Nhận diện điểm nghẽn, đổi mới cách làm đi vào thực chất

Năm thách thức lớn cần tháo gỡ

Phát biểu tại chương trình, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân chỉ ra 5 thách thức lớn cần sớm được tháo gỡ.

Về lĩnh vực dữ liệu, mặc dù nhiều quy định đã được ban hành, các cơ sở dữ liệu từng bước hình thành, nhưng tiến độ xây dựng tại một số bộ, ngành, lĩnh vực vẫn chậm. Trong khi đó, việc phát triển các nền tảng số chưa đồng đều, còn tình trạng triển khai theo hướng riêng lẻ của từng bộ, ngành. Đây là những hạn chế cần khắc phục để phát huy hiệu quả kết nối, chia sẻ và sử dụng chung dữ liệu, nền tảng trong phạm vi quốc gia.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cùng các đại biểu tham quan gian hàng giới thiệu công nghệ tại Triển lãm Chuyển đổi số quốc gia năm 2026

Bên cạnh đó, thách thức về hạ tầng, không chỉ là khả năng kết nối viễn thông tại những vùng còn lõm sóng, mà ở hạ tầng điện tử, hạ tầng tính toán hiệu năng cao phục vụ nghiên cứu AI và xử lý dữ liệu. Cùng với đó, khoảng cách giữa tốc độ phát triển công nghệ AI và khả năng ứng dụng trong thực tế vẫn còn lớn, nhất là tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Cuối cùng, là thách thức về con người. Nhân lực phụ trách chuyển đổi số tại các bộ, ngành, địa phương, nhất là cấp xã, còn thiếu. Điều này đòi hỏi công tác đào tạo phải bài bản, sát với nhu cầu thực tế và có khả năng giúp cán bộ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ. Chính những hạn chế này cũng ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân trong các lĩnh vực KHCN, ĐMST và chuyển đổi số.

Thay đổi cách làm để giải quyết bài toán thực tiễn

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long nhấn mạnh, năm 2027, Bộ sẽ thay đổi cách tiếp cận trong triển khai chuyển đổi số, chuyển từ giới thiệu sản phẩm công nghệ sẵn có sang xác định đúng nhu cầu và giải quyết đến cùng những vấn đề thực tiễn của người dân, doanh nghiệp và địa phương.

Theo Thứ trưởng, không nhất thiết phải bắt đầu từ những bài toán lớn. Những vấn đề cụ thể, nếu được giải quyết đúng và triệt để, cũng có thể tạo ra giá trị thiết thực. Thực tế triển khai các trung tâm giám sát, điều hành thông minh (IOC) tại một số địa phương cho thấy, dù được đầu tư, hệ thống chưa phát huy hiệu quả như mong muốn khi chưa đáp ứng đúng nhu cầu quản lý, điều hành.

Từ thực tiễn đó, Bộ sẽ tăng cường đồng hành cùng các bộ, ngành, địa phương trong triển khai nhiệm vụ khó; phối hợp thử nghiệm, hoàn thiện giải pháp và hỗ trợ đến khi có kết quả cụ thể.

Đối với Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, gồm 4 lớp: hạ tầng số; dữ liệu và nền tảng lõi; ứng dụng nghiệp vụ; kênh tương tác, đo lường, cùng 4 thành phần xuyên suốt. Trên nền tảng chung này, mỗi bộ, ngành, địa phương xây dựng kiến trúc phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của mình.

“Bộ sẽ chủ động triển khai trước, đồng thời lựa chọn một địa phương để xây dựng mô hình hoàn chỉnh, làm cơ sở tham khảo cho các địa phương khác. Với đô thị thông minh, Bộ tổng hợp những bài toán đã được giải quyết thành các trường hợp điển hình để từng địa phương lựa chọn ứng dụng phù hợp. Mô hình chuyển đổi số cấp xã cũng sẽ được thí điểm trước khi nhân rộng”, Thứ trưởng Phạm Đức Long nhấn mạnh.

Trong phát triển kinh tế số, Bộ tập trung hỗ trợ hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa ứng dụng công nghệ. Bộ đã hoàn thành bộ công cụ gồm 13 ứng dụng hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi số, hướng tới lựa chọn những giải pháp có khả năng tạo ra giá trị thực tế, góp phần thúc đẩy tăng trưởng.

Cùng với đó, Bộ chú trọng đào tạo cán bộ chuyên trách chuyển đổi số cấp xã theo hướng cầm tay chỉ việc, dự kiến thí điểm tại khoảng 20 xã; đồng thời nâng cao năng lực cho các tổ công nghệ số cộng đồng thông qua các chương trình đào tạo trực tuyến.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long kỳ vọng những giải pháp này sẽ tạo chuyển biến thực chất trong năm 2027, giúp người dân tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn, doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của đất nước.