Nhà báo Chu Thái Tinh và cánh sóng trên cổng trời

Dấu chân qua miền đá nhọc nhằn

Không dễ để thế hệ làm báo trẻ hôm nay hình dung hết những gian nan của người đi mở sóng nơi cực Bắc Tổ quốc trong những năm 60 - 70 của thế kỷ trước. Tiếp chúng tôi trong căn nhà đượm màu thời gian ở tổ 22, phường Hà Giang 2, nhà báo lão thành Chu Thái Tinh, dù đã 92 tuổi, thời gian phủ bạc lên mái tóc, nhưng khi nhắc về những ngày đầu làm báo, ánh mắt người từng kinh qua nhiều cương vị công tác từ phóng viên, Ủy viên Ban Biên tập Báo Hà Giang đến Phó Tổng biên tập Báo Hà Tuyên, Giám đốc Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Tuyên, Hà Giang (cũ), vẫn ánh lên niềm tự hào. Những câu chuyện tưởng đã lùi xa hơn nửa thế kỷ bỗng hiện về vẹn nguyên, từ căn phòng làm việc đơn sơ đến những chuyến đi cơ sở gian nan, từ chiếc máy ảnh cũ đến những cuốn băng ghi âm mang tin tức lên miền núi.

Dù đã ngoài 90 tuổi, nhà báo Chu Thái Tinh vẫn thường xuyên đọc Báo Tuyên Quang để nắm bắt thông tin.

Lật lại từng trang ký ức, ông bồi hồi nhớ về những ngày đầu thành lập Báo và Đài Truyền thanh Hà Giang. Khi ấy, tòa soạn chỉ vỏn vẹn 8 người, dụng cụ tác nghiệp cực kỳ thiếu thốn với chiếc máy ảnh Fec2 và chiếc máy phóng ảnh tự chế. Muốn có một tấm ảnh in báo, phóng viên phải chụp, rửa, rồi gửi bưu điện về tận Hà Nội làm ảnh kẽm mới chuyển ngược về Hà Giang. Giữa thiếu thốn trăm bề, phương tiện giao thông hiếm hoi, mỗi tuần chỉ có một chuyến xe đi vùng cao. Chiếc “giấy ưu tiên” do Ty Giao thông cấp khi ấy là tấm “bùa hộ mệnh” để anh em bám xe tải, hoặc bền bỉ đi bộ hàng chục cây số đường rừng vượt dốc Đồng Văn, Mèo Vạc, Xín Mần, Hoàng Su Phì.

Trong hoàn cảnh ấy, đưa thông tin đến với đồng bào bằng phát thanh lại có một cách thức riêng. Địa hình núi cao chia cắt khiến sóng phát thanh của tỉnh chưa thể phủ tới nhiều vùng sâu, vùng xa. Những nơi chưa bắt được sóng, phóng viên phải ghi nội dung vào băng, mang đến các loa truyền thanh xã để phát cho bà con nghe. Tin tức vì thế không chỉ nằm trên trang giấy hay trong phòng thu, mà còn theo chân người làm báo vượt qua những cung đường gian khó để đến với người dân.

“Phát thanh ngày ấy không thể phủ sóng rộng khắp như bây giờ. Chúng tôi phải ghi âm vào băng, rồi đem băng đến các điểm truyền thanh xã. Đường đi rất xa, phương tiện không có, nhưng nghĩ đến việc bà con đang mong tin tức, anh em lại cố gắng”, ông Tinh nhớ lại.

Đó là những chuyến đi không có nhiều tiện nghi, không có thiết bị hiện đại hỗ trợ. Người làm báo phải tự tìm đường, tự thu thập thông tin, chắt lọc nội dung rồi chuyển tải bằng giọng đọc gần gũi, dễ nghe. Mỗi bản tin về sản xuất nông nghiệp, hoạt động hợp tác xã, đời sống văn hóa, chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước hay nhiệm vụ bảo vệ biên giới đều phải được cân nhắc để phù hợp với người nghe là đồng bào dân tộc thiểu số.

Với ông Tinh, làm phát thanh ở miền núi không chỉ cần kỹ năng nghề nghiệp mà còn phải hiểu địa bàn, phong tục, tập quán và cách tiếp nhận thông tin của đồng bào. Muốn tin đến được với người nghe, người làm báo phải biết nói điều bà con cần, diễn đạt sao cho dễ hiểu, dễ nhớ, gắn với công việc và cuộc sống hằng ngày.

