Nhà trường - Doanh nghiệp: Từ hợp tác đến đồng hành phát triển nhân lực

Sinh viên ngành Điều dưỡng năm nhất Trường Cao đẳng Viễn Đông thực hành kỹ năng chăm sóc người bệnh.

Thị trường lao động đang chuyển dịch mạnh mẽ dưới tác động của kỷ nguyên số, khi AI, dữ liệu lớn, vạn vật kết nối và điện toán đám mây làm thay đổi sâu sắc cơ cấu ngành nghề. Cùng với đó, tư duy tuyển dụng của doanh nghiệp cũng đang chuyển sang những yêu cầu mới.

Không sợ AI, chỉ sợ thiếu kỹ năng thực hành

Nhận định về sự chuyển dịch của thị trường lao động, ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM nhấn mạnh, yếu tố quyết định thành công trong tương lai không còn là học nhiều nhất hay có bằng cấp cao nhất, mà là khả năng học nhanh và thích ứng nhanh. Theo ông, AI không phải đối thủ của con người mà sẽ trở thành cộng sự đắc lực đối với những người biết khai thác công nghệ.

Dẫn chứng bằng các số liệu thực tế, ông Trần Anh Tuấn cho biết nhu cầu nhân lực qua đào tạo hiện chiếm trên 95% tổng nhu cầu tuyển dụng. Đáng chú ý, nhóm ngành kỹ thuật - công nghệ luôn dẫn đầu, chiếm khoảng 35%. Thị trường đang “khát” thợ giỏi khi nhu cầu tuyển dụng trình độ trung cấp chiếm 35%, cao đẳng chiếm 25%, cao hơn nhiều so với bậc đại học ở một số lĩnh vực.

Một buổi học thực hành của sinh viên Trường Cao đẳng Nghề TPHCM.

Những con số này cho thấy doanh nghiệp không chỉ cần kỹ sư hay nhà quản lý. Một dây chuyền sản xuất hiện đại còn rất cần đội ngũ kỹ thuật viên, lập trình viên, chuyên viên vận hành có kỹ năng và thạo việc.

Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường, ông Tuấn cho rằng người học cần chuyển đổi mạnh mẽ về tâm thế. Đã qua thời kỳ người học chỉ quan tâm đến điểm số, học để thi và chờ được giao việc.
Kỷ nguyên mới đòi hỏi những “người có nghề” thực thụ - học để làm, chủ động sáng tạo, giải quyết vấn đề; năng lực cần được đánh giá qua khả năng đáp ứng công việc thực tế, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò quan trọng.

Doanh nghiệp là “nhà giáo thứ hai”

Trước đòi hỏi của thị trường, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp không thể đơn độc “đóng cửa” dạy lý thuyết. Mối quan hệ giữa nhà trường và doanh nghiệp cần thoát khỏi mô hình cũ, trong đó doanh nghiệp chỉ là nơi thực tập thụ động. Thay vào đó, doanh nghiệp ngày càng tham gia sâu vào quá trình đào tạo, trở thành một “nhà giáo thứ hai”.

Chia sẻ về chiến lược này, TS. Lê Đình Kha, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng cho rằng, việc tăng cường kết nối với doanh nghiệp không chỉ giúp trường tiếp cận nhu cầu sử dụng nhân lực thực tế, mà còn tạo điều kiện để kịp thời điều chỉnh chương trình đào tạo, đáp ứng yêu cầu thị trường và xây dựng môi trường thực hành sát với thực tế.
Tại Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng, sự chuyển mình này được cụ thể hóa thông qua mô hình Ban cố vấn IAB (Industrial Advisory Board). Đại diện các doanh nghiệp trực tiếp sử dụng lao động được mời tham gia định kỳ hằng năm để rà soát, đánh giá và cập nhật chương trình đào tạo. Nhờ đó, chuẩn đầu ra của từng ngành nghề ngày càng bám sát yêu cầu của sản xuất thực tế. Đáng chú ý, các nghệ nhân, kỹ sư giỏi từ doanh nghiệp không chỉ tham gia góp ý mà còn trực tiếp trở thành giảng viên thực hành (Mentors).

Cùng với sự thay đổi về người dạy, cách thức đánh giá người học cũng chuyển dịch mạnh mẽ. Ông Lê Đình Kha cho biết 100% sinh viên của trường đều trải qua 6-15 tuần thực tập thực tế. Khi kết thúc kỳ thực tập, bên cạnh kiến thức lý thuyết, sinh viên được đánh giá theo chuẩn hiệu suất công việc (KPIs). Các em bắt buộc phải có nhận xét, đánh giá bằng điểm số trực tiếp từ doanh nghiệp và đây là một phần quan trọng trong kết quả học tập chung.

Lợi ích kép và bài toán “win-win”

Về phía doanh nghiệp, việc tham gia sâu vào quá trình đào tạo giúp trực tiếp sàng lọc, tuyển dụng nhân sự có kỹ năng phù hợp, giảm đáng kể chi phí và thời gian đào tạo lại, vốn có thể kéo dài 3-6 tháng. Quá trình sinh viên thực tập cũng là thời điểm các em tham gia hỗ trợ công việc, góp phần nâng cao năng suất lao động của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, việc đồng hành cùng nhà trường thông qua trao học bổng, tổ chức ngày hội kết nối doanh nghiệp hay tài trợ các cuộc thi học thuật như Minicar Racing, Robotics, Solar Car... cũng giúp doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm xã hội (CSR), đồng thời xây dựng và quảng bá thương hiệu tuyển dụng.

Về phía nhà trường, lợi ích mang lại có tính nền tảng và lâu dài. Thay vì phải tự đầu tư toàn bộ hệ thống máy móc, thiết bị đắt đỏ, nhà trường có thể tận dụng cơ sở vật chất, công nghệ hiện đại từ doanh nghiệp. Ông Lê Đình Kha cũng nhấn mạnh một lợi ích quan trọng khác là cơ hội cọ xát dành cho đội ngũ giảng viên.

Sinh viên Trường Cao đẳng Quốc tế TPHCM. (Ảnh: ICH)

Thông qua hoạt động bồi dưỡng cho người lao động tại doanh nghiệp, giảng viên có điều kiện tiếp cận công nghệ và phương pháp quản lý sản xuất mới nhất. Qua đó, đội ngũ giảng viên có thể cập nhật kiến thức, đổi mới phương pháp đào tạo, hạn chế sức ỳ và tình trạng “hàn lâm hóa” giáo trình.

Bước vào kỷ nguyên số, để tự tin tham gia thị trường lao động, chuyên gia Trần Anh Tuấn lưu ý sinh viên cần tự trang bị 7 năng lực cốt lõi: năng lực số, học tập suốt đời, tư duy sáng tạo, giao tiếp và hợp tác, đạo đức số, thích ứng với đổi mới và hội nhập toàn cầu. “Có mục tiêu để biết mình đi đâu, có năng lực để tạo ra giá trị và có nhân cách để được tin tưởng đồng hành lâu dài”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Khi nhà trường và doanh nghiệp thực sự trở thành những người bạn đồng hành bình đẳng, quá trình đào tạo sẽ không còn tách rời nhu cầu thực tế của thị trường. Sự gắn kết này không chỉ giúp người học làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực nghề nghiệp mà còn tạo nền tảng để doanh nghiệp có được nguồn nhân lực phù hợp, đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên số.