Nhạc sĩ Thái Nguyên: Từ tiếng lá tre lao xao đến bản sắc âm nhạc Việt

Từ tiếng lá tre lao xao, lời mẹ ru đến những âm thanh thân thuộc trong đời sống, nhạc sĩ Thái Nguyên cho rằng mỗi thanh âm đều có thể trở thành chất liệu sáng tạo

Với thông điệp Mỗi người một giai điệu. Triệu người cùng tạo nên âm thanh Việt Nam, chương trình Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống năm 2026 hướng tới khơi dậy sức sáng tạo âm nhạc trong cộng đồng, phát hiện và lưu giữ những thanh âm gắn với đời sống, bản sắc văn hóa Việt Nam. Chương trình đồng thời đặt mục tiêu từng bước xây dựng Ngân hàng giai điệu Việt Nam và Bản đồ âm nhạc Việt Nam, tạo nguồn dữ liệu phục vụ bảo tồn, nghiên cứu, sáng tạo âm nhạc và phát triển công nghiệp văn hóa.

Chia sẻ về ý nghĩa của chương trình, nhạc sĩ Thái Nguyên cho rằng âm nhạc vốn không chỉ thuộc về những người làm nghề chuyên nghiệp mà đã hiện diện trong đời sống từ rất lâu, qua tiếng hát ru, những câu hò, điệu lý, tiếng hát trong lao động và sinh hoạt cộng đồng.

Vì vậy, việc mở rộng không gian sáng tạo âm nhạc tới cộng đồng sẽ tạo cơ hội để mỗi người dân trở thành chủ thể gìn giữ, chia sẻ và lan tỏa những giá trị âm nhạc của quê hương, đất nước.

Từ tiếng lá tre lao xao đến ký ức âm nhạc Việt Nam

Nếu phải lựa chọn một thanh âm đại diện cho Việt Nam trong cảm nhận cá nhân, nhạc sĩ Thái Nguyên sẽ chọn tiếng lá tre lao xao trong những buổi trưa hè. Đó là âm thanh bình dị nhưng gợi mở cả một miền ký ức tuổi thơ, nơi có tiếng võng đưa kẽo cà kẽo kẹt, tiếng quạt tay nhè nhẹ, lời mẹ ru theo cơn gió thoảng và những cánh diều bay trên bầu trời quê hương.

Theo nhạc sĩ, có những âm thanh chúng ta nghe mỗi ngày khi còn nhỏ nên ít khi để ý. Nhưng khi trưởng thành, chỉ cần bất chợt nghe lại một âm thanh quen thuộc, cả một khoảng trời tuổi thơ có thể ùa về.

Tiếng lá tre lao xao vì thế không chỉ là âm thanh của thiên nhiên mà còn gắn với những ký ức, tình cảm và những điều đã nuôi dưỡng tâm hồn mỗi người từ thuở nhỏ.

Dẫu vậy, nhạc sĩ Thái Nguyên cho rằng không có một thanh âm duy nhất có thể đại diện cho toàn bộ Việt Nam, bởi mỗi vùng miền, mỗi cộng đồng đều sở hữu những âm sắc văn hóa riêng. Điều đáng quý là từ những thanh âm rất đỗi bình thường trong cuộc sống, mỗi người có thể nhận ra một phần bản sắc và ký ức của vùng đất mình gắn bó.

Từ góc nhìn ấy, nhạc sĩ đánh giá cao thông điệp Mỗi người một giai điệu. Triệu người cùng tạo nên âm thanh Việt Nam. Bởi trước khi có những bản nhạc được viết trên khuông nhạc, trước khi có phòng thu hay sân khấu biểu diễn, âm nhạc đã tồn tại trong đời sống thường nhật.

Mỗi con người, từ người nông dân, ngư dân đến một đứa trẻ ở miền núi, đều có thể mang đến những thanh âm riêng mà người nhạc sĩ chưa từng được nghe hoặc cảm nhận theo cách ấy.

“Mở rộng không gian sáng tạo âm nhạc không có nghĩa là ai cũng phải trở thành nhạc sĩ. Đôi khi, chỉ cần một người ghi lại được tiếng hát của bà, một làn điệu quê hương hay một thanh âm đặc trưng của vùng đất mình đang sống, họ đã góp phần gìn giữ một phần ký ức văn hóa”, nhạc sĩ chia sẻ.

Theo nhạc sĩ Thái Nguyên, khi hàng triệu người cùng chia sẻ những thanh âm ấy, chúng ta không chỉ có thêm nguồn chất liệu cho sáng tạo nghệ thuật mà còn có cơ hội hiểu nhau hơn qua âm nhạc.

Với người sáng tác, một thanh âm bình dị có thể trở thành chất liệu nghệ thuật khi được tiếp nhận bằng cảm xúc và chuyển hóa qua tư duy sáng tạo.

Nhạc sĩ Thái Nguyên lấy ví dụ, cùng nghe một tiếng mưa rơi, có người chỉ thấy một cơn mưa, nhưng cũng có người nhớ về tuổi thơ, một cuộc chia ly hay một kỷ niệm đã rất xa.