Những người làm báo thuở ấy phần lớn trưởng thành từ thực tiễn. Ngoài một số ít được đào tạo chuyên ngành, nhiều cán bộ, phóng viên vốn là giáo viên hoặc làm công tác khác chuyển sang. Vừa làm, họ vừa học hỏi đồng nghiệp, rèn từng câu chữ, tích lũy kinh nghiệm qua mỗi chuyến đi.

Hơn bốn mươi năm công tác, trong đó phần lớn thời gian gắn bó với báo chí, phát thanh, truyền hình của tỉnh, ông Tinh hiểu rằng giá trị của nghề không chỉ nằm ở những trang báo hay chương trình được phát sóng, mà còn ở trách nhiệm với công chúng. Những bước chân vượt núi năm xưa đã giúp ông và đồng nghiệp hiểu sâu hơn đời sống vùng cao, để mỗi cánh sóng thông tin chuyển tải không xa rời thực tế, mỗi câu chuyện đều mang hơi thở của bản làng.

Giám đốc Báo và phát thanh truyền hình Tuyên Quang Mai Đức Thông thăm, tặng quà nhà báo lão thành Chu Thái Tinh.

Tiếng loa bản xa

Giữa mênh mông núi đá, tiếng loa phát thanh vang lên mỗi sáng, chiều không chỉ là nguồn thông tin quý, mà là hơi thở, là ánh sáng văn hóa, là sợi dây nối liền lòng dân biên cương với Đảng và Nhà nước. Tiếng sóng phát thanh mang theo những chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, hướng dẫn cách làm ăn, chuyện giữ gìn bản sắc văn hóa, giữ cột mốc biên giới và cả những chương trình văn hóa, văn nghệ đậm đà bản sắc.Giữa mênh mông núi đá, tiếng loa phát thanh vang lên mỗi sáng, chiều không chỉ là nguồn thông tin quý, mà là hơi thở, là ánh sáng văn hóa, là sợi dây nối liền lòng dân biên cương với Đảng và Nhà nước. Tiếng sóng phát thanh mang theo những chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, hướng dẫn cách làm ăn, chuyện giữ gìn bản sắc văn hóa, giữ cột mốc biên giới và cả những chương trình văn hóa, văn nghệ đậm đà bản sắc.

Nhà báo Chu Thái Tinh nhớ lại: “Bà con rất quý phóng viên và vui khi được nghe tin tức. Niềm vui ấy càng khiến những người làm phát thanh có thêm động lực vượt qua trở ngại. Từ chiếc loa phát ra giữa bản, những thông tin tưởng xa xôi dần trở nên gần gũi, giúp bà con hiểu thêm việc chung của địa phương và những điều đang diễn ra trên quê hương, đất nước”.

Nói về niềm vui ngày có sóng phát thanh về bản, ông Giàng Mí Lùng, 85 tuổi, thôn Sủa Pả, xã Phố Bảng nhớ lại: “Ngày xưa không biết tin tức đâu. Ngày nào có thông tin trên loa phát thanh thì hầu như cả bản ngồi nghe. Các nhà báo vất vả vượt núi về với dân, dân quý như người nhà”.

Đánh giá về giá trị lịch sử và sức sống của dòng chảy phát thanh, Bí thư Đảng ủy xã Lũng Cú Dương Ngọc Đức chia sẻ: “Hệ thống truyền thanh cơ sở có vai trò quan trọng trong việc chuyển tải chủ trương, chính sách và thông tin thiết thực đến người dân; giúp nâng cao dân trí, góp phần quan trọng giữ vững an ninh trật tự, củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc nơi biên giới. Những chuyến đi mở đường đưa sóng về bản của thế hệ nhà báo lão thành Chu Thái Tinh đã tạo tiền đề vững chắc cho hệ thống truyền thông cơ sở hôm nay”.

Ngày nay, dù phương tiện tác nghiệp, phương thức chuyển tải phát thanh có nhiều thay đổi, nhưng trong ký ức của nhà báo Chu Thái Tinh, những chuyến vượt núi đưa sóng phát thanh về bản là những tháng năm vất vả nhưng đầy ý nghĩa. Còn với những thế hệ làm báo hôm nay, đó không chỉ là câu chuyện của một thời gian khó, mà còn là lời nhắc về trách nhiệm, lòng tận tụy và tình yêu nghề, những giá trị đã giúp tiếng nói của báo chí vượt qua núi cao, đến với từng bản làng và ở lại lâu hơn trong lòng công chúng.