Nhật Bản hỗ trợ giảm gánh nặng sinh con

Chi phí nuôi dạy con cái và áp lực kinh tế đang ảnh hưởng đến quyết định sinh con của nhiều gia đình Nhật Bản. (Nguồn: Nikkei Asia)

Theo Nikkei Asia, Nhật Bản đang xây dựng cơ chế bảo hiểm y tế công thanh toán trực tiếp chi phí sinh con cho các cơ sở y tế theo mức giá thống nhất, thay cho hình thức trợ cấp cố định hiện tại. Chính sách dự kiến triển khai từ nửa cuối năm tài chính 2027, sớm hơn thời hạn tháng 6/2028 theo Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi.

Sức ép giảm dân số

Theo Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản, tính đến ngày 1/1/2026, dân số của quốc gia Đông Bắc Á đx giảm khoảng 917.000 người so với năm trước, xuống còn 119,74 triệu người. Trong khi đó, số cư dân nước ngoài tăng khoảng 354.000 người, lên hơn 4 triệu người, giúp bù đắp một phần mức giảm. Tuy nhiên, tổng dân số Nhật Bản vẫn giảm khoảng 563.000 người, còn 123,77 triệu người.

Không chỉ suy giảm về quy mô, cơ cấu dân số Nhật Bản cũng đang ngày càng mất cân đối. Theo số liệu điều tra dân số năm 2025, số lượng người từ 75 tuổi trở lên đã vượt số lượng trẻ em dưới 15 tuổi. Trên phạm vi cả nước, trẻ em chỉ chiếm 10,9% dân số, mức thấp kỷ lục, trong khi nhóm từ 75 tuổi trở lên chiếm 17,2%. Nếu xu hướng này tiếp diễn, tỷ lệ trẻ em có thể giảm xuống dưới 10% vào năm 2030.

Dù vậy, những số liệu gần đây đã cho thấy những tín hiệu tích cực. Theo Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, trong sáu tháng đầu năm 2026, nước này ghi nhận 342.068 trẻ chào đời, tăng 0,8% so với cùng kỳ năm trước, đánh dấu lần tăng đầu tiên trong nửa đầu năm sau 11 năm. Mức tăng khiêm tốn này có thể cho thấy đà suy giảm số trẻ chào đời kể từ đại dịch Covid-19 đang chậm lại. Trước đó, số trẻ sinh ra tại Nhật Bản giảm gần 6% trong năm 2021 và tiếp tục giảm từ 3% đến khoảng 5% trong những năm tiếp theo, riêng năm 2025 giảm 3,1%.

Tuy nhiên, tín hiệu phục hồi trong ngắn hạn chưa đủ để thay đổi triển vọng dân số, nhất là khi nhóm phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ tiếp tục thu hẹp. Theo dự báo của Viện Nghiên cứu dân số và an sinh xã hội quốc gia, số phụ nữ từ 20-39 tuổi sẽ giảm từ khoảng 12 triệu người năm 2025 xuống dưới 10 triệu người vào năm 2050. Trước thực tế đó, giảm gánh nặng tài chính khi sinh con trở thành một trong những hướng điều chỉnh chính sách được Chính phủ thúc đẩy.

Tỷ trọng trẻ em trong dân số Nhật Bản có thể giảm xuống dưới 10% vào năm 2030, phản ánh xu hướng giảm sinh và già hóa dân số kéo dài. (Nguồn: Nikkei Asia)

Hỗ trợ chi phí sinh

Hiện nay, sinh thường không có biến chứng tại Nhật Bản không thuộc phạm vi chi trả của bảo hiểm y tế công. Thay vào đó, các gia đình được trợ cấp một lần 500.000 Yen (khoảng 3.100 USD) để trang trải chi phí sinh con. Tuy nhiên, khoản hỗ trợ này đôi khi không đủ, đặc biệt tại các thành phố lớn.

Theo cơ chế mới, bảo hiểm y tế công sẽ thanh toán trực tiếp cho các cơ sở y tế theo mức giá thống nhất do Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản quy định, dự kiến cao hơn mức trợ cấp hiện hành. Chính phủ cũng có kế hoạch bổ sung khoản hỗ trợ tiền mặt cố định dành cho tất cả phụ nữ sinh con.

Khoản hỗ trợ này đồng thời nhằm giảm gánh nặng tài chính đối với những trường hợp sinh mổ, vốn đã được bảo hiểm y tế công chi trả nhưng người bệnh thường phải tự thanh toán 30% chi phí thuộc phạm vi bảo hiểm. Mức hỗ trợ cụ thể dự kiến được xác định vào cuối năm 2026.