Bản thân âm thanh có thể bình thường, nhưng những cảm xúc và câu chuyện mà con người liên tưởng đến lại vô cùng phong phú. Điều quan trọng đối với người nhạc sĩ không chỉ là nghe thấy âm thanh gì mà còn là cảm nhận được điều gì từ âm thanh ấy, từ đó chuyển hóa thành ngôn ngữ âm nhạc.

Tuy nhiên, cảm xúc không phải yếu tố duy nhất. Để tạo nên một tác phẩm có sức sống, người nhạc sĩ còn cần tư duy sáng tác, khả năng xây dựng giai điệu, tiết tấu, hòa âm và cách kể câu chuyện bằng âm nhạc.

Theo nhạc sĩ Thái Nguyên, những điều bình dị đôi khi lại có khả năng chạm đến nhiều người nhất, bởi đó có thể là những trải nghiệm rất riêng nhưng cũng rất chung của con người.

Chính những ký ức về không gian làng quê, đặc biệt là những buổi trưa hè với tiếng lá tre lao xao, tiếng võng đưa, nhịp quạt tay và lời ru của mẹ, đã trở thành nguồn cảm hứng để nhạc sĩ Thái Nguyên sáng tác ca khúc Tre Việt Nam.

Từ một ký ức riêng về tuổi thơ, nhạc sĩ muốn phát triển ca khúc thành câu chuyện rộng lớn hơn về đất nước và con người Việt Nam. Trong tác phẩm, hình ảnh cây tre không chỉ gợi nhắc làng quê mà còn tượng trưng cho sức sống bền bỉ, tinh thần đoàn kết và sự tiếp nối giữa các thế hệ.

Đây cũng là trải nghiệm đáng nhớ trong hành trình sáng tác của nhạc sĩ Thái Nguyên: cảm hứng để viết về những điều lớn lao đôi khi lại bắt đầu từ những thanh âm vô cùng nhỏ bé.

Lưu giữ thanh âm hôm nay, trao truyền cảm hứng cho mai sau

Hướng tới chương trình Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống năm 2026, nhạc sĩ Thái Nguyên cho biết anh muốn đóng góp ca khúc Tre Việt Nam, một sáng tác lấy cảm hứng từ những thanh âm thân thuộc trong đời sống và ký ức tuổi thơ của người Việt.

Nếu phải lựa chọn một thanh âm đại diện cho Việt Nam trong cảm nhận cá nhân, nhạc sĩ Thái Nguyên sẽ chọn tiếng lá tre lao xao trong những buổi trưa hè

Tác phẩm bắt đầu từ tiếng lá tre lao xao, lời mẹ ru, tiếng gió và hình ảnh cánh diều, trước khi phát triển thành không gian âm nhạc mang tinh thần hào hùng, hiện đại, thể hiện sức sống và ý chí kiên cường của dân tộc.

Qua đó, nhạc sĩ Thái Nguyên mong muốn những chất liệu bình dị không chỉ gợi lại ký ức mà còn được tiếp nối trong ngôn ngữ âm nhạc mới, để các thế hệ khán giả hôm nay vẫn tìm thấy sự gần gũi với những giá trị truyền thống.

Với nhạc sĩ Thái Nguyên, điều đáng quý không chỉ là lưu giữ được một thanh âm của quá khứ mà còn là làm sao để thanh âm ấy tiếp tục có đời sống trong hiện tại và tương lai.

Đề cập đến việc xây dựng Ngân hàng giai điệu Việt Nam và Bản đồ âm nhạc Việt Nam, nhạc sĩ Thái Nguyên cho rằng đây là công việc có giá trị lâu dài, bởi những gì được lưu giữ không đơn thuần là âm thanh mà còn là một phần ký ức của xã hội.

Có những âm thanh hôm nay rất đỗi quen thuộc nhưng vài chục năm nữa có thể không còn hiện diện trong đời sống thường ngày, như tiếng võng đưa trong mái nhà xưa, tiếng rao của người bán hàng rong, âm thanh của những nghề thủ công truyền thống hay những làn điệu dân gian chỉ còn được một số ít người gìn giữ.

Nếu không được ghi lại, các thế hệ sau có thể chỉ còn biết đến những thanh âm ấy qua sách vở hoặc lời kể.

Vì vậy, nếu được thực hiện bài bản, Ngân hàng giai điệu Việt Nam và Bản đồ âm nhạc Việt Nam không chỉ là nơi lưu trữ tư liệu mà còn có thể trở thành nguồn cảm hứng, chất liệu sáng tạo phong phú cho các thế hệ nghệ sĩ tương lai.

Trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh chóng, việc ghi nhận, phân tích, bảo tồn và phát triển các chất liệu âm nhạc có thêm nhiều điều kiện thuận lợi.

Tuy nhiên, nhạc sĩ nhấn mạnh công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi được sử dụng trên nền tảng hiểu biết và tôn trọng các giá trị văn hóa, trong đó có việc xác định nguồn gốc và những cộng đồng đã tạo ra các thanh âm.

Nhạc sĩ Thái Nguyên tin rằng các thế hệ nghệ sĩ tương lai sẽ có những phương thức sáng tạo mà hôm nay chúng ta chưa thể hình dung hết. Nhưng sẽ rất đáng tiếc nếu họ có trong tay những công nghệ âm nhạc hiện đại mà lại không còn cơ hội được lắng nghe những thanh âm chân thực của chính quê hương mình.