Nhà nước phải là khách hàng đầu tiên của doanh nghiệp khoa học công nghệ

Ngày 14/1, Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số TP.HCM tổ chức hội nghị tổng kết công tác năm 2025, đồng thời xác định nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm năm 2026 nhằm triển khai hiệu quả Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị (về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia), Đề án 204 của Ban Bí thư (về Chuyển đổi số trong các cơ quan đảng) và Đề án 06 Thủ tướng Chính phủ (về phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia).

Hội nghị ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực, nhưng cũng thẳng thắn chỉ ra các “điểm nghẽn” cần sớm tháo gỡ.

Khi nghiên cứu vẫn “lệch pha” với thị trường

Phát biểu tham luận tại hội nghị, GS.TS. Nguyễn Thị Thanh Mai – Giám đốc Đại học Quốc gia TP.HCM thẳng thắn chỉ ra những “nút thắt” mang tính hệ thống trong khâu chuyển hóa kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

GS.TS. Nguyễn Thị Thanh Mai – Giám đốc Đại học Quốc gia TP.HCM trình bày tham luận. (Ảnh: H.T)

Theo bà Mai, trong nhiều trường hợp, mối liên kết giữa doanh nghiệp – viện, trường – nhà quản lý vẫn chưa thực chất. Doanh nghiệp thường chỉ xuất hiện ở giai đoạn cuối để “mua sản phẩm”, thay vì đồng hành ngay từ đầu, cùng đặt bài toán, chia sẻ rủi ro và lợi ích. Điều này khiến nhiều kết quả nghiên cứu có giá trị nhưng khó thương mại hóa.

Một vấn đề khác là sự “lệch pha” giữa nghiên cứu và thị trường. Nhiều đề tài khoa học vẫn xuất phát từ câu hỏi học thuật hoặc năng lực phòng thí nghiệm, trong khi nhu cầu của thị trường lại bắt đầu từ “nỗi đau” rất cụ thể của doanh nghiệp và địa phương. Nếu không có cơ chế kết nối hai “ngôn ngữ” này, sản phẩm khoa học khó đi vào cuộc sống.

Từ thực tiễn đó, GS.TS. Nguyễn Thị Thanh Mai đề xuất TP.HCM sớm triển khai các quỹ đầu tư mạo hiểm có sự tham gia lớn của ngân sách nhà nước, chấp nhận rủi ro để hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp vừa và nhỏ.

“Chúng tôi mong TP.HCM sớm triển khai các quỹ đầu tư mạo hiểm. Chúng ta đã nghe nói rất nhiều nhưng mà vẫn chưa có gì cụ thể. Đặc biệt, quỹ đầu tư này phải có đóng góp lớn từ ngân sách nhà nước, hỗ trợ cho các doanh nghiệp khởi nghiệp hoặc các doanh nghiệp vừa và nhỏ và phải chấp nhận rủi ro. Quỹ cần tập trung vào kết quả sau thương mại hóa của các nghiên cứu, khi doanh nghiệp lớn mạnh sẽ đóng góp trực tiếp vào GRDP, chứ còn ngay từ đầu mà chúng ta đặt vấn đề là đầu tư để thu lợi được gì thì rất khó. Bởi quá trình nghiên cứu và phát triển sản phẩm sẽ có rủi ro”, GS.TS. Nguyễn Thị Thanh Mai nói.

Hơn 12.200 tỷ đồng dành cho khoa học công nghệ

Thông tin tại hội nghị, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM Lâm Đình Thắng cho biết, năm 2026 được xác định là năm tăng tốc triển khai Nghị quyết 57, với trọng tâm là tạo ra các sản phẩm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cụ thể, đo lường được, đóng góp trực tiếp cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM. (Ảnh: T.H)

Để khơi thông nguồn vốn và phát triển thị trường khoa học, công nghệ, TP.HCM dự kiến dành khoảng 4,16% ngân sách, tương đương 12.200 – 12.700 tỷ đồng cho lĩnh vực này.

