Nhật Bản muốn kết nối công nghệ quốc phòng với NATO, vì sao?

Nhật muốn hợp tác sâu rộng hơn với NATO

Nếu các vòng đàm phán đạt được thỏa thuận cuối cùng, các công ty khởi nghiệp (startup) của Nhật Bản sẽ được phép sử dụng cơ sở hạ tầng thử nghiệm và mạng lưới quân sự của NATO, mở ra những cơ hội thương mại mới tại các thị trường châu Âu.

Sự kiện này đánh dấu một bước chuyển dịch đáng chú ý trong cấu trúc hợp tác an ninh và công nghệ toàn cầu, phản ánh nỗ lực của cả hai bên trong việc duy trì lợi thế chiến lược thông qua các công nghệ thế hệ mới giữa bối cảnh môi trường an ninh quốc tế đang có nhiều biến động phức tạp.

Cơ chế hoạt động của DIANA và cơ hội tiếp cận thị trường châu Âu

Chương trình Tăng tốc Đổi mới Quốc phòng cho Bắc Đại Tây Dương (DIANA - Defence Innovation Accelerator for the North Atlantic) được thiết lập như một sáng kiến trọng điểm của NATO nhằm bồi dưỡng và phát triển các công ty khởi nghiệp tập trung vào lĩnh vực quốc phòng.

Mục tiêu cốt lõi của chương trình này là thu thập và khai thác các sáng kiến đổi mới từ những đơn vị đang phát triển công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), không gian mạng, lượng tử và các loại công nghệ lưỡng dụng khác.

Thuật ngữ "lưỡng dụng" được sử dụng để phân loại những hàng hóa, phần mềm hoặc công nghệ có thể được ứng dụng cho cả mục đích dân sự lẫn mục đích quân sự. Chương trình DIANA được xây dựng để xác định, định hướng và nuôi dưỡng các công nghệ đột phá thế hệ tiếp theo trong phạm vi các quốc gia thành viên NATO.

Theo quy định hiện hành, DIANA chỉ chấp nhận hồ sơ đăng ký từ các công ty có trụ sở đặt tại 32 quốc gia thành viên chính thức của NATO. Việc cho phép các công ty khởi nghiệp Nhật Bản nộp đơn tham gia sẽ đánh dấu lần mở rộng đầu tiên của chương trình này ra bên ngoài khuôn khổ liên minh. Các công ty khởi nghiệp được lựa chọn thông qua quá trình đấu thầu cạnh tranh của DIANA sẽ nhận được sự hỗ trợ trực tiếp từ NATO trong quá trình triển khai và mở rộng quy mô kinh doanh.

Những lợi ích cụ thể mà các doanh nghiệp này nhận được bao gồm quyền thử nghiệm các sản phẩm và dịch vụ trong các môi trường thực tế được mô phỏng trên khắp các quốc gia thành viên. Quá trình này được thực hiện dưới sự giám sát và hướng dẫn chuyên môn từ các quan chức quân sự cũng như các chuyên gia quốc phòng hàng đầu của liên minh NATO. Việc tham gia vào mạng lưới của DIANA mang lại những lợi thế kỹ thuật và thương mại đáng kể, đặc biệt là trong quá trình cạnh tranh giành các hợp đồng cung cấp thiết bị của chính phủ tại các quốc gia thành viên NATO.

Trong khuôn khổ hiện tại, NATO cung cấp các cơ chế hỗ trợ đa dạng trong nhiều lĩnh vực như bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn an ninh mạng và cung cấp các lộ trình tài trợ tài chính. Việc liên kết hệ sinh thái khởi nghiệp của Nhật Bản với mạng lưới đổi mới quốc phòng của NATO được chính phủ Nhật Bản kỳ vọng sẽ đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng của các lĩnh vực công nghệ sâu (deep-tech).

Chuyển dịch chiến lược và lộ trình hợp tác an ninh đa phương

Động thái tìm kiếm sự hợp tác chặt chẽ hơn với NATO từ phía Tokyo diễn ra trong bối cảnh môi trường an ninh chiến lược đang có những thay đổi rõ rệt.

Các đánh giá quân sự chỉ ra rằng các quốc gia như Nga và Trung Quốc đang ngày càng tích hợp sâu rộng các công nghệ mới nổi vào quá trình phát triển vũ khí của họ. Cuộc chạy đua phát triển các "công nghệ mới nổi và mang tính đột phá" – những năng lực kỹ thuật có khả năng tái định hình cấu trúc tác chiến của chiến tranh hiện đại – đang gia tăng cường độ. Thực tế này đã thúc đẩy khối NATO phải chủ động tìm kiếm các giải pháp đổi mới từ các công ty khởi nghiệp sáng tạo nhằm duy trì sự vượt trội về mặt chiến lược.

Trong thời gian tới, Nhật Bản và NATO dự kiến sẽ tiến hành thảo luận chi tiết về các điều khoản tham gia, bao gồm việc xác định các ngành công nghiệp đủ điều kiện và các điều kiện ràng buộc cụ thể của chương trình.

Theo thông tin từ các quan chức trực tiếp tham gia đàm phán, Ban thư ký NATO thể hiện thái độ tiếp nhận tích cực đối với sự tham gia của Nhật Bản. Tuy nhiên, do khuôn khổ pháp lý hiện tại quy định chương trình chỉ giới hạn ở các công ty thuộc các quốc gia thành viên, NATO bắt buộc phải tiến hành thủ tục tham vấn ý kiến nội bộ trước khi chính thức cho phép Nhật Bản gia nhập. Vấn đề này dự kiến sẽ được đệ trình lên Hội đồng Bắc Đại Tây Dương (North Atlantic Council) - cơ quan ra quyết định cao nhất của liên minh - để xem xét.

Mối quan hệ an ninh giữa Nhật Bản và NATO đã chứng kiến sự tăng cường đáng kể kể từ khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine vào năm 2022. Hiện tại, cả Nhật Bản và NATO đều xác định họ đang đối mặt với những áp lực quân sự gia tăng cũng như các chiến dịch tấn công mạng từ các đối thủ địa chính trị. Vào năm 2023, Nhật Bản và NATO đã thống nhất thông qua một chương trình nghị sự hợp tác mới, trong đó xác định hợp tác công nghiệp quốc phòng là một trụ cột then chốt.

Đại diện của NATO đã công khai bày tỏ kỳ vọng rằng các công nghệ quốc phòng do các công ty khởi nghiệp Nhật Bản phát triển - đặc biệt là trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và vệ tinh - sẽ đóng góp trực tiếp vào tiến trình đổi mới công nghệ của liên minh. Vị quan chức này cũng cho biết NATO đang lên kế hoạch triển khai nhanh chóng các dự án hợp tác công nghiệp quốc phòng cụ thể không chỉ với Nhật Bản mà còn với các đối tác khác trong khu vực bao gồm Hàn Quốc, Australia và New Zealand.

Bùi Tú