Thanh Hóa: Dấu ấn gìn giữ và phát huy di sản văn hóa

Miền di sản đặc biệt

Theo sử sách, từ giữa thế kỷ thứ XVI đến cuối thế kỷ XIX, xã Hà Long (Thanh Hóa) là quê hương của dòng tộc Nhà Nguyễn, đã sản sinh ra 8 đời Chúa Nguyễn và 13 đời vua của Vương triều Nguyễn. Lặng lẽ trầm mặc dưới chân núi Thiên Tôn là khu mộ Đức Triệu Tổ Nguyễn Kim, năm 1808 vua Gia Long đặt tên là Lăng Trường Nguyên (suối dài vĩnh cửu).

Lăng Trường Nguyên Thiên Tôn – Điểm di tích quốc gia Lăng Miếu Nhà Nguyễn được trùng tu tôn tạo tại xã Hà Long, tỉnh Thanh Hóa. Ảnh: tư liệu

Thành Triệu Tường cách đó không xa với Nguyên Miếu và Trừng Quốc Công Miếu tráng lệ rêu phong, nơi đây năm 1804, vua Gia Long cho xây dựng và trùng tu vào năm Minh Mệnh thứ nhất (1820). Kề sát Miếu Triệu Tường là Ngôi Đình làng uy nghi cổ kính. Kế đó là Nhà thờ Họ Nguyễn Hữu khiêm cung quanh năm nghi ngút khói hương.

Cụm di tích ấy bao bọc lấy làng Gia Miêu tạo nên cảnh sắc hoành tráng mang đậm chất sử thi, là 3/8 di tích trong huyện được xếp hạng di tích cấp quốc gia. Do thời gian và thiên nhiên bào mòn hủy hoại, những năm gần đây và hiện nay, các di tích này đã và đang được trùng tu, phục dựng. Nơi đây không chỉ là trung tâm văn hóa tâm linh của dòng họ Nguyễn trong và ngoài nước, mà còn là điểm du lịch tâm linh, hấp dẫn đối với du khách gần xa trong thời gian tới.

Cách cây cầu Đò Lèn - Sông Lèn huyền thoại nổi tiếng thời đánh Mỹ nối liền quốc lộ 1A-Đường sắt Bắc-Nam gần chục km về phía tây, cụm di tích thắng cảnh Hàn Sơn, xã Tống Sơn được xếp hạng cấp tỉnh với cảnh quan thiên nhiên, núi sông hùng vĩ giữa ngã ba sông nước “con gà gáy 5 huyện cùng nghe”, kiến trúc nghệ thuật nguy nga bề thế như Đền Hàn, Đền Cô Bơ, Quảng Phúc Tự, cũng là một trong các trung tâm du lịch tâm linh hấp dẫn, hàng năm thu hút hàng triệu lượt du khách trong nước đến dâng hương, tham quan, vãng cảnh...

Hiệu quả từ các nguồn lực

Gác chuông chùa Trần (Phúc Linh Tự), xã Hà Trung – Nơi thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên ở Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa. Ảnh: tư liệu

Ngược dòng thời gian, có thể kể đến năm 2017 toàn huyện Hà Trung (cũ) có 342 di tích, danh thắng được kiểm kê (gọi chung là di tích). Trong 71 di tích được xếp hạng, có 8 di tích cấp quốc gia, 63 di tích cấp tỉnh. Phân loại di tích đã xếp hạng: có 6 di tích lịch sử cách mạng, 8 di tích kiến trúc nghệ thuật, 3 di tích địa điểm cách mạng, 3 cụm di tích danh thắng, 51 di tích lịch sử văn hóa.

Từ năm 2011 - 6/2017, trong số 28 di tích được trùng tu, tôn tạo có 18 di tích hoàn thành. Số tiền đầu tư trùng tu, chống xuống cấp di tích lên tới 144,2 tỷ đồng, trong đó, từ xã hội hóa 46 tỷ đồng (chiếm 32% tổng kinh phí đầu tư); còn lại là kinh phí hỗ trợ từ ngân sách nhà nước trung ương và địa phương cho sự nghiệp văn hóa.

Các địa phương làm tốt công tác đầu tư chống xuống cấp di tích bằng 100% nguồn vốn từ xã hội hóa như: Chùa Ban Phúc 3,53 tỷ đồng, Nhà thờ Họ Đặng Phúc (xã Hoạt Giang) 5,68 tỷ đồng; Đền Cây Thị (xã Hà Trung) 3,6 tỷ đồng; Phủ Mỗ (xã Lĩnh Toại) 5 tỷ đồng; Nhà Ban quản lý Đền Cô Bơ, Đền Hàn Sơn (xã Tống Sơn) 16 tỷ đồng; ...và còn nhiều di tích khác.

Với sự nỗ lực tích cực của cán bộ và nhân dân địa phương, du khách thập phương, hảo tâm của các nhà đầu tư…nhiều di tích được trùng tu, tôn tạo hoàn thành đưa vào sử dụng và phát huy giá trị như: Chùa Ban Phúc, Hậu cung Từ đường họ Lại, Đình Cơm Thi (xã Hoạt Giang), Hậu cung Đình làng Tiên Hòa, Đình làng Bái Sơn, Nghinh môn-tường rào Đình Đô Mỹ (xã Tống Sơn), Phủ Trung, Đền Cây Thị (xã Hà Trung), Đền thờ Trình Minh, Phủ Mỗ, Đình làng Độ Thôn (xã Lĩnh Toại)....Đáng chú ý là, Đền Hàn Sơn (xã Tống Sơn) sử dụng 100% nguồn kinh phí từ xã hội hóa với số tiền trên 15 tỷ đồng…

Hiệu lực từ quản lý nhà nước

Quá trình lãnh đạo, chỉ đạo, các địa phương đã thực hiện đảm bảo đúng trình tự, quy định của pháp luật, sử dụng có hiệu quả các nguồn kinh phí trùng tu, chống xuống cấp di tích, đặc biệt là bài học “xã hội hóa” về huy động nguồn lực. Ban quản lý các di tích duy trì và hoạt động hiệu quả; tiếp tục hoàn hiện các dự án trùng tu tôn tạo, chống xuống cấp theo kế hoạch đề ra. Công tác bảo vệ phát huy giá trị di sản ngày càng đi vào nề nếp, chuyên nghiệp hơn, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu sáng tạo, nâng cao đời sống văn hóa, đảm bảo hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân trên địa bàn.

Di tích quốc gia Miếu Triệu Tường – xã Hà Long, tỉnh Thanh Hóa được trùng tu tôn tạo. Ảnh: tư liệu

Đất nước mở cửa Hội nhập ngày càng sâu rộng, hiệu quả, cùng với tiếp thu có chọn lọc di sản văn hóa thế giới. Xác định việc bảo vệ phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc, giữ gìn bản sắc văn hóa vùng, miền, di sản là nhiệm vụ quan trọng cần thiết, lâu dài. Vì vậy, các cấp ủy đảng, chính quyền địa phương tiếp tục nâng cao nhận thức, tăng cường lãnh đạo chỉ đạo, giúp đỡ của trên và sự đồng tình ủng hộ của nhân dân, đẩy mạnh xã hội hóa các nguồn lực để tôn tạo bảo vệ giá trị di sản ở các làng, xã, góp phần xây dựng nông thôn mới ngày càng “thay da đổi thịt”.