Nhật Bản đưa AI vào lớp học: Cơ hội và thách thức

Ảnh: NHK

Thử nghiệm “bạn học AI” trong lớp

Tại Trường Tiểu học Takehaya, trực thuộc Đại học Sư phạm Tokyo Gakugei (quận Bunkyo, Tokyo), một “học sinh” đặc biệt đã xuất hiện trong lớp học, không phải ngồi tại bàn mà trên màn hình phía trước. Được đặt tên là “Saya”, đây là một hệ thống AI tạo sinh được giới thiệu như một “bạn học mới” của học sinh lớp 4.

Nhà trường triển khai công nghệ này theo hình thức thí điểm từ năm học này. Trong các tiết học, Saya đóng vai trò tương tác, đặt câu hỏi và gợi mở suy nghĩ cho học sinh.

Robot AI xuất hiện trong lớp học tại trường tiểu học Takehaya thuộc Đại học Tokyo Gakugei. Ảnh: NHK

Trong một bài học, AI đặt vấn đề: “Điều gì quan trọng hơn: theo đuổi ước mơ của bản thân hay giữ lời hứa với người khác?”. Mục tiêu là giúp học sinh đào sâu hiểu biết thông qua đối thoại, không chỉ với AI mà còn giữa các em với nhau.

Khơi gợi tư duy đa chiều

Trong một tiết đạo đức về chủ đề niềm tin, giáo viên đưa ra tình huống giả định về một ảo thuật gia tài năng. Anh đứng trước lựa chọn giữa việc tham gia một buổi biểu diễn lớn - cơ hội hiện thực hóa ước mơ - và giữ lời hứa biểu diễn riêng cho một cậu bé.

Cuối cùng, nhân vật chọn giữ lời hứa. Phần lớn các em học sinh cho rằng đây là quyết định đúng đắn, thể hiện sự trung thực và trách nhiệm.

Các bài học về đạo đức được thực hiện bằng công cụ trí tuệ nhân tạo. Ảnh: NHK

Tuy nhiên, AI Saya - đóng vai trò phản biện - lại đưa ra góc nhìn trái chiều, cho rằng ảo thuật gia có thể đã “không trung thực với chính mình” khi từ bỏ ước mơ. AI tiếp tục đặt câu hỏi về cách nhìn nhận lựa chọn này trong tương lai.

Chính sự “phản biện” này đã kích thích thảo luận trong lớp. Các em học sinh bắt đầu tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ, thay vì chỉ đi theo một kết luận chung.

Một số em cho biết AI có thể đưa ra những quan điểm khác biệt mà cả lớp chưa nghĩ tới. Có ý kiến nhận xét rằng nếu giáo viên nêu quan điểm trái chiều, học sinh có thể khó tiếp nhận hơn, nhưng với AI thì cảm thấy dễ trao đổi hơn.

Một em học sinh lớp bốn tham gia lớp học nhận xét rằng em cảm thấy dễ trao đổi với AI về quan điểm của mình hơn. Ảnh: NHK

Giáo viên phụ trách lớp đánh giá AI đặc biệt hữu ích trong việc thúc đẩy thảo luận, khi đưa ra các gợi ý đi ngược lại suy nghĩ phổ biến của học sinh.

Đẩy mạnh số hóa giáo dục

Theo phân tích của phóng viên NHK World, hiện AI tạo sinh vẫn chủ yếu được áp dụng dưới dạng thử nghiệm. Trong nhiều năm, Nhật Bản được cho là chậm trong việc số hóa giáo dục so với các nước phát triển khác. Vì vậy, chính phủ nước này đã đẩy mạnh các chính sách nhằm bắt kịp xu hướng.

Học sinh ở Nhật hiện được trang bị thiết bị như máy tính bảng, và các thử nghiệm với chatbot AI đang dần mở rộng.

Đáng chú ý, một Hội đồng Chính phủ vừa phê duyệt nội dung sách giáo khoa trung học mới, dự kiến áp dụng từ tháng 4/2027. Các bộ sách này bao gồm hướng dẫn tích hợp AI vào giảng dạy nhiều môn học, từ toán học đến tiếng Nhật.

Sách giáo khoa mới được một Hội đồng Chính phủ phê duyệt, trong đó có nội dung hướng dẫn ứng dụng AI trong giảng dạy. Ảnh: NHK

Dự báo, AI sẽ ngày càng phổ biến trong các lớp học tại Nhật Bản trong thời gian tới.

Những rủi ro cần lưu ý

Bên cạnh tiềm năng, các nhà giáo dục Nhật Bản cũng cảnh báo những rủi ro của việc đưa AI vào lớp học.

Một trong những vấn đề là nguy cơ rò rỉ dữ liệu cá nhân, khi hệ thống có thể thu thập thông tin học sinh như tên hoặc hình ảnh. Ngoài ra, AI có thể tạo ra thông tin sai lệch nhưng trình bày như sự thật, khiến học sinh khó nhận biết.

Một thách thức khác là nguy cơ phụ thuộc. Một số học sinh có xu hướng tìm câu trả lời từ chatbot ngay khi được đặt câu hỏi, thay vì tự suy nghĩ.

Trước những lo ngại này, một số trường đã áp dụng hạn chế sử dụng AI theo độ tuổi, thậm chí tránh triển khai ở bậc tiểu học thấp.

Dự báo, AI sẽ ngày càng phổ biến trong các lớp học tại Nhật Bản trong thời gian tới. Ảnh: NHK

Bài toán cho giáo viên

Các chuyên gia giáo dục cho rằng việc chia sẻ kinh nghiệm và đào tạo là yếu tố then chốt trong giai đoạn hiện nay. Là công nghệ mới, AI vẫn tiềm ẩn nhiều vấn đề chưa được nhận diện đầy đủ, trong khi giáo viên lại phải sử dụng công cụ mà họ chưa có nhiều trải nghiệm.

Do đó, việc phổ biến các mô hình hiệu quả và tổ chức đào tạo bài bản sẽ đóng vai trò quan trọng.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để tận dụng AI nhằm nâng cao tư duy phản biện của học sinh, thay vì khiến các em phụ thuộc vào công nghệ.

Trong bối cảnh giáo viên giữ vai trò định hình tương lai thế hệ trẻ, việc tiếp cận và kiểm soát AI trong lớp học đang trở thành một thử thách lớn, đòi hỏi sự thận trọng và cân nhắc kỹ lưỡng.

Hồng Nhung