Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư thỏa ước mơ có không gian lưu niệm

Những băn khoăn, trăn trở ấy, ông Tư đã nhiều lần chia sẻ và tham khảo ý kiến từ nhiều cá nhân, đơn vị; thậm chí trong những dịp trở về quê nhà, ông cũng đem câu chuyện ấy ra giãi bày, hỏi ý người thân và địa phương tìm một hướng gìn giữ lâu dài.

Trong dịp dự chương trình tọa đàm nhân kỷ niệm 30 năm ngày mất nhà văn hóa Vương Hồng Sển ngày 22/1/2026, nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư đã phát biểu đề xuất "Cần có không gian lưu niệm dành cho những người có đóng góp lớn về văn hóa"[1]. Theo ông Tư cần có không gian lưu niệm để bảo tồn di sản các nhân vật văn hóa. Qua theo dõi thực tế thời gian qua, việc gìn giữ, bảo tồn di sản cá nhân của các nhân vật văn hóa sau khi qua đời đang gặp nhiều khó khăn, lúng túng. Bản thân tôi cũng rất trăn trở về khối di sản của mình trong tương lai.

Tại tọa đàm nhân kỷ niệm 30 năm ngày mất nhà văn hóa Vương Hồng Sển ngày 22/1/2026, nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư đã phát biểu đề xuất "Cần có không gian lưu niệm dành cho những người có đóng góp lớn về văn hóa". Ảnh: Lê Ngọc Hân

Ông Tư nói thêm: "Tôi là nhà nghiên cứu lịch sử, đã xuất bản nhiều sách biên khảo, tài liệu tra cứu, đồng thời lưu giữ nhiều hiện vật, kỷ vật gắn với quá trình sinh hoạt, làm việc và nghiên cứu. Tuy nhiên, con cháu trong gia đình không ai theo đuổi lĩnh vực văn hóa, lịch sử, nên tôi lo ngại di sản này sẽ không được bảo tồn đúng cách sau khi ông qua đời.

Từ thực tế đó, tôi cho rằng TP.HCM cần nghiên cứu về việc hình thành các phòng hoặc nhà lưu niệm dành cho những nhân vật có đóng góp lớn trong lĩnh vực văn hóa của thành phố.

Việc xây dựng các phòng hoặc không gian lưu niệm không chỉ nhằm bảo quản tài liệu, hiện vật, mà còn giúp các thế hệ sau hiểu rõ hơn về đời sống, sinh hoạt, điều kiện làm việc và quá trình sáng tạo của các nhân vật văn hóa trong lịch sử".

Tổng Bí thư Tô Lâm đã đến thăm, chúc Tết Bính Ngọ 2026 nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư. Nguồn: HTV

Vào dịp Tết Bính Ngọ ngày 9/2/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm [1]đã đến thăm, chúc Tết nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư, chúc thọ ông 106 tuổi. Tổng Bí thư gửi lời ân cần thăm hỏi sức khỏe và đánh giá cao những đóng góp của ông trong gìn giữ và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống. Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang cũng gửi quà Tết đến nhà nghiên cứu. Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư đã gửi tặng Tổng Bí thư Tô Lâm cuốn tự truyện Đi qua trăm năm, ghi lại đầy đủ cuộc đời của ông từ khi mới sinh cho đến năm ông 103 tuổi và ông Tư cũng chia sẻ trăn trở của ông về không gian lưu niệm giữ gìn các di sản.

Ông Nguyễn Đình Tư đứng trước mặt tiền chung cư 482A Nơ Trang Long, phường Bình Lợi Trung, thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Lê Ngọc Hân

Dịp này, lãnh đạo TP.HCM chỉ đạo địa phương hỗ trợ một căn hộ chung cư để nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư thuận tiện sinh hoạt, an tâm tiếp tục thực hiện các đề tài mới; đồng thời hỗ trợ một bộ máy tính để ông có điều kiện làm việc, tiếp tục đóng góp trí tuệ cho thành phố.

Sau khi nhận lời mời làm Đại sứ truyền cảm hứng của Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 7 - 2026, nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư đã từ TP.HCM ra Hà Nội tham dự lễ trao giải hôm 22/5/2026. Trong dịp này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp ông Nguyễn Đình Tư và nhắc lại những đóng góp của ông Tư cho sự nghiệp nghiên cứu lịch sử, văn hóa Việt Nam, đồng thời cũng nhắc hỏi ông Tư đã nhận căn hộ chưa và chỉ đạo UBND TP.HCM nhanh chóng sớm trao tặng ông Tư căn hộ vào Ngày Truyền thống người cao tuổi Việt Nam (6/6).

Sáng 26/5/2026, khi ông Nguyễn Đình Tư đã về TP.HCM, đại diện UBND Phường Bình Thạnh đã đến thăm hỏi sức khỏe, ghi nhận ý kiến của ông Tư và đưa ông đến xem một căn hộ ở chung cư 234 Phan Văn Trị trên địa bàn phường. Đây là chung cư xây dựng và bàn giao sử dụng từ tháng 1/1997, gồm 7 tầng và 1 trệt, mỗi tầng có 28 phòng. Đại diện gia đình và ông Nguyễn Đình Tư đã đến xem trực tiếp căn hộ 2 phòng ngủ này, với diện tích 63 mét vuông. Nhưng ông Tư chưa thật ưng ý.

