Nhà báo Vũ Thị Tuyết Nhung: Kể chuyện Hà Nội qua những miền ký ức

Nhân Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, câu chuyện về nhà báo Vũ Thị Tuyết Nhung, người dành gần 40 năm gắn bó với nghề báo và tâm huyết gìn giữ những giá trị văn hóa Hà Nội, càng trở nên ý nghĩa. Qua những trang viết, thước phim và tư liệu về ẩm thực, làng nghề, phong tục, con người Thủ đô, bà đã góp phần lưu giữ ký ức của một Hà Nội xưa đang dần đổi thay theo nhịp sống hiện đại. Với bà, gìn giữ những giá trị bình dị ấy không chỉ là tình yêu dành cho Hà Nội mà còn là trách nhiệm bảo tồn và trao truyền di sản văn hóa cho các thế hệ mai sau.

Nhà báo Vũ Tuyết Nhung với tình yêu dành cho Hà Nội 

Gìn giữ di sản cần tri thức, trách nhiệm và sự thận trọng

- Sau nhiều năm tìm hiểu văn hóa và con người Hà Nội, theo bà, đâu là những giá trị cốt lõi làm nên bản sắc của Thủ đô và giúp những giá trị ấy tiếp tục có sức sống trong đời sống hôm nay?

Nhà báo Vũ Thị Tuyết Nhung: Hà Nội là nơi tập trung nhiều dấu tích của nền văn hiến dân tộc, đồng thời là nơi bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống song hành với sáng tạo và đổi mới. Trong lịch sử, Hà Nội còn là nơi hội tụ, ghi nhận và lan tỏa nhiều thành tựu văn hóa, nghệ thuật, những sáng tạo từ các vùng miền.

Bản sắc Hà Nội còn được thể hiện qua phong cách sống thanh lịch, văn minh, tinh tế và lịch lãm của người Hà Nội. Người Hà Nội thường hướng đến sự chỉn chu, trọn vẹn trong công việc và cuộc sống. Đó là một nét đẹp đáng quý, nhưng đôi khi cũng khiến chúng ta quá thận trọng, cân nhắc lâu trước những thay đổi cần thiết.

Cuộc sống luôn vận động nhanh chóng, đòi hỏi con người phải biết thích ứng và mạnh dạn đổi mới. Theo tôi, gìn giữ truyền thống không có nghĩa là đứng yên trong quá khứ. Hà Nội cần tiếp tục phát huy những giá trị văn hóa đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ, đồng thời có tinh thần sáng tạo để đáp ứng yêu cầu phát triển của thời đại.

Nhà báo Vũ Thị Tuyết Nhung đang giới thiệu về văn hóa ẩm thực xưa của người Hà Nội

- Bà đã dành nhiều năm ghi chép, nghiên cứu và kể lại những câu chuyện về ẩm thực, làng nghề, phong tục và con người Hà Nội. Từ hành trình ấy, bà nhìn nhận thế nào về vai trò của những người làm công việc lưu giữ ký ức trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa đô thị?

Nhà báo Vũ Thị Tuyết Nhung: Tôi luôn nghĩ rằng quá khứ trôi qua rất nhanh. Nếu chúng ta không kịp ghi lại, nhiều hình ảnh và câu chuyện sẽ biến mất, không thể tìm lại được.

Trong quá trình làm báo và sản xuất phim, tôi từng chứng kiến những đổi thay mạnh mẽ của Hà Nội. Tôi nhớ những ruộng rau Láng cuối cùng, nơi người dân chăm sóc từng luống rau thơm, tưới nước, gieo giống trong những buổi chiều. Theo thời gian, những khu ruộng ấy dần biến mất, nhường chỗ cho nhà ở và các công trình đô thị.

Trong gần 40 năm hoạt động ở lĩnh vực văn hóa, xã hội, tôi cố gắng ghi lại hình ảnh đường phố, làng nghề, phố nghề, các nghệ nhân và con người Hà Nội. Những thước phim, bức ảnh ấy có thể không mang giá trị lớn về mặt vật chất, nhưng lại chứa đựng những thông tin quý giá về một giai đoạn lịch sử, về cách con người sống, lao động và ứng xử với nhau.

