Nhận diện chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số và chủ nghĩa xã hội công nghệ trong kỷ nguyên số

Quang cảnh hội thảo khoa học chiều 13-1. Ảnh: Hương Ly

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Giám đốc thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương đồng chủ trì hội thảo.

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu đề dẫn. Ảnh: Hương Ly

Phát biểu khai mạc, đồng chí Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh: Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại, với hạt nhân là công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật, tự động hóa thông minh và công nghệ siêu lượng tử, đang làm biến đổi căn bản chất lượng của lực lượng sản xuất, phương thức tổ chức sản xuất và phân phối, đồng thời, làm thay đổi sâu sắc cấu trúc quyền lực kinh tế - xã hội trên phạm vi toàn cầu.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương tham luận tại hội thảo. Ảnh: Hương Ly

Nếu chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số đặt lợi nhuận và tích lũy tư bản làm trung tâm, thì chủ nghĩa xã hội công nghệ đặt con người, công bằng xã hội, yêu cầu cao về đạo đức, trách nhiệm xã hội và tính nhân văn của công nghệ ở vị trí trung tâm. Chính sự khác biệt này quyết định cách thức tổ chức sở hữu, vai trò của Nhà nước, chính sách lao động - an sinh xã hội và định hướng đạo đức trong phát triển và ứng dụng công nghệ.

Đối với Việt Nam, việc nghiên cứu, đối sánh hai mô hình này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong hoàn thiện nhận thức lý luận về đột phá khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Việt Nam cần chủ động tiếp thu thành tựu khoa học - công nghệ của nhân loại, đồng thời, kiên định mục tiêu phát triển vì con người, bao trùm và bền vững, “không để ai bị bỏ lại phía sau” trong quá trình chuyển đổi số, không để chuyển đổi số làm gia tăng bất bình đẳng hay xói mòn các giá trị xã hội.

Tại hội thảo, các tham luận tập trung làm rõ bản chất và hệ lụy của chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số. Phát biểu tham luận, đồng chí Đoàn Minh Huấn cho rằng, sự xuất hiện và phổ biến của thuật toán trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI là một bước ngoặt có khả năng tái định nghĩa cách thức tạo lập và phân phối giá trị của toàn bộ nền kinh tế. Thuật toán không chỉ là công cụ kỹ thuật trung tính mà đã trở thành một hình thái tư bản mới, là tư liệu sản xuất trung tâm trong quá trình chuyển hóa dữ liệu thành giá trị, tạo ra các quan hệ sản xuất bất đối xứng và những thiết chế quyền lực mới trong kinh tế số.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng, nhận diện tư bản thuật toán trong mối liên hệ với tư bản dữ liệu, tư bản nền tảng và tư bản tài chính là cơ sở quan trọng để xây dựng thể chế quản trị phù hợp, bảo đảm lợi ích công, bảo vệ người lao động, thu hẹp bất bình đẳng và khẳng định chủ quyền số quốc gia.

Các đại biểu tham dự hội thảo chiều 13-1. Ảnh: Hương Ly

Các đại biểu thống nhất khẳng định, chủ nghĩa xã hội công nghệ đặt trọng tâm vào việc coi dữ liệu, tri thức và công nghệ cốt lõi là tài sản xã hội, được quản lý và khai thác vì lợi ích chung. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò trung tâm trong định hướng phát triển công nghệ, kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đầu tư hạ tầng số, cơ sở dữ liệu dùng chung; đồng thời, phát triển khoa học, công nghệ gắn với giáo dục, đào tạo và bảo đảm an sinh xã hội trong quá trình chuyển đổi.

Hội thảo là đóng góp quan trọng cả về lý luận và thực tiễn, giúp làm rõ những vấn đề nền tảng của phát triển trong kỷ nguyên số, qua đó phục vụ hoạch định đường lối, chính sách, góp phần xác định tư duy, tầm nhìn và các quyết sách chiến lược cho sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Hương Ly