Nhà lưu niệm Nguyễn Thị Minh Khai - địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước giữa lòng đô thị

Nữ anh hùng trên quê hương Xô Viết

Hàng năm, vào những ngày đầu tháng 7 (âm lịch), Nhà lưu niệm Nguyễn Thị Minh Khai (ở phường Thành Vinh, Nghệ An) lại có đông người dân trong và ngoài tỉnh đến thắp hương, tưởng nhớ ngày hy sinh của nữ anh hùng.

Nguyễn Thị Minh Khai là người con ưu tú của quê hương xứ Nghệ, người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bà tên thật là Nguyễn Thị Vịnh, sinh ngày 30/9/1910 trong một gia đình viên chức nhỏ.

Gia đình bà từng sống ở số nhà 132 phố Ga Vinh (nay là đường Quang Trung) là vùng đất cổ, có bề dày truyền thống lịch sử, văn hóa lâu đời, có truyền thống yêu nước quật cường. Chính cái nôi đó trở thành nền tảng tinh thần yêu nước, cội nguồn tính cách kiên cường, bất khuất trong cuộc đời hoạt động cách mạng của bà.

Bức tượng đài bà Nguyễn Thị Minh Khai được đúc bằng đồng theo thể loại tượng chân dung đặt trên bệ cao, khắc họa hình ảnh người thiếu nữ duyên dáng trong tà áo dài, chân bước đi đầy khí phách. Ảnh: Kim Long

Từ năm 1926-1929, đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai tham gia các tổ chức yêu nước và cách mạng như Tân Việt cách mạng Đảng, Đông Dương Cộng sản Đảng, trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam phụ trách công tác tuyên truyền, huấn luyện đảng viên và có những đóng góp quan trọng cho phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh.

Sau đó, bà được Phân cục Trung ương Trung kỳ giới thiệu ra Bắc rồi sang Trung Quốc hoạt động, làm thư ký cho lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tại Văn phòng Chi nhánh Đông Phương Bộ của Quốc tế Cộng sản. Tháng 9/1937, Nguyễn Thị Minh Khai được chỉ định làm Bí thư Thành ủy Sài Gòn - Chợ Lớn.

Trong cuộc đời hoạt động cách mạng, Nguyễn Thị Minh Khai kết duyên vợ chồng với đồng chí Lê Hồng Phong, là sự gặp gỡ của hai chiến sĩ cách mạng có lý tưởng lớn. Kết quả của tình yêu thương ấy là sự ra đời của người con gái Lê Nguyễn Hồng Minh. Vì nhiệm vụ cách mạng, khi đứa con một tháng tuổi, bà kìm nén nỗi đau khi trao gửi đứa con cho các đồng chí ở cơ sở nuôi rồi lại tiếp tục hoạt động.

Bức ảnh con gái bà Nguyễn Thị Minh Khai là Lê Nguyễn Hồng Minh cùng má nuôi Đặng Thị Du được trưng bày tại nhà lưu niệm. Ảnh: Kim Long

Theo tài liệu ghi lại, ngày 30/7/1940, khi đang chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa vũ trang ở Nam Kỳ, Nguyễn Thị Minh Khai bị rơi vào tay giặc, bị giam ở Khám Lớn Sài Gòn. Biết bà là cán bộ chủ chốt quan trọng, kẻ địch đã dùng mọi cực hình tra tấn hòng bắt bà khai ra tổ chức Đảng nhưng không thể khuất phục nổi ý chí gang thép của người phụ nữ bất khuất, kiên định.

Ngày 26/8/1941 (tức ngày 4/7 Âm lịch), thực dân Pháp đã xử bắn đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai tại Trường bắn Nhà thương Giếng nước (nay thuộc Bệnh viện Hóc Môn, TP Hồ Chí Minh). Đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai đã anh dũng hy sinh khi mới vừa tròn 31 mùa xuân. Song cuộc đời phấn đấu không biết mệt mỏi cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc, cho sự nghiệp giải phóng phụ nữ vẫn mãi mãi sáng ngời.

“Địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống yêu nước

Tưởng nhớ những hy sinh của nữ anh hùng cách mạng, năm 2012, Khu lưu niệm Nguyễn Thị Minh Khai được khánh thành. Trái ngược với khung cảnh nhộn nhịp, sôi động của phố phường bên ngoài, không gian nơi đây thật tĩnh lặng, tôn nghiêm.