Chiều ngày 27/5/2026, đại diện UBND phường Bình Thạnh đã đưa ông Nguyễn Đình Tư đến xem căn hộ chung cư số 3.6 ở 482A Nơ Trang Long, phường Bình Lợi Trung, TP.HCM, với diện tích 50 mét vuông, ở tầng 4. Căn hộ nhỏ, có không gian thoáng đãng yên tĩnh, nhiều cửa sổ và ban công rộng rãi nhiều ánh sáng, gió trời mát mẻ. Sau khi xem xét, ông Nguyễn Đình Tư rất hài lòng và đồng ý tiếp nhận căn hộ này.

Lối vào chung cư

Vị trí chung cư đạt đủ các yếu tố dân gian thường chọn "nhất cận thị, nhị cận giang, tam cận lộ, tứ cận chùa". Sát cạnh chung cư là dãy hàng quán buôn bán đầy đủ các món ăn, đồ dùng thiết yếu, bao bọc xung quanh là rạch Cầu Sơn thông ra sông Sài Gòn, dẫn vào nhà là 2 đường lớn Nguyễn Xí và Nơ Trang Long, đi bộ chừng 150 mét là đến chùa Pháp Quang, phù hợp với người Phật tử thuần thành. Với nhà nghiên cứu lịch sử địa chí 106 tuổi thì đây là địa điểm an cư lý tưởng, vừa thuận tiện sinh hoạt, không khí trong lành, gần gũi đời sống, lại có không gian thanh tịnh để nghỉ ngơi, đọc sách và tiếp tục công việc học thuật đến cuối đời. Sau này có thành không gian lưu niệm, thì cũng tiện cho bạn đọc và người có quan tâm tiện ghé xem.

Sáng 28/5/2026, ông Nguyễn Đình Tư đã đến phòng công chứng số 6 Phan Văn Trị làm thủ tục xác nhận quyền sở hữu căn hộ chung cư số 3.6 ở 482A Nơ Trang Long. Mong ước của ông vào những năm cuối đời nay đã trở thành hiện thực, giờ đây, trong căn hộ mới, ông Nguyễn Đình Tư sẽ tập trung toàn thời gian để hoàn thành bản thảo các công trình lớn như Từ điển lịch sử địa danh Trung bộ, Từ điển lịch sử địa danh Bắc bộ, cũng như chỉnh sửa - bổ sung Từ điển địa danh Nam bộ đã xuất bản năm 2008 để đáp lại sự ưu đãi của nhà nước dành cho ông.

Hành lang chung cư rộng rãi và có thể trồng cây hoa kiểng nên ông Nguyễn Đình Tư rất hài lòng

Theo dự kiến của UBND phường Bình Thạnh, ngày 1/6 tới đây ông Tư có thể dọn vào ở căn hộ được nhà nước trao tặng, đến ngày 6/6/2026 thì lãnh đạo TP.HCM sẽ làm lễ bàn giao chính thức.

Nhà nghiên cứu ngoại bách Nguyễn Đình Tư niên giãi bày: "Tôi không cần nhà để ở. Tôi ở đây vẫn sinh hoạt được, vẫn đánh máy vẫn viết sách bình thường. Nhưng tôi muốn sau khi tôi qua đời thì tất cả những di sản này giữ lại trong một phòng lưu niệm để cho những người khác muốn tìm hiểu cuộc đời, quá khứ của tôi thì có bằng chứng để quan sát, ghi vào trong sổ tay để viết bài. Nhà lưu niệm phục vụ đại chúng và các thế hệ sau, không phải phục vụ con cháu tôi. Nhà lưu niệm cũng như bảo tàng nhỏ, trong đó có đầy đủ về cuộc đời của tôi, giữ lại hết các di vật".

Căn hộ rộng 50m2 sáng sủa, sạch sẽ ông Nguyễn Đình Tư cảm thấy hài lòng. Ảnh: Lê Ngọc Hân

"Qua nhà lưu niệm, người đời sau sẽ biết cách sống của người cụ thể là như thế nào, sống xa hoa hoặc tiết kiệm, cũng như nhà nước, thân hữu, bạn bè đã đối xử người đó ra sao, tất cả đều có bằng chứng cụ thể. Vì vậy, tinh thần của tôi hướng tới tương lai nhà lưu niệm là bảo tàng nhỏ đóng góp vào bảo tàng lớn của đất nước".

Căn phòng ngủ đã lắp sẵn máy điều hòa và có cửa sổ rộng thoáng. Ảnh Lê Ngọc Hân

Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư sinh ngày 12/3/1920 tại xã Thanh Chi, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An (nay là xã Thanh Quả, tỉnh Nghệ An). Ông có 6 người con, hiện sống cùng gia đình người con trai thứ 4 tại phường Bình Thạnh, TP.HCM. Ông được biết đến với hơn 60 tác phẩm ở các mảng tiểu thuyết lịch sử, nghiên cứu lịch sử, địa chí…

Cho đến nay, Nguyễn Đình Tư là tác giả duy nhất được trao 2 giải A của Giải thưởng Sách quốc gia. Lần 1 vào năm 2018, trao cho bộ sách Chế độ thực dân Pháp trên đất Nam kỳ (1859-1954). Lần 2 năm 2024 trao cho bộ sách 2 tập Gia Định - Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh: Dặm dài lịch sử (1698-2020).

Bài và ảnh: Lê Ngọc Hân

Báo: Thể thao và Văn hóa