Ông Thắng cũng cho biết, TP.HCM được Trung ương giao triển khai sàn giao dịch công nghệ trực tiếp và trực tuyến, thực hiện Đề án Trung tâm Đổi mới sáng tạo tầm cỡ quốc tế, đồng thời thí điểm thương mại hóa, cho vay bằng tài sản trí tuệ và thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm có sự tham gia của ngân sách nhà nước.

Với tinh thần cởi mở của Nghị quyết 57 và cơ chế sandbox, trong đó Nhà nước sẽ chấp nhận rủi ro có kiểm soát, trao quyền cho doanh nghiệp phát triển sản phẩm, dự kiến ngay trong năm nay, TP.HCM sẽ hình thành ít nhất 5 sản phẩm công nghệ chiến lược.

Tại hội nghị, TP.HCM phát động chiến dịch hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành. (Ảnh: T.H)

Ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học Công nghệ TP.HCM nhấn mạnh: “Chúng tôi đã rà soát và dự kiến năm nay sẽ có ít nhất 5 sản phẩm về công nghệ chiến lược trở thành sản phẩm thực sự của TP.HCM. Đó là sản phẩm về tế bào gốc, thiết bị bay không người lái (UAV), trí tuệ nhân tạo (AI) và vật liệu y sinh để điều trị vết thương. Thông qua đó, TP.HCM cũng sẽ tạo mô hình điểm về triển khai hiệu quả liên kết “ba nhà” của Trung ương. Ngoài ra, chúng tôi đề xuất sẽ thực hiện sandbox quản lý và phát triển tài sản số, và tiền số tại Trung tâm tài chính quốc tế”.

Đã có nguồn lực, có cơ chế, phải có sản phẩm

Đánh giá tổng thể, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang cho rằng Nghị quyết 57 đã tạo chuyển biến tích cực trong tư duy, ý thức và hành động của cán bộ, công chức, doanh nghiệp và người dân về chuyển đổi số và khoa học, công nghệ.

Tuy nhiên, Bí thư Thành ủy TP.HCM cũng thẳng thắn chỉ ra nhiều hạn chế: chuyển đổi số còn thiếu đồng bộ giữa hạ tầng, phần mềm và đào tạo nhân lực; thiết bị đầu cuối ở cơ sở còn thiếu; dữ liệu bị chia cắt giữa các ngành, lĩnh vực. Giá trị cốt lõi của chuyển đổi số mới dừng ở “văn phòng điện tử” thay thế văn bản giấy, chưa hình thành được hệ điều hành thông minh phục vụ chỉ đạo, điều hành.

Để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển thực chất và năm 2026 là mốc chuyển từ “chạy thử” sang “làm thật, Bí thư Thành ủy TP.HCM nhấn mạnh Nhà nước phải là “khách hàng đầu tiên” đặt hàng doanh nghiệp, nhà khoa học, mạnh dạn triển khai sandbox, chấp nhận rủi ro có kiểm soát để tạo ra sản phẩm và giải pháp mới.

Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang phát biểu kết luận tại hội nghị. (Ảnh: T.H)

Bí thư Thành ủy TP.HCM nhấn mạnh: “Bây giờ Nhà nước phải là khách hàng đầu tiên của doanh nghiệp và các nhà nghiên cứu. Năm 2026 sẽ không là năm chạy thử nữa mà là năm của nghĩ thật, làm thật, chịu trách nhiệm thật, đo đếm thật để chúng ta có kết quả thật. Một năm nữa chúng ta lại có được những niềm vui thật, với những thành quả nhìn thấy được, đo đếm được”.

Theo Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang, trong một số lĩnh vực, Thành phố đã phát huy hiệu quả rõ nét, thậm chí đi đầu so với nhiều địa phương trong cả nước. Điển hình là TP.HCM thuộc nhóm rất ít địa phương đã cơ bản hoàn chỉnh cơ sở dữ liệu đất đai.

Người đứng đầu Đảng bộ TP.HCM cũng trăn trở, đặt hàng và yêu cầu các sở ngành sớm triển khai các bước chuyển đổi số tiếp theo như: xây dựng dữ liệu nhà đất, tài sản công theo hướng mở, để người dân tham gia giám sát, phản hồi, qua đó phòng, chống lãng phí và tạo nguồn lực cho Thành phố phát triển.

Tỷ Huỳnh/VOV-TP.HCM