Nhà khoa học trẻ TP.HCM tạo vật liệu nano hướng tới điều trị ung thư

TP.HCM vừa tuyên dương 12 gương Công dân trẻ tiêu biểu năm 2025, những cá nhân dưới 35 tuổi có đóng góp nổi bật cho sự phát triển của thành phố.

Trong danh sách này, TS Mai Ngọc Xuân Đạt (SN 1992), Nghiên cứu viên Viện Công nghệ Vật liệu tiên tiến (ĐH Quốc gia TP.HCM), là gương mặt khoa học xuất sắc được vinh danh nhờ các công trình vật liệu nano ứng dụng trong điều trị ung thư, hướng tới giảm tác dụng phụ và nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân.

Niềm say mê khoa học được ươm mầm từ ngày sinh viên

TS Mai Ngọc Xuân Đạt sớm bộc lộ niềm đam mê với các thí nghiệm ngay từ những ngày học ngành Công nghệ sinh học tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM. Những phản ứng, biến đổi nhỏ bé trong các ống nghiệm, vốn khiến nhiều bạn trẻ nản chí nhưng lại là thứ níu kéo anh ở lại phòng thí nghiệm không dứt. “Cảm giác khám phá điều chưa biết khiến tôi mê mẩn”, TS Đạt chia sẻ.

Chính sự tò mò ấy đã dẫn dắt anh đến một cột mốc quan trọng - nhận học bổng cao học tại Đại học Gachon (Hàn Quốc), nơi anh tiếp cận môi trường nghiên cứu quốc tế nghiêm túc và đặt nền móng cho hành trình khoa học chuyên sâu hơn sau này.

TS Mai Ngọc Xuân Đạt trao đổi kết quả thí nghiệm với sinh viên.

Sau khi trở về Việt Nam hoàn thành chương trình Tiến sĩ, Đạt lựa chọn gắn bó với Viện Công nghệ Vật liệu tiên tiến, ĐH Quốc gia TP.HCM. Đây chính là nơi anh xây dựng những ý tưởng, nung nấu những thử nghiệm đầu tiên để rồi dần dần phát triển thành công các vật liệu nano - sản phẩm khoa học có thể góp phần thay đổi diện mạo điều trị y học tại Việt Nam.

Một trong những đóng góp nổi bật nhất của TS Xuân Đạt chính là việc phát triển hệ vật liệu nano silica hữu cơ phân hủy sinh học, với khả năng dẫn truyền thuốc đến đúng vị trí tế bào bệnh, kiểm soát tốc độ giải phóng dược chất theo lộ trình điều trị và giảm thiểu tối đa tác dụng phụ cho người bệnh. Điều này không chỉ tăng hiệu quả của dược chất hóa trị mà còn giúp giảm gánh nặng tài chính, thể chất và tinh thần cho bệnh nhân ung thư.

TS Đạt cho rằng, nếu ví mỗi phân tử nano như một “người đưa thư siêu nhỏ”, thì nhiệm vụ của chúng là “đi đến đúng địa chỉ, thực hiện nhiệm vụ, rồi biến mất khi hoàn thành công việc”. Điều này nghe có vẻ đơn giản, nhưng để thiết kế được một hệ vật liệu mang thuốc trúng đích, giải phóng có kiểm soát và phân hủy sinh học an toàn, đó thực sự là một bước tiến khoa học đáng kể trong bối cảnh y - dược học hiện đại.

Không chỉ dừng lại ở một hướng ứng dụng duy nhất, các vật liệu mà TS Đạt cùng nhóm nghiên cứu phát triển còn được kỳ vọng mở rộng ra nhiều lĩnh vực khác như chẩn đoán hình ảnh (bioimaging), cảm biến sinh học, y học tái tạo, và ứng dụng trong môi trường và năng lượng.

Thành tích khoa học ấn tượng

Trong hơn 7 năm làm việc tại Viện Công nghệ Vật liệu tiên tiến, Đạt đã chủ trì và tham gia hơn 10 đề tài khoa học ở nhiều cấp độ, từ cơ sở, cấp ĐH Quốc gia đến các chương trình của Bộ KH&CN và Quỹ NAFOSTED.

Một số chỉ số nổi bật trong hồ sơ của anh có thể kể đến như 31 bài báo khoa học quốc tế thuộc nhóm Q1, 10 bài báo quốc tế Q2, 7 bài báo khoa học trong nước, 2 poster khoa học xuất sắc tại hội thảo quốc tế, bằng độc quyền sáng chế quốc gia và một bằng sáng chế được bảo hộ tại Mỹ về thiết bị nano dẫn truyền thuốc và phương pháp tổng hợp điều trị ung thư.

Những con số này không chỉ là thành quả cá nhân, mà còn tạo ra một nền tảng vững chắc để cả cộng đồng nghiên cứu trong nước phát triển các ứng dụng tiếp theo, hướng tới việc thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu trong tương lai gần.

Hành trình nghiên cứu của TS Đạt không phải lúc nào cũng dễ dàng. Anh chia sẻ, anh đã ba năm liên tiếp gửi hồ sơ để ứng tuyển Giải thưởng Khoa học công nghệ “Quả cầu vàng” - một trong những giải thưởng uy tín dành cho các tài năng trẻ dưới 35 tuổi trong lĩnh vực khoa học công nghệ.

TS Mai Ngọc Xuân Đạt nhận Giải thưởng Khoa học - Công nghệ Quả cầu vàng năm 2025.

Đến năm 2025, anh đã được chọn là một trong 10 nhà khoa học trẻ xuất sắc nhận Giải thưởng này nhờ công trình phát triển vật liệu nano silica hữu cơ phân hủy sinh học. Đây không chỉ là sự ghi nhận năng lực nghiên cứu, mà còn là lời khẳng định về giá trị thực tiễn của những công trình khoa học có thể “chạm tới cuộc sống”, phục vụ cộng đồng.

Với anh, giải thưởng không phải là điểm dừng, mà là nguồn động viên để tiếp tục tiến lên, tiếp tục đóng góp cho nền y học nước nhà và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ theo đuổi khoa học.

Không chỉ dừng lại ở thành tựu khoa học, Mai Ngọc Xuân Đạt còn được đánh giá cao về tinh thần đóng góp cho cộng đồng khoa học trẻ tại TP.HCM. Anh từng trao đổi, đề xuất với lãnh đạo thành phố tại các diễn đàn nghiên cứu trẻ về việc xây dựng các quỹ hỗ trợ khoa học công nghệ, tạo điều kiện phát triển cho các nhóm nghiên cứu tiềm năng và thúc đẩy kết nối giữa nghiên cứu và ứng dụng thực tế.

Việc anh được lựa chọn là một trong 12 “Công dân trẻ tiêu biểu TP.HCM năm 2025” - danh hiệu dành cho những gương mặt trẻ sống đẹp, sống có lý tưởng, cống hiến thiết thực cho cộng đồng chính là lời khẳng định mạnh mẽ về sự đóng góp ấy.

Hoàng Thọ