. Ảnh: PV

Đáng chú ý, từ đầu tháng 6 tới nay, thanh khoản sụt giảm mạnh. Tổng giá trị giao dịch giao dịch cổ phiếu trên sàn thành phố Hồ Chí Minh trong 7 phiên vừa qua đạt trung bình đạt khoảng 17.600 tỷ đồng/phiên, đặc biệt, phiên ngày 9-6 chỉ đạt trên 13.740 tỷ đồng-mức thấp nhất trong khoảng 1 năm qua.

Lý giải nguyên nhân thanh khoản sụt giảm, Giám đốc khối Ngân hàng đầu tư Chứng khoán An Bình (ABS) Nguyễn Thế Minh cho biết, trước hết do yếu tố tâm lý nhà đầu tư. Sau nhịp điều chỉnh mạnh của thị trường hồi tháng 3, phần lớn nhà đầu tư vẫn giữ tâm lý thận trọng.

Dù chỉ số VN-Index đã có những nhịp phục hồi nhất định nhưng dòng tiền chưa thực sự sẵn sàng quay2 lại một cách mạnh mẽ. Nhiều nhà đầu tư lựa chọn đứng ngoài quan sát thay vì gia tăng tỷ trọng cổ phiếu, khiến thanh khoản thị trường suy giảm.

Bên cạnh đó, thị trường đang có sự phân hóa mạnh giữa các nhóm cổ phiếu. Dòng tiền chủ yếu tập trung vào một số nhóm ngành hoặc mã cổ phiếu nhất định thay vì lan tỏa rộng. Điều này cho thấy dòng tiền lớn đang có xu hướng phòng thủ, lựa chọn cơ hội một cách chọn lọc thay vì giải ngân đồng đều trên toàn thị trường.

Sự phân hóa cũng khiến nhiều nhà đầu tư cá nhân thận trọng hơn. Dù chỉ số có thể tăng điểm, nhưng mức tăng chủ yếu đến từ một số nhóm cổ phiếu, trong khi phần lớn cổ phiếu còn lại không có diễn biến tích cực tương ứng.

Theo một số chuyên gia, nguyên nhân khác là hoạt động bán ròng kéo dài của khối ngoại. Việc nhà đầu tư nước ngoài liên tục bán ròng không chỉ tạo áp lực cung trên thị trường mà còn ảnh hưởng đến tâm lý giao dịch của nhà đầu tư trong nước.

Thực tế cho thấy, khối ngoại bán ròng kéo dài từ cuối năm 2024 đến nay, xuất phát từ việc lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ vẫn duy trì ở mức cao và chưa giảm mạnh như kỳ vọng. Dòng vốn dịch chuyển khỏi các thị trường mới nổi để quay trở lại những thị trường phát triển như Mỹ, Nhật Bản hoặc các thị trường có nhiều doanh nghiệp hưởng lợi từ xu hướng trí tuệ nhân tạo. Do đó, áp lực rút vốn không chỉ diễn ra tại Việt Nam mà còn xuất hiện ở nhiều thị trường mới nổi khác.

Các rủi ro địa chính trị và thương mại toàn cầu cũng làm gia tăng tâm lý thận trọng của nhà đầu tư nước ngoài. Những vấn đề liên quan đến lạm phát, an ninh năng lượng, xung đột địa chính trị và các chính sách thuế quan có thể ảnh hưởng đến triển vọng kinh tế, khiến dòng vốn quốc tế có xu hướng tìm đến những thị trường được đánh giá an toàn hơn.

Tuy nhiên, nếu nhìn lại diễn biến nhiều năm, giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 7 thường là thời điểm giao dịch trầm lắng của thị trường chứng khoán. Đây là yếu tố mang tính chu kỳ và đã lặp lại nhiều lần trong quá khứ.

Kỳ vọng nâng hạng thị trường, lãi suất ổn định sẽ hút tiền trở lại

Chuyên gia Nguyễn Thế Minh nhìn nhận, thanh khoản có thể cải thiện từ tháng 8 trở đi bởi kỳ vọng lạm phát tiếp tục được kiểm soát sẽ góp phần ổn định mặt bằng lãi suất và hỗ trợ tâm lý nhà đầu tư. Khi môi trường lãi suất thuận lợi hơn, dòng tiền có thể quay trở lại thị trường chứng khoán.

Bên cạnh đó, câu chuyện nâng hạng thị trường tiếp tục là một động lực quan trọng. Việc Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu nâng hạng có thể giúp gia tăng sức hút đối với dòng vốn trong và ngoài nước. Cùng với đó, các thương vụ IPO mới và kế hoạch thoái vốn nhà nước tại một số doanh nghiệp lớn cũng có thể trở thành những chất xúc tác đáng chú ý.

Một số chuyên gia nhìn nhận, trong ngắn hạn, thị trường nhiều khả năng vẫn duy trì trạng thái đi ngang trong tháng 6 và tháng 7. Thanh khoản có thể chưa cải thiện ngay, nhất là kỳ World Cup đang đến gần. Từ kinh nghiệm của các kỳ World Cup trước cho thấy, thanh khoản thị trường thường giảm và tạo đáy sau khoảng hai tuần kể từ khi giải đấu khởi tranh bởi sự phân tán của một bộ phận nhà đầu tư cá nhân.

Về triển triển vọng thị trường đến cuối năm, nhiều chuyên gia giữ quan điểm tích cực. Các yếu tố vĩ mô và nền tảng cơ bản của doanh nghiệp hiện chưa thay đổi theo hướng tiêu cực. Tăng trưởng kinh tế được duy trì, trong khi triển vọng lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp niêm yết vẫn khả quan.

Trong đó, chuyên gia Nguyên Thế Minh đánh giá, thị trường có thể xuất hiện một nhịp tăng mạnh hơn vào khoảng quý IV, đặc biệt là giai đoạn tháng 11, VN-Index có thể vượt 2.000 điểm. Không chỉ thanh khoản được cải thiện mà dòng tiền cũng có thể lan tỏa rộng hơn sang nhiều nhóm ngành thay vì chỉ tập trung vào một số cổ phiếu lớn. Cơ sở đầu tiên của dự báo trên là định giá thị trường hiện ở mức hấp dẫn so với trung bình nhiều năm. Ngoài ra, triển vọng tăng trưởng của doanh nghiệp niêm yết vẫn được giữ vững. Cùng với đó các động lực hỗ trợ như nâng hạng thị trường, IPO doanh nghiệp mới và quá trình thoái vốn nhà nước.

Có thể thấy, thanh khoản thấp hiện nay chủ yếu phản ánh sự thận trọng của dòng tiền và yếu tố chu kỳ của thị trường hơn là sự suy yếu của nền tảng cơ bản. Nếu các yếu tố vĩ mô tiếp tục ổn định và những động lực hỗ trợ được kích hoạt đúng kỳ vọng, thị trường chứng khoán Việt Nam có cơ sở để bước vào giai đoạn tích cực hơn trong những tháng cuối năm.