Tôi cũng từng kiến nghị quan tâm số hóa các tư liệu phim được lưu trữ trên những băng từ cũ, bởi nếu không được bảo quản và chuyển đổi kịp thời, chúng có thể hư hỏng theo thời gian. Những tư liệu hình ảnh còn lại từ các giai đoạn trước, kể cả phim do người nước ngoài ghi lại, đều có giá trị đặc biệt trong việc tái hiện diện mạo Hà Nội xưa.

Tôi mong muốn những gì mình đã ghi lại sẽ trở thành nguồn tư liệu cho các thế hệ sau, giúp mọi người hình dung được một Hà Nội từng tồn tại trong những năm tháng mà tốc độ đô thị hóa chưa làm thay đổi diện mạo thành phố nhanh chóng như hiện nay.

- Trong quá trình đô thị hóa, việc bảo tồn di sản đôi khi đứng trước yêu cầu phải thích ứng với nhu cầu phát triển mới. Theo bà, ranh giới giữa gìn giữ những giá trị truyền thống và làm mới di sản nên được nhìn nhận như thế nào để văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục sống trong cộng đồng?

Nhà báo Vũ Thị Tuyết Nhung: Theo tôi, di tích cần được bảo tồn và trùng tu bởi thời gian, thời tiết và những tác động của môi trường khiến các công trình xuống cấp. Tuy nhiên, việc trùng tu phải dựa trên kiến thức chuyên môn, nghiên cứu nghiêm túc và hồ sơ được cơ quan có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt.

Không thể lấy danh nghĩa làm mới để tùy tiện thay đổi kiến trúc, màu sắc hay trang trí những chi tiết xa lạ với phong cách truyền thống. Điều quan trọng là phải hiểu đặc trưng của từng thời kỳ, từng loại hình kiến trúc để có phương án bảo tồn phù hợp.

Chẳng hạn, kiến trúc và mỹ thuật thời Lý, thời Lê hay thời Nguyễn có những đặc điểm riêng. Hình tượng rồng trong từng thời kỳ cũng khác nhau. Vì vậy, khi tu bổ một di tích, người thực hiện cần nghiên cứu kỹ tư liệu lịch sử, đối chiếu các dấu tích còn lại và tham khảo ý kiến chuyên gia để hạn chế sai lệch.

Tôi cho rằng những ý kiến phản biện đối với công tác trùng tu là cần thiết, nhưng sự góp ý cũng cần dựa trên hiểu biết và bằng chứng. Việc vội vàng chỉ trích, phủ nhận mọi thay đổi có thể ảnh hưởng đến tinh thần của những người đang làm công việc bảo tồn. Ngược lại, điều đó không có nghĩa là chúng ta chấp nhận những công trình thiếu phù hợp với cảnh quan và giá trị lịch sử.

Tôi mong muốn những công trình lịch sử của Hà Nội được phục dựng, tu bổ bằng tinh thần trách nhiệm, sự am hiểu và thái độ trân trọng di sản. Bảo tồn không chỉ là giữ lại một công trình, mà còn là giữ gìn những giá trị thẩm mỹ, văn hóa và ký ức gắn với công trình ấy.

Gìn giữ ký ức bằng trách nhiệm với thế hệ mai sau

- Thế hệ trẻ hôm nay có cách tiếp cận văn hóa khác với các thế hệ trước, trong khi công nghệ số đang mở ra nhiều phương thức lưu giữ và lan tỏa tri thức. Theo bà, cần làm gì để ký ức Hà Nội trở nên gần gũi, có sức hấp dẫn và được thế hệ trẻ chủ động tiếp nhận?

Nhà báo Vũ Thị Tuyết Nhung: Tôi rất khâm phục những người trẻ đang chủ động tìm hiểu, phục dựng và giới thiệu hình ảnh Hà Nội xưa trên các nền tảng số. Nhiều nhóm đã sưu tầm hình ảnh phố phường, cửa ô, danh lam thắng cảnh, những hoạt động buôn bán, sinh hoạt thường ngày và cả chân dung các gia đình, nghệ nhân, người lao động bình dị của Hà Nội.

Điều đáng quý là các bạn tìm được những tư liệu gần gũi với cuộc sống, có những hình ảnh mà ngay cả người quan tâm đến lịch sử cũng khó tìm thấy trong các kho tư liệu quen thuộc. Nhờ cách thể hiện sinh động, ngôn ngữ gần gũi và hình thức đa dạng, những câu chuyện lịch sử vốn khô khan trong sách vở trở nên hấp dẫn hơn.

