Nhà sản xuất tiêm kích HAL của Ấn Độ đối mặt áp lực cạnh tranh trong nước
Theo Nikkei Asia ngày 11/3, nhà sản xuất tiêm kích duy nhất của Ấn Độ đối mặt áp lực mới khi các sự cố kỹ thuật của dòng Tejas và sự nổi lên của các tập đoàn tư nhân làm lung lay vị thế gần như độc quyền của Công ty TNHH Hàng không Hindustan (HAL) trong ngành hàng không quân sự.
Máy bay chiến đấu hạng nhẹ tự chế đầu tiên của Ấn Độ Tejas cất cánh tại sân bay Bangalore. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN
Cổ phiếu của HAL, nhà sản xuất máy bay chiến đấu duy nhất của Ấn Độ, đã giảm 11,8% trong 6 tháng qua, trong bối cảnh công ty đối mặt hàng loạt sự cố kỹ thuật, áp lực từ khách hàng quân đội và sự nổi lên của các đối thủ tư nhân trong ngành quốc phòng.
HAL là doanh nghiệp quốc phòng do nhà nước Ấn Độ kiểm soát, giữ vai trò trung tâm trong chương trình phát triển máy bay chiến đấu nội địa. Tuy nhiên, những trục trặc gần đây của dòng tiêm kích hạng nhẹ Tejas đã làm dấy lên câu hỏi về năng lực sản xuất và tiến độ của công ty.
Sự cố nghiêm trọng nhất xảy ra ngày 21/11/2025 khi một chiếc Tejas do HAL chế tạo rơi trong khuôn khổ Triển lãm Hàng không Dubai, khiến phi công của Không quân Ấn Độ thiệt mạng. Sau đó, HAL xác nhận một sự cố kỹ thuật khác liên quan đến Tejas trong báo cáo gửi sàn giao dịch, sau khi truyền thông địa phương đưa tin thêm về một vụ tai nạn và việc tạm thời đình chỉ hoạt động của toàn bộ đội bay loại này.
Một nguồn tin am hiểu tình hình cho biết các cuộc kiểm tra bảo dưỡng đang được tiến hành, song không xác nhận việc đội bay Tejas bị đình chỉ. Dòng máy bay này cũng vắng mặt đáng chú ý trong một cuộc tập trận lớn của Không quân Ấn Độ ngày 27/2/2026.
Tejas là chương trình tiêm kích nội địa quan trọng của Ấn Độ, được thiết kế để thay thế các máy bay MiG-21 thời Liên Xô. Dự án được phê duyệt từ thập niên 1980 với mục tiêu bàn giao trong thập niên 1990, nhưng phải đến năm 2015 Không quân Ấn Độ mới nhận được lô máy bay đầu tiên.
Hiện Tejas là dòng tiêm kích do Ấn Độ tự phát triển duy nhất trong biên chế không quân nước này, hoạt động cùng các máy bay Sukhoi-30MKI của Nga và Rafale do Pháp sản xuất.
Các vấn đề của Tejas thường được xem là biểu hiện của những khó khăn sâu hơn trong hoạt động của HAL. Trong một sự kiện hàng không hồi tháng 2/2025, Tư lệnh Không quân Ấn Độ, Thống chế A.P. Singh, đã bày tỏ sự thiếu tin tưởng vào tiến độ của công ty khi trao đổi với lãnh đạo HAL.
Dù vậy, trong nhiều năm, HAL vẫn duy trì vị thế gần như độc quyền trong lĩnh vực sản xuất máy bay quân sự của Ấn Độ. Tính đến năm tài chính kết thúc vào tháng 3/2025, doanh nghiệp này có sổ đơn hàng trị giá khoảng 1,89 nghìn tỷ rupee (khoảng 20,5 tỷ USD).
Tuy nhiên, bối cảnh cạnh tranh đang thay đổi khi các tập đoàn tư nhân lớn bắt đầu tham gia sâu hơn vào ngành công nghiệp quốc phòng. Tháng 6/2025, Tata Advanced Systems, bộ phận quốc phòng của tập đoàn Tata, đã ký thỏa thuận với Dassault Aviation để sản xuất linh kiện cho tiêm kích Rafale. Công ty này cũng chế tạo các bộ phận cho máy bay vận tải C-130J của Lockheed Martin.
Trong khi đó, vừa qua, bộ phận quốc phòng của Adani Enterprises đạt thỏa thuận với tập đoàn Leonardo của Italy để sản xuất và bảo dưỡng các trực thăng AW169M và AW109 TrekkerM, vốn cũng được sử dụng trong các nhiệm vụ quân sự.
Sự gia tăng năng lực của khu vực tư nhân diễn ra trong bối cảnh Ấn Độ dự kiến mở rộng chi tiêu cho hàng không quân sự sau cuộc xung đột với Pakistan vào tháng 5/2025. Trong cuộc đối đầu trên không khi đó, tiêm kích Rafale của Ấn Độ đã giao chiến với máy bay Chengdu J-10 do Trung Quốc sản xuất của Pakistan. Một cuộc không chiến đã dẫn tới lần đầu tiên một máy bay Rafale bị bắn hạ trong chiến đấu.
Không quân Ấn Độ hiện đang tìm cách thay thế các phi đội cũ gồm MiG-29 của Nga, Mirage 2000 và Jaguar do Pháp sản xuất. Số lượng phi đội của lực lượng này đã giảm từ hơn 40 vào giữa thập niên 1990 xuống còn 29 hiện nay.
Ngày 12/2, chính phủ Ấn Độ phê duyệt gói mua sắm vũ khí trị giá khoảng 3,6 nghìn tỷ rupee, bao gồm các máy bay trinh sát Boeing P-8I và thêm tiêm kích Rafale. Sau đó vài ngày, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết Ấn Độ dự định mua thêm 114 chiếc Rafale, trong đó một phần sẽ được đồng sản xuất tại Ấn Độ. Trước đó New Delhi đã mua 36 máy bay loại này.
Áp lực cạnh tranh đối với HAL càng tăng khi truyền thông địa phương đầu tháng 2 đưa tin công ty có thể không được lựa chọn chế tạo nguyên mẫu cho dự án tiêm kích thế hệ thứ năm Advanced Medium Combat Aircraft (AMCA). Thay vào đó, các doanh nghiệp tư nhân như Tata và Larsen & Toubro được xem là những ứng viên dẫn đầu.
Giám đốc điều hành HAL, ông D.K. Sunil, cho biết công ty chưa nhận được bất kỳ thông báo chính thức nào về việc bị loại khỏi dự án.
Dù vậy, nhiều nhà phân tích cho rằng HAL vẫn giữ vị thế vững chắc nhờ mạng lưới chuỗi cung ứng rộng và kinh nghiệm sản xuất máy bay chiến đấu. Theo ông Vijay Goel, chuyên gia nghiên cứu cổ phiếu tại ICICI Direct, các doanh nghiệp tư nhân hiện chưa có đủ năng lực kỹ thuật và hệ sinh thái công nghiệp để thay thế vai trò của HAL trong sản xuất máy bay chiến đấu nội địa.
ICICI Direct đã nâng giá mục tiêu cổ phiếu HAL thêm 19% lên 4.960 rupee trong vòng 12 tháng. Trước đó, công ty môi giới Jefferies cũng nâng mục tiêu giá lên 6.220 rupee vào tháng 9/2027, cho rằng xu hướng nội địa hóa trong ngành quốc phòng Ấn Độ sẽ tiếp tục hỗ trợ tăng trưởng đơn hàng của HAL.
