Nhân viên OpenAI bị bắt vì nghi cài thiết bị nghe lén

Nhân viên OpenAI bị bắt vì nghi cài thiết bị nghe lén. Ảnh: Bộ Tư pháp Hoa Kỳ.

Nghi phạm nghe lén OpenAI đặt vé rời Mỹ trước khi bị bắt

Một kỹ sư từng làm việc tại OpenAI bị cáo buộc bí mật lắp thiết bị ghi âm trong phòng họp dành cho lãnh đạo công ty. Trước khi bị bắt, người này đã đặt vé máy bay một chiều về Ả Rập Xê Út cùng gia đình, theo hồ sơ công tố liên bang Mỹ. Abdulrahman Alfozan, 35 tuổi, công dân Ả Rập Xê Út và là cựu nhân viên OpenAI, đang bị cơ quan chức năng Mỹ điều tra về hành vi sử dụng thiết bị điện tử để bí mật ghi âm các cuộc trao đổi trong một phòng họp có mức độ bảo mật cao của công ty trí tuệ nhân tạo này.

Theo hồ sơ tòa án được CNBC dẫn lại, Alfozan đã đặt vé máy bay một chiều từ San Francisco đến Ả Rập Xê Út, quá cảnh tại Istanbul, cho bản thân, vợ và một thành viên khác trong gia đình. Chuyến bay dự kiến khởi hành ngày 12/10/2026. Tuy nhiên, Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) đã bắt giữ Alfozan vào ngày 9/10, ba ngày trước lịch trình khởi hành.

Trong văn bản gửi tòa án ngày 8/10, Văn phòng Công tố viên Mỹ tại khu vực Bắc California đề nghị niêm phong đơn tố cáo hình sự và lệnh bắt giữ. Các công tố viên cho rằng nghi phạm có đủ điều kiện tài chính và động cơ để rời khỏi Mỹ sớm hơn nếu biết mình đang bị điều tra.

Thẩm phán đã chấp thuận yêu cầu này. Sau khi bị bắt, Alfozan tiếp tục bị tạm giam để chờ phiên điều trần dự kiến diễn ra ngày 19/10. Theo Bộ Tư pháp Mỹ, Alfozan bị truy tố một tội danh liên quan đến việc sử dụng hoặc cố gắng sử dụng thiết bị điện tử, cơ khí hoặc phương tiện khác để nghe lén các cuộc trao đổi bằng lời nói.

Nếu bị kết tội, người này có thể đối mặt với mức án tối đa 5 năm tù và khoản tiền phạt 250.000 USD. Cơ quan công tố chưa cáo buộc Alfozan phạm tội gián điệp doanh nghiệp, đánh cắp bí mật thương mại hoặc hoạt động với tư cách đặc vụ nước ngoài.

Thiết bị ghi âm được giấu phía sau tivi phòng họp OpenAI

Theo đơn tố cáo hình sự, ngày 30/9, nhân viên OpenAI phát hiện một thiết bị ghi âm bí mật cắm vào cổng USB phía sau tivi trong phòng họp của công ty. Thiết bị được che giấu bằng giấy vệ sinh và có các thành phần gồm cảm biến camera có thể tháo rời, micro kỹ thuật số và bộ nhớ microSD.

Phòng họp này chỉ dành cho các lãnh đạo và trợ lý điều hành đặt lịch sử dụng. Theo tài liệu điều tra, đây là nơi thường xuyên diễn ra những cuộc thảo luận liên quan đến thông tin kỹ thuật, thương mại và chiến lược có mức độ bảo mật cao.

Không gian này cũng được sử dụng cho các cuộc họp lãnh đạo nội bộ, phiên làm việc về sản phẩm, công nghệ và những buổi trao đổi với quan chức chính phủ hoặc đối tác kinh doanh. Các công tố viên cho biết Alfozan không có thẩm quyền tự ý vào phòng họp nói trên.

Dữ liệu camera an ninh của OpenAI ghi nhận nghi phạm xuất hiện gần khu vực phòng họp nhiều lần trong tháng 9, vào các thời điểm khác nhau. Hồ sơ điều tra còn đề cập việc Alfozan sử dụng một công cụ AI hỗ trợ công việc trong tháng 8 và tháng 9 để tìm kiếm thông tin về địa chỉ các tòa nhà OpenAI, vị trí phòng họp, sức chứa, lịch đặt phòng và những cuộc gặp với đối tác bên ngoài.