Có những video giúp tôi hiểu thêm về nhân vật, sự kiện lịch sử và những vấn đề trước đây mình chưa có điều kiện tìm hiểu đầy đủ. Khi được tiếp cận từ nhiều nguồn tư liệu và góc nhìn, chúng ta có cơ hội nhìn nhận lịch sử toàn diện hơn.

Tất nhiên, nội dung trên mạng xã hội không phải lúc nào cũng chính xác hoàn toàn. Người làm nội dung cần tiếp tục nghiên cứu, kiểm chứng thông tin; người tiếp nhận cũng cần có kiến thức nền tảng để đánh giá và phân biệt những thông tin chưa đầy đủ. Tuy vậy, những hạn chế đó không làm mất đi ý nghĩa của tinh thần chủ động tìm tòi, sưu tầm và chia sẻ tri thức của người trẻ.

Tôi cho rằng cần khuyến khích các bạn tiếp tục làm công việc này, đồng thời tạo điều kiện để những người nghiên cứu, nhà báo và chuyên gia cùng tham gia trao đổi, bổ sung tư liệu. Khi có sự kết nối giữa nhiệt huyết của người trẻ với kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm của những người đi trước, các giá trị văn hóa sẽ được truyền tải vừa gần gũi, vừa có cơ sở khoa học.

Nhà báo Vũ Thị Tuyết Nhung: Giữ ký ức cũng chính là giữ một phần bản sắc Hà Nội

- Nếu nhìn việc lưu giữ ký ức Hà Nội không chỉ là câu chuyện của riêng một thành phố mà còn là trách nhiệm với lịch sử và bản sắc dân tộc, bà muốn gửi gắm thông điệp gì tới những người đang làm công việc bảo tồn, nghiên cứu và lan tỏa các giá trị văn hóa hôm nay?

Nhà báo Vũ Thị Tuyết Nhung: Tôi nghĩ rằng việc lưu giữ ký ức Hà Nội cần được xem là một công việc lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và trách nhiệm. Những giá trị văn hóa không chỉ nằm trong các di tích lớn hay những công trình đã được xếp hạng, mà còn hiện diện trong nếp sinh hoạt, món ăn, phong tục, lễ hội, nghề thủ công và những câu chuyện của từng gia đình, từng con phố, làng quê.

Trong các cuốn sách của mình, tôi đã cố gắng ghi lại những tư liệu về ẩm thực, đời sống, danh lam thắng cảnh và lễ hội Hà Nội. Với tôi, đó cũng là một cách đóng góp vào việc lưu trữ, giúp những thông tin và ký ức có cơ hội được tiếp cận lâu dài.

Tôi mong việc số hóa tư liệu cũ, từ sách vở đến phim ảnh, được đẩy mạnh hơn. Các nhà nghiên cứu, sưu tầm cũng cần đi sâu vào đời sống, đến từng ngõ phố, làng xã để tìm kiếm, ghi chép những tư liệu quý trước khi chúng bị thất lạc.

Bên cạnh đó, cần có sự phối hợp giữa công tác sưu tầm, lưu trữ và phổ biến tư liệu. Một tài liệu được giữ lại nhưng không được tổ chức, giới thiệu và khai thác hợp lý sẽ khó phát huy hết giá trị. Khi tư liệu được bảo quản tốt, số hóa và đưa đến công chúng bằng những hình thức phù hợp, di sản sẽ có thêm cơ hội hiện diện trong đời sống đương đại.

Tôi hy vọng những kho tư liệu được tích lũy hôm nay sẽ giúp các thế hệ sau hiểu hơn về lịch sử, văn hóa Hà Nội nói riêng và đất nước nói chung. Bởi mỗi hình ảnh, câu chuyện được lưu giữ đúng lúc đều có thể trở thành một mảnh ghép quan trọng để tái hiện quá khứ.

Với tôi, điều đáng quý nhất là những gì chúng ta làm hôm nay không chỉ phục vụ nhu cầu tìm hiểu của hiện tại, mà còn để lại nguồn tư liệu đáng tin cậy cho con cháu mai sau. Giữ ký ức cũng chính là giữ một phần bản sắc, để thành phố tiếp tục phát triển mà không đánh mất sự gắn kết với những giá trị đã làm nên mình.