Nha Địa dư Đà Lạt - Chứng nhân thầm lặng của ngày toàn thắng 1975

Nha Địa dư - "viên ngọc quý" giữa lòng Đà Lạt (Ảnh: nguồn tài liệu)

Hồi ức ngày cũ

“Tôi trở lại nơi này như lần tìm dấu vết của một thời lịch sử. Công trình vẫn còn đó, vẫn là “viên ngọc quý” giữa lòng Đà Lạt, nhưng những người ngày cũ đã không còn. Người đã khuất, người đang sinh sống ở nơi xa.

Qua cuộc trò chuyện ngắn, cựu chiến binh, Đại tá Ngô Xuân Chỉnh, nguyên cán bộ Phòng Bản đồ, Bộ Tổng Tham mưu (nay là Cục Bản đồ) đưa tôi trở về những ngày tháng không thể nào quên. Ở tuổi ngoài 80, giọng ông vẫn ấm, vẫn rõ, như thể những ngày tháng năm 1975 chưa từng lùi xa. Khi ấy, ông là một trong những cán bộ địa hình quân sự tham gia tiếp quản cơ sở này. Trong hồi ức của ông, đây từng là một “thương hiệu của ngành bản đồ Việt Nam”, với cơ sở hạ tầng quy mô lớn, tư liệu phong phú, trang thiết bị hiện đại.

Những ngày cuối tháng 4, ký ức trong người cựu chiến binh dường như sống dậy trọn vẹn. Ông nhớ hành trình cùng đồng đội lên tiếp quản Nha Địa dư Đà Lạt; nhớ hình ảnh lá cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng tung bay đón chào ngày mới – ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng; nhớ câu chuyện của hơn 140 người đồng lòng đứng lên bảo vệ vẹn toàn Nha Địa dư Đà Lạt.

Đại tá Ngô Xuân Chỉnh (bìa trái) những ngày đầu sau khi tiếp quản Nha Địa dư Đà Lạt (Ảnh: nguồn tài liệu)

Đại tá Ngô Xuân Chỉnh nhắc lại: “Họ bắt tay ngay vào công việc. Số anh em biên vẽ bản đồ, chế in, vẽ và in nhanh bản đồ trọng điểm TP Sài Gòn kịp gửi ra mặt trận phía trước; một bộ phận thì lo in ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh, in cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, in cờ đỏ sao vàng với khối lượng lớn để phục vụ cho việc giải phóng Sài Gòn và toàn vùng đồng bằng Nam Bộ…”. Cựu binh Ngô Xuân Chỉnh nhắc lại lời của chị Nguyễn Thị Nhiều, cán bộ trắc địa tại Nha Địa dư ngày ấy rằng: “Chưa bao giờ trong chúng tôi lại có được một tinh thần làm việc hăng say, đầy sức sống như những ngày này. Tận sâu tâm can, tôi hiểu rõ rằng đây không phải việc làm công, ăn lương như chuỗi năm tháng đã qua, mà chính là sự làm việc với tâm huyết của mình, để góp sức lực nhỏ bé vào công cuộc giải phóng Sài Gòn, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước”.

Những cán bộ Địa hình Quân sự vào tiếp quản Nha Địa dư Đà Lạt sau ngày miền Nam giải phóng vào tháng 4/1975 (Ảnh: nguồn tài liệu)

Dẫn đường thầm lặng của mùa Xuân 1975

Từ nơi này, những ca làm việc kéo dài suốt ngày đêm. Tiếng máy in, tiếng bước chân, tiếng gọi nhau thay ca… hòa thành một nhịp điệu gấp gáp của lịch sử.

Công nhân Nha Địa dư đã làm việc suốt ngày đêm, tăng cường thay ca, đổi kíp “chạy đua” với thời gian để đến ngày 26/4/1975 hoàn thành việc in ấn hơn 1.500 bộ bản đồ tỷ lệ 1:100.000 khu vực Sài Gòn – Gia Định, Biên Hòa, Vũng Tàu, Long An phục vụ kịp thời cho bộ đội cấp chiến thuật; in ấn hàng ngàn tờ bản đồ, chủ yếu là bản đồ tỷ lệ 1:25.000 và các tỷ lệ khác nhau phục vụ các binh đoàn tham gia tác chiến trong chiến dịch Hồ Chí Minh.

Công nhân Nha Địa dư in ảnh Bác Hồ chuẩn bị cho ngày giải phóng năm 1975 (Ảnh: nguồn tài liệu)

Những tấm bản đồ không mang âm thanh của chiến tranh, nhưng lại vẽ nên hình hài của chiến thắng. Trong những ngày tháng 4/1975, khi các cánh quân thần tốc tiến về Sài Gòn, những tấm bản đồ được in ra từ Nha Địa dư đã trở thành “người dẫn đường” tin cậy. Chúng giúp bộ đội nhận diện địa hình, tránh chướng ngại, tận dụng ưu thế, rút ngắn thời gian cơ động và hạn chế tổn thất. Một sai lệch nhỏ trên bản đồ có thể dẫn đến chệch hướng hành quân; nhưng một tấm bản đồ chính xác, kịp thời lại có thể góp phần quyết định nhịp độ và hiệu quả của cả một chiến dịch.