Việc mở rộng quyền lợi được kỳ vọng giảm chi phí sinh con cho các gia đình, song cũng đặt ra áp lực đối với hệ thống bảo hiểm y tế. Trong năm tài chính 2023, Nhật Bản chi 372 tỷ Yen trợ cấp cho khoảng 770.000 ca sinh. Kinh phí dự kiến tăng khi cơ chế mới được áp dụng, có thể kéo theo mức đóng bảo hiểm cao hơn.

Hiệp hội Sản phụ khoa Nhật Bản cho biết, khoảng 40% phòng khám sản khoa đang hoạt động thua lỗ theo cơ chế hiện hành và đề xuất mức chi trả cơ bản từ 750.000 Yen trở lên. Tuy nhiên, đề xuất này cần được cân nhắc trong bối cảnh việc tăng mức hỗ trợ có thể gây thêm áp lực tài chính đối với hệ thống bảo hiểm y tế.

Vì vậy, việc xác định mức thanh toán phù hợp là một trong những nội dung quan trọng đang được xem xét, nhằm giảm chi phí cho các gia đình nhưng vẫn bảo đảm nguồn lực duy trì hoạt động của các cơ sở sản khoa.

Bài toán dân số dài hạn

Xu hướng kết hôn muộn và chi phí nuôi dạy con cái là những thách thức đối với nỗ lực khuyến sinh tại Nhật Bản. (Nguồn: Nikkei Asia)

Dù hỗ trợ chi phí sinh con có thể giảm bớt gánh nặng tài chính trước mắt, quyết định kết hôn và sinh con của người trẻ Nhật Bản còn chịu ảnh hưởng từ quan niệm về gia đình, điều kiện kinh tế và triển vọng nghề nghiệp.

Số cặp đôi đăng ký kết hôn cũng có dấu hiệu phục hồi sau đại dịch Covid-19. Năm 2025, ghi nhận 489.119 cặp đăng ký kết hôn, tăng khoảng 14.000 so với mức thấp kỷ lục vào năm 2023. Trong nửa đầu năm 2026, số cặp đăng ký kết hôn tiếp tục tăng nhẹ 0,2%, dù vẫn thấp hơn trên 100.000 so với năm 2019.

Khảo sát do Viện Nghiên cứu dân số và an sinh xã hội Nhật Bản thực hiện năm 2025 cho thấy, trong nhóm người độc thân từ 18-34 tuổi, có 24% nam giới và 21,5% phụ nữ không có ý định kết hôn, mức cao nhất được ghi nhận kể từ năm 1940. Tuy nhiên, khoảng 40-50% số người không muốn kết hôn cho biết có thể thay đổi quyết định nếu gặp được người phù hợp hoặc có điều kiện tài chính tốt hơn.

Mong muốn sinh con của các cặp vợ chồng cũng suy giảm. Số con lý tưởng trung bình giảm từ 2,25 năm 2021 xuống còn 2,18, trong khi số con dự định sinh lần đầu tiên xuống dưới hai, chỉ còn 1,95.

Chi phí nuôi dạy và giáo dục con cái là nguyên nhân phổ biến nhất khiến các gia đình không muốn sinh đủ số con như mong đợi, được 52,9% người tham gia khảo sát đề cập. Tiếp đến là lo ngại sinh con khi tuổi đã cao (35%) và gánh nặng thể chất, tinh thần khi nuôi dạy con (27,8%).

Những áp lực này càng lớn khi tiền lương thực tế tăng chậm, giá nhà ở cao và các khoản đóng góp bảo hiểm xã hội làm giảm thu nhập của người lao động. Việc cân bằng giữa công việc và gia đình cũng là trở ngại đáng kể, đặc biệt đối với phụ nữ.

Nhà kinh tế cấp cao Takumi Fujinami thuộc Viện Nghiên cứu Nhật Bản nhận định, mở rộng cơ hội làm việc toàn thời gian cho phụ nữ có thể giúp cải thiện thu nhập gia đình. Tuy nhiên, áp lực công việc và lo ngại về triển vọng nghề nghiệp vẫn khiến nhiều người trì hoãn sinh con. Ngay cả khi tiếp tục đi làm sau khi sinh con đầu lòng, không ít phụ nữ phải giảm giờ làm, chuyển sang công việc bán thời gian hoặc từ bỏ cơ hội thăng tiến, dẫn đến thu nhập thấp hơn.

Những yếu tố này cho thấy chính sách bảo hiểm sinh con, dù giúp giảm chi phí y tế, khó có thể tự mình đảo ngược xu hướng giảm sinh kéo dài. Bên cạnh hỗ trợ tài chính khi sinh con, việc cải thiện thu nhập, bảo đảm cơ hội nghề nghiệp và tạo điều kiện thuận lợi để nuôi dạy con cái vẫn là những thách thức lâu dài đối với Nhật Bản trong nỗ lực ứng phó với tình trạng suy giảm và già hóa dân số.