Nhạc sĩ Nguyễn Đức Trịnh: AI là 'cánh tay', không thể thay thế người sáng tạo

Nhạc sĩ Nguyễn Đức Trịnh. Ảnh: VĨNH XUÂN

* PHÓNG VIÊN: Hội Nhạc sĩ Việt Nam nhìn nhận thế nào về cơ hội và thách thức mà AI đang đặt ra đối với người sáng tác?

* Nhạc sĩ NGUYỄN ĐỨC TRỊNH: Ứng dụng AI trong sáng tác đang là vấn đề nóng trong giới sáng tác, nhất là với âm nhạc. Quan điểm của tôi là chúng ta không phủ nhận sự phát triển của AI. Điều quan trọng là phải biết sử dụng AI để tạo ra sản phẩm mới, phục vụ công chúng, đồng thời giữ được tình cảm, bản sắc và sự sáng tạo của người nhạc sĩ.

Tôi cho rằng nên xem AI là một “cánh tay” đắc lực, chứ không thể thay thế người sáng tạo. Nếu người nhạc sĩ điều khiển được AI theo ý tưởng và khả năng sáng tạo của mình, điều đó rất tốt. Ngược lại, nếu quá phụ thuộc vào AI, sản phẩm âm nhạc sẽ dễ trở nên nhàm chán và thiếu dấu ấn riêng.

* Trong nhiệm kỳ mới, hội sẽ cụ thể hóa định hướng đổi mới bằng những dự án nào để vừa ứng dụng công nghệ, vừa đưa âm nhạc đến gần công chúng hơn?

* Một nhiệm vụ rất đáng trông đợi là hội đang phối hợp triển khai xây dựng Bảo tàng Âm nhạc số. Đây là dự án có ý nghĩa lớn, không phải quốc gia nào cũng có. Bên cạnh đó, Hội Nhạc sĩ Việt Nam đang là một trong những đơn vị đi đầu thực hiện đề án dạy nhạc cụ cho học sinh, với mục tiêu mỗi học sinh khi tốt nghiệp phổ thông có thể biết chơi 1 loại nhạc cụ.

Nếu triển khai hiệu quả, học sinh trong những năm học cơ sở có thể được học từ sáo trúc, piano đến các nhạc cụ phù hợp với năng khiếu và điều kiện của mình.

Hội cũng tiếp tục đẩy mạnh việc số hóa, như phối hợp với VTV xây dựng kênh âm nhạc số để giới thiệu sáng tác của hội viên đến công chúng, hướng tới xây dựng một sàn giao dịch âm nhạc trên không gian mạng.

* Nhiều ý kiến cho rằng, hiện có tình trạng thiếu nhạc sĩ trẻ trong đội ngũ hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam. Hội sẽ thay đổi cách tiếp cận ra sao?

* Đúng là hội đang thiếu nhạc sĩ trẻ trong đội ngũ hội viên. Nhạc sĩ trẻ ở Việt Nam không thiếu, vấn đề là làm sao quy tụ họ vào hội để chung tay tạo nên những sản phẩm âm nhạc. Vì vậy, nhiệm kỳ này chúng tôi sẽ có cách tiếp cận cởi mở hơn. Như hiện nay, để trở thành hội viên, nhạc sĩ trẻ phải làm đơn, hoàn thiện nhiều thủ tục. Tới đây, chúng tôi sẽ chủ động tìm đến các nhạc sĩ trẻ tài năng, những người đoạt giải thưởng quốc tế, để mời họ tham gia hội.

Tôi kỳ vọng nhiệm kỳ tới sẽ trẻ hóa mạnh mẽ đội ngũ hội viên, quy tụ tài năng và xây dựng Hội Nhạc sĩ Việt Nam thực sự trở thành mái nhà chung của nền âm nhạc Việt Nam.

* Âm nhạc dân gian đang được khai thác nhiều trong sáng tác hiện nay. Theo ông, cần làm gì để chất liệu dân gian thực sự trở thành nền tảng cho những tác phẩm có sức sống?

* Việc sử dụng chất liệu dân gian có 2 hướng. Có tác phẩm chỉ mượn một phần chất liệu dân gian để tạo sự gần gũi, dễ nhớ. Dù vậy, những sản phẩm đó vẫn có tác dụng giúp công chúng tiếp xúc và thấm dần nghệ thuật dân gian, truyền thống. Nhưng để trở thành một tác phẩm có giá trị nghệ thuật thì cần sự sáng tạo và nâng tầm chất liệu ấy.

Nhạc sĩ Hoàng Vân, Trần Quý hay Đỗ Hồng Quân… từng rất thành công trong việc khai thác chất liệu dân gian, truyền thống cho khí nhạc và hợp xướng, tạo nên cảm xúc mạnh mẽ và giá trị nghệ thuật cao. Đó chính là cách chúng ta có thể đưa chất liệu dân gian từ giai điệu đơn giản trở thành tác phẩm có quy mô, có khả năng hội nhập quốc tế mà vẫn giữ được cảm xúc và cội nguồn văn hóa.

Vì vậy, quan trọng không phải là có khai thác hay không, mà là khai thác như thế nào để chất liệu dân gian được sáng tạo, nâng tầm để vừa giữ bản sắc, vừa tạo ra sức sống mới cho âm nhạc Việt Nam.

* Những sản phẩm làm mới nhạc dân gian, truyền thống đang thu hút đông khán giả. Theo ông, đâu là ranh giới giữa sản phẩm đáp ứng nhu cầu giải trí và một tác phẩm có giá trị nghệ thuật lâu dài?

* Việc làm mới các bài ca, làn điệu truyền thống theo tôi là tốt nếu được thực hiện với tinh thần phát triển, hội nhập và sáng tạo. Khi đó, chúng ta có thể tạo ra những sản phẩm âm nhạc có giá trị. Ngược lại, nếu làm mới thái quá, vô tình phai nhạt cả ý nghĩa gốc của tác phẩm, thì về lâu dài vẫn rất khó tồn tại.

Một tác phẩm muốn được khán giả nhớ đến, được lưu giữ, phổ biến rộng rãi luôn đòi hỏi giá trị nghệ thuật, tính học thuật và nhất là sự sáng tạo nghiêm túc, có trình độ của người sáng tác.