Một tài khoản chatbot được cho là có liên quan đến vợ của nghi phạm cũng đã gửi các câu hỏi chi tiết về cách chế tạo, tùy chỉnh, lắp đặt và truy cập từ xa vào thiết bị ghi âm. Tuy nhiên, người vợ không bị truy tố và các tài liệu hiện có chưa xác định bà tham gia hành vi phạm pháp.

Sau khi phát hiện thiết bị đầu tiên, bộ phận an ninh OpenAI lắp thêm camera trong phòng họp để theo dõi. Khoảng 13h20 ngày 5/10, camera ghi lại hình ảnh Alfozan đi vào phòng và kiểm tra phía sau chiếc tivi từng bị cài thiết bị ghi âm.

Cũng trong ngày này, nghi phạm để quên một chiếc túi tại phòng đặt máy in của công ty. Khi kiểm tra, nhân viên an ninh phát hiện trong túi có ví, giấy tờ tùy thân và một thiết bị ghi âm khác.

Theo đơn tố cáo, thiết bị thứ hai do cùng nhà sản xuất Trung Quốc Seeed chế tạo, có bộ vi điều khiển phục vụ chức năng ghi âm và được tùy chỉnh nhằm che giấu nội dung lưu trữ, bao gồm cả dữ liệu âm thanh có thể đã bị thu thập.

Alfozan sau đó thông báo bị mất túi. OpenAI trả lại túi nhưng giữ thiết bị ghi âm thứ hai. Hồ sơ cho biết người này có hỏi về một số vật dụng bị thiếu nhưng không đề cập đến thiết bị ghi âm. Những tình tiết trên đang được cơ quan công tố sử dụng để làm rõ cáo buộc. Chúng chưa đồng nghĩa với việc tòa án đã xác định nghi phạm có tội.

Nhân viên OpenAI bị bắt vì nghi cài thiết bị nghe lén. Ảnh: Bộ Tư pháp Hoa Kỳ.

Mối liên hệ với quỹ đầu tư Ả Rập Xê Út

Alfozan gia nhập OpenAI từ tháng 7/2025 và từng đảm nhiệm vai trò lãnh đạo kỹ thuật, tập trung vào các tác nhân AI và nền tảng dữ liệu. Ngoài công việc tại OpenAI, người này còn là đối tác đầu tư mạo hiểm tại Raed Ventures, một công ty đầu tư có hoạt động tập trung tại Trung Đông.

Raed Ventures công bố việc Alfozan gia nhập vào tháng 2/2025. Trước đó hai ngày, công ty thông báo Hoàng tử Khalid bin Bader Al Saud, thành viên hoàng gia Ả Rập Xê Út, tham gia với vai trò đối tác đầu tư mạo hiểm.

Theo Financial Times, Alfozan từng đón tiếp và dẫn một đoàn nhân vật có ảnh hưởng trong lĩnh vực công nghệ Ả Rập Xê Út tham quan văn phòng OpenAI vào tháng 9. Những mối liên hệ này thu hút sự chú ý trong bối cảnh các quốc gia đang tăng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo và tìm kiếm cơ hội tiếp cận công nghệ tiên tiến.

Tuy nhiên, đơn tố cáo hình sự không cho thấy Raed Ventures hoặc các đối tác của công ty biết về hành vi bị cáo buộc của Alfozan. Một cựu quan chức Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) nhận định với CNBC rằng vụ việc có thể đặt ra câu hỏi về hoạt động thu thập thông tin công nghệ có yếu tố nhà nước. Đây là nhận định của nguồn tin giấu tên, không phải kết luận điều tra. Hiện chưa có bằng chứng công khai xác nhận vụ việc là một chiến dịch gián điệp do chính phủ Ả Rập Xê Út chỉ đạo.

OpenAI chưa phát hiện dữ liệu mô hình AI bị đánh cắp

Sau vụ bắt giữ, OpenAI cho biết đã chấm dứt quan hệ lao động với Alfozan. Trong thông báo trên nền tảng X, công ty khẳng định hiện chưa phát hiện dấu hiệu người này truy cập trái phép hoặc đánh cắp trọng số mô hình AI, mã nguồn hay dữ liệu khách hàng.

