Nhân lực số: 'Chìa khóa vàng' cho tăng trưởng

Cần hành động nhanh và chuẩn xác

Theo nhiều chuyên gia, Việt Nam chỉ có thể vượt qua bẫy thu nhập trung bình nếu tỷ trọng đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) tăng cao mà nhân lực chất lượng cao chính là "động cơ" tạo ra giá trị gia tăng đó. Việc nhấn mạnh "tăng cường năng lực số" không còn là lựa chọn mà là sự sống còn. Nhân lực không chỉ biết sử dụng công nghệ mà phải làm chủ công nghệ để giải quyết các bài toán đặc thù của Việt Nam.

TP. Hồ Chí Minh đẩy mạnh đào tạo công nghệ hướng tới mục tiêu trung tâm đổi mới sáng tạo khu vực. Ảnh: Thanh Vũ/TTXVN

Theo PGS.TS. Bùi Kim Hiếu, Trưởng khoa Khoa học xã hội - Ngôn ngữ quốc tế, Trường Đại học Gia Định (TP. Hồ Chí Minh), tư duy quản trị mới còn thể hiện ở triết lý "giáo dục là định hướng, thị trường là thước đo". Điểm đột phá nằm ở tư duy "gắn đào tạo với nhu cầu thị trường lao động". Đây là sự thay đổi từ việc "đào tạo cái mình có" sang "đào tạo cái nền kinh tế cần".

Theo phân tích của PGS.TS. Bùi Kim Hiếu, về tính thực tiễn, việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục không chỉ là thay đổi sách giáo khoa mà là thay đổi hệ sinh thái học tập. Ở đó, doanh nghiệp đóng vai trò là "người đặt hàng" và "giám khảo" cho chất lượng đào tạo.

Điểm hay trong Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XIII là sự nhìn nhận đa chiều về đội ngũ: Không chỉ cần nhà khoa học giỏi mà cần cả doanh nhân tài ba và công nhân kỹ thuật cao. Một đất nước không thể "hóa rồng" nếu chỉ có lý thuyết mà thiếu đi những đôi bàn tay tài hoa và những đầu óc kinh doanh nhạy bén.

Việc đặt mục tiêu hình thành đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học giỏi gắn với đổi mới sáng tạo cho thấy tầm nhìn về một nền kinh tế tri thức. Theo đó, nhân lực là tài sản, không phải chi phí. Khi coi nhân lực là một "đột phá chiến lược", Đảng và Nhà nước đang xác định đầu tư cho con người là khoản đầu tư có lãi nhất, mang tính dẫn dắt các nguồn lực vật chất khác (vốn, tài nguyên); thể hiện khát vọng tự lực, tự cường, chỉ khi có nhân lực làm chủ được công nghệ lõi, Việt Nam mới thực sự có độc lập về kinh tế và tự chủ về phát triển trong một thế giới đầy biến động.

Đột phá đi đôi với bền vững

Tại Diễn đàn Quốc tế về Nhân lực số, từ góc nhìn đào tạo, PGS.TS. Trần Quang Anh, Phó Giám đốc Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) cho rằng, sự phát triển nhanh của công nghệ đang tạo ra "khoảng trống tốc độ (Velocity Gap)" giữa nhu cầu nhân lực và khả năng đào tạo hiện nay.

Việt Nam không chỉ thiếu kỹ sư, chuyên gia công nghệ ở trình độ cao, mà còn chưa có khung chuẩn đào tạo tương thích quốc tế, khiến việc hội nhập và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu gặp nhiều khó khăn. Hợp tác quốc tế không còn là lựa chọn, mà là giải pháp chiến lược bắt buộc để Việt Nam chuyển giao tiêu chuẩn, công nghệ và tri thức sư phạm tiên tiến. Đây là con đường duy nhất giúp rút ngắn khoảng cách và tạo ra lực lượng nhân tài số đủ sức cạnh tranh toàn cầu.

Ông Trần Quang Anh đề xuất, Việt Nam cần nhanh chóng nhập khẩu chuẩn đào tạo quốc tế như ABET, UNESCO/OECD, đồng thời liên kết với các tập đoàn công nghệ lớn như Google, AWS, NVIDIA để đưa chứng chỉ nghề nghiệp quốc tế vào hệ thống đại học. Cùng với đó, việc chuẩn hóa năng lực giảng viên theo khung UNESCO ICT-CFT sẽ là yếu tố cốt lõi bảo đảm chất lượng giảng dạy và cập nhật tri thức nhanh hơn với sự thay đổi của công nghệ.

Phát triển nguồn nhân lực số không chỉ là câu chuyện về đào tạo kỹ năng công nghệ, mà còn là chuyển đổi tư duy, đổi mới mô hình giáo dục và phương thức học tập. Việt Nam đang nỗ lực thích ứng với xu hướng "giáo dục mở, học tập suốt đời", trong đó, mọi công dân đều có cơ hội tiếp cận kỹ năng số, từ học sinh, sinh viên đến người lao động ở nông thôn.

Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp đang triển khai nhiều chương trình đào tạo kỹ năng số cơ bản và nâng cao, giúp người dân tự tin tham gia môi trường làm việc số. Cùng với đó, các trường đại học, học viện công nghệ đã cập nhật chương trình đào tạo theo hướng gắn với thực tiễn, chú trọng vào các lĩnh vực mới như AI, dữ liệu lớn, an ninh mạng, điện toán đám mây…

Trong kỷ nguyên số, con người vẫn là trung tâm của mọi chiến lược phát triển. Việt Nam đang đi đúng hướng khi đặt "nhân lực số" ở vị trí then chốt của tiến trình chuyển đổi. Với sự đồng lòng của Nhà nước, doanh nghiệp, giới học thuật và cộng đồng quốc tế, Việt Nam có cơ sở vững chắc để xây dựng một lực lượng lao động số sáng tạo, thích ứng và hội nhập, sẵn sàng đưa đất nước bứt phá trong tương lai.

Dương Lê