Tất cả công nhân Nha Địa dư đã lặng thầm góp sức cho ngày toàn thắng. Mỗi tấm bản đồ từ Nha Địa dư chính là một “hỏa lực trí tuệ” - âm thầm nhưng sắc bén góp phần bảo đảm để chiến thắng diễn ra nhanh hơn, chính xác hơn, ít tổn thất hơn.

Thời gian trôi đi, nhưng những lớp trầm tích lịch sử vẫn còn in dấu nơi đây.

Theo các tài liệu, từ năm 1939, thực dân Pháp đã chọn Đà Lạt để đặt Sở Địa dư Đông Dương - cơ sở sản xuất bản đồ quân sự lớn nhất khu vực lúc bấy giờ. Khí hậu mát mẻ, ổn định của cao nguyên là điều kiện lý tưởng để bảo quản máy móc, vật tư và lưu trữ tài liệu.

Giai đoạn 1954 - 1975, nơi đây bị chính quyền Sài Gòn tiếp quản, sử dụng như một trung tâm phục vụ chiến tranh. Sau ngày giải phóng Đà Lạt (4/1975), cơ sở được bàn giao cho Phòng Bản đồ, Bộ Tổng Tham mưu, mở ra một chặng đường phát triển hoàn toàn mới.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp thăm Nha Địa dư vào tháng 10/1975 (Ảnh: nguồn tư liệu)

Sau nhiều lần đổi tên theo quyết định của Bộ Quốc phòng, đến ngày 19/10/1993, Nha Địa dư chính thức được đổi tên thành Xí nghiệp Bản đồ Đà Lạt cho đến ngày nay. Và trong thời bình, những tấm bản đồ từ nơi này tiếp tục là nền tảng cho huấn luyện, diễn tập, phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn và cả phát triển kinh tế.

Từ bản đồ chiến dịch đến bản đồ tương lai

Trong câu chuyện với Trung tá Hà Phước Toàn, Phó Giám đốc Xí nghiệp, mỗi tấm bản đồ cũng có một “đời sống” riêng.

Từ xí nghiệp này, những tấm bản đồ đã theo chân bộ đội tới những nơi xa xôi ra thao trường huấn luyện hay đến các phái bộ gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc. Các thông số trên bản đồ chỉ cần sai một chi tiết nhỏ, người sử dụng có thể gặp khó khăn ngay trên thực địa. Bởi vậy, mỗi sản phẩm hoàn thành không đơn thuần là kết quả của máy móc, mà là kết tinh của nhiều công đoạn: đo đạc ngoài thực địa, xử lý số liệu, biên tập, kiểm tra, in ấn… Tất cả phải chính xác đến từng đường nét.

Ở Xí nghiệp Bản đồ Đà Lạt, không khí làm việc kiên trì và sự tập trung cao độ luôn bao trùm. Nơi này, không có sự “gần đúng”, mà “chính xác tuyệt đối” là nguyên tắc không bao giờ đổi thay. Các dữ liệu thường xuyên được cập nhật xây dựng để sự chính xác được đảm bảo từ nhiệm vụ phục vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, hay ứng phó thiên tai, cứu nạn… Đó không chỉ là nhiệm vụ, mà còn là trách nhiệm, là sự tri ân.

Song song với nhiệm vụ quốc phòng, nhịp làm việc của xí nghiệp còn gắn với hoạt động sản xuất, đo đạc, in ấn phục vụ phát triển kinh tế

Song song với nhiệm vụ quốc phòng, nhịp làm việc của đơn vị còn gắn với hoạt động sản xuất, đo đạc, in ấn phục vụ phát triển kinh tế

Nhiệm kỳ vừa qua, doanh thu trung bình đạt 78,44 tỷ đồng, tăng 31%; thu nhập bình quân đạt 26,57 triệu đồng/người, tăng 94%... Những con số khô khan ấy là minh chứng, đơn vị này chưa từng đứng yên trong dòng chảy thời gian.

Dẫu thời chiến hay thời bình, những con người nơi đây vẫn giữ vững phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ: bền bỉ, trách nhiệm, âm thầm cống hiến. Từ những tấm bản đồ quân sự đến hệ thống dữ liệu địa hình hiện đại, từ dây chuyền in ấn đến quy trình quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn ISO 9001:2015… tất cả đều được vận hành nhịp nhàng, chính xác, như một guồng máy không cho phép sai lệch.

Từ những tấm bản đồ góp phần làm nên thắng lợi của Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975 đến những sản phẩm địa hình phục vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và phát triển kinh tế hôm nay, mỗi công việc của đơn vị đều gắn chặt với yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Chính sự chính xác, kịp thời và bền bỉ ấy đã tạo nên “sức mạnh mềm” cho quốc phòng, góp phần bảo đảm cho mọi quyết sách, mọi phương án tác chiến đều có cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc.

Từ những ngày gấp gáp in bản đồ cho Chiến dịch Hồ Chí Minh đến hành trình số hóa dữ liệu địa hình hôm nay, nơi đây vẫn lặng thầm giữ một sứ mệnh không đổi: Góp phần để bảo vệ Tổ quốc.