Trọng số mô hình là những tham số được hình thành trong quá trình huấn luyện, quyết định cách hệ thống AI xử lý thông tin và tạo kết quả. Đây là một trong những tài sản công nghệ quan trọng của các doanh nghiệp phát triển mô hình AI tiên tiến.

OpenAI cho biết chương trình an ninh của họ được thiết kế để ứng phó với nhiều nhóm nguy cơ, từ người bên trong tổ chức, tội phạm mạng đến các tác nhân có liên hệ với quốc gia. Công ty đồng thời từ chối công bố thêm thông tin về phòng họp liên quan đến vụ việc vì lý do an ninh hoạt động.

Luật sư William Pernik, đại diện bào chữa cho Alfozan, cho biết phía luật sư đang chờ tiếp cận đầy đủ chứng cứ để đánh giá các cáo buộc. Ông nhấn mạnh thân chủ hiện chỉ bị truy tố theo quy định liên bang về ghi âm trái phép, không phải tội đánh cắp bí mật thương mại hoặc làm việc cho một chính phủ nước ngoài. Luật sư cũng phản đối việc suy diễn trách nhiệm hình sự từ quốc tịch hoặc xuất thân của nghi phạm.

Vụ nghe lén OpenAI đặt ra vấn đề gì về bảo mật AI?

Vụ việc cho thấy một rủi ro an ninh thường bị bỏ qua trong các doanh nghiệp công nghệ: thông tin nhạy cảm không nhất thiết bị đánh cắp thông qua tấn công mạng. Một thiết bị ghi âm vật lý được cài trong phòng họp có thể trở thành công cụ thu thập thông tin mà không cần truy cập hệ thống máy chủ, vượt qua cơ chế đăng nhập hay khai thác lỗ hổng phần mềm.

Trong môi trường phát triển AI, các cuộc họp lãnh đạo có thể đề cập đến thiết kế mô hình, kế hoạch phát triển sản phẩm, hợp tác thương mại, chiến lược đầu tư và phương án triển khai công nghệ. Nếu nội dung trao đổi bị ghi lại trái phép, nguy cơ lộ lọt thông tin có thể phát sinh ngay cả khi mã nguồn và dữ liệu khách hàng vẫn được bảo vệ.

Một khía cạnh khác là việc sử dụng công cụ AI để tìm kiếm thông tin nội bộ. Theo hồ sơ công tố, nghi phạm đã dùng công cụ hỗ trợ năng suất để tra cứu địa điểm, lịch họp và hoạt động với đối tác.

Thông tin này chưa chứng minh AI được sử dụng để thực hiện hành vi phạm pháp. Tuy nhiên, nó đặt ra yêu cầu kiểm soát quyền truy cập và giám sát hoạt động tra cứu dữ liệu nhạy cảm, kể cả thông qua các trợ lý AI được tích hợp vào môi trường làm việc. Đối với doanh nghiệp công nghệ Việt Nam, vụ việc là lời nhắc về việc bảo vệ đồng thời hệ thống số và không gian vật lý.

Phòng họp chứa thông tin chiến lược cần được quản lý quyền ra vào, kiểm tra thiết bị điện tử định kỳ và áp dụng quy trình bảo vệ tài liệu, âm thanh, hình ảnh. Các công cụ AI nội bộ cũng cần được phân quyền phù hợp với trách nhiệm công việc.

Việc kiểm soát này càng quan trọng khi doanh nghiệp mở rộng hợp tác quốc tế, sử dụng nhân sự từ nhiều tổ chức và tích hợp các hệ thống AI vào quy trình vận hành. Vụ án hiện vẫn trong quá trình tố tụng. Những cáo buộc đối với Alfozan cần được kiểm chứng tại tòa án trước khi có kết luận cuối cùng.

Tuy nhiên, ngay từ các tình tiết được công bố, vụ việc đã cho thấy thách thức đối với ngành AI không dừng ở bảo vệ thuật toán hay dữ liệu số. An ninh của một doanh nghiệp công nghệ còn phụ thuộc vào khả năng kiểm soát những hoạt động diễn ra trong chính không gian làm việc của mình.