Khu lưu niệm có khuôn viên 2.400m2, được xây dựng trên chính mảnh đất gia đình bà Nguyễn Thị Minh Khai từng sinh sống. Di tích được bố cục thành hai khu vực chính: khu vực phía ngoài gồm hàng rào, cổng, cây xanh với điểm nhấn nổi bật nhất là bức tượng bà Nguyễn Thị Minh Khai.

Từ khi khánh thành đến nay, Nhà lưu niệm Nguyễn Thị Minh Khai trở thành địa chỉ đỏ để giáo dục tình yêu quê hương, đất nước. Ảnh: Kim Long

Phía sau là khu trưng bày, nơi lưu giữ nhiều hình ảnh quý: ảnh bà cùng các đồng chí trong Quốc tế Cộng sản, bản án tử hình của thực dân Pháp, thư gửi gia đình trước ngày hy sinh… Mỗi hiện vật là một lát cắt lịch sử, khắc họa một nhân cách lớn – người phụ nữ từng học ở Liên Xô, làm thư ký cho lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, giữ vị trí lãnh đạo cao nhất tại Sài Gòn – Chợ Lớn trước Cách mạng tháng Tám.

Từ khi đi vào hoạt động, nơi đây đã đón tiếp, truyền tải thông tin về cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của nữ anh hùng Nguyễn Thị Minh Khai cho hàng chục nghìn người khắp mọi miền đất nước.

Bước vào khu lưu niệm, du khách như lạc vào dòng chảy của lịch sử. Ngôi nhà cũ vẫn giữ nguyên bàn thờ gia tiên, gian thờ bà Nguyễn Thị Minh Khai, cùng nhiều vật dụng quen thuộc. Tất cả như kể lại một cuộc đời đã sống trọn cho lý tưởng cách mạng.

Gần 13 năm làm thuyết minh hướng dẫn tại nhà lưu niệm, chị Trần Thị Thu Hằng (38 tuổi) đã đón tiếp, kể về cuộc đời hoạt động cách mạng của nữ anh hùng Nguyễn Thị Minh Khai cho hàng trăm đoàn khách. Có những người từ xa đến, đủ các thành phần từ cao tuổi đến thanh thiếu niên.

Chị Trần Thị Thu Hằng thuyết minh cho du khách khi đến tham quan nhà lưu niệm Nguyễn Thị Minh Khai. Ảnh: Kim Long

“Mỗi lần đứng trước di ảnh thiêng liêng, trước tượng đài đồng chí Minh Khai trong tiếng nhạc quốc ca hùng tráng, tôi cảm thấy rất tự hào vì mình đã trở thành một phần của khu tưởng niệm. Công việc của mình dù nhỏ bé nhưng có thể đóng góp việc truyền tải, lưu giữ những ký ức lịch sử đẹp đẽ có tên là Nguyễn Thị Minh Khai”, chị Hằng chia sẻ về công việc của mình.

Trong hàng trăm đoàn khách đến tham quan, chị vẫn nhớ như in kỷ niệm được đoàn ở TP Hồ Chí Minh tặng chiếc khăn rằn, nét đặc trưng rất duyên của người Nam Bộ. Chiếc khăn rằn cũng gắn liền với nữ anh hùng Nguyễn Thị Minh Khai thường quàng cổ khi hoạt động ở Nam Kỳ.

Với chị, mỗi lần được tiếp đón du khách đến Nhà lưu niệm Nguyễn Thị Minh Khai là dịp để chị giới thiệu rõ về hoạt động cách mạng của nữ anh hùng. Thông qua đó, chị muốn truyền cảm hứng và tái hiện sinh động khí phách, sự hy sinh anh dũng, cùng tấm lòng yêu nước sáng ngời của đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai qua từng hiện vật, câu chuyện lịch sử cho du khách, nhất là thế hệ trẻ.

Thời gian qua, khu lưu niệm không chỉ là điểm đến của học sinh, du khách trong và ngoài tỉnh, mà còn là nơi thường xuyên diễn ra các hoạt động ý nghĩa: dâng hương, kể chuyện truyền thống, sinh hoạt chuyên đề, thi đua học tập và làm theo gương Bác và các liệt sĩ cách mạng… Nhà lưu niệm Nguyễn Thị Minh Khai là địa chỉ đỏ để giáo dục tình yêu quê hương, đất nước, tinh thần cách mạng cho thế hệ trẻ.

Hiện nay, vì mộ phần của bà Nguyễn Thị Minh Khai chưa được xác định rõ ràng, nên Khu lưu niệm tại Nghệ An là nơi duy nhất được chọn làm nơi thờ tự. Nơi đây trở thành điểm tựa tâm linh cho người dân cả nước, đặc biệt là đồng bào miền Nam tưởng nhớ và tri ân nữ anh hùng cách mạng.