Nhật Bản siết chặt quản lý lưu trú đối với lao động nhập cư bất hợp pháp

Trụ sở Cơ quan Dịch vụ Di trú Nhật Bản (ISA). Ảnh Gettey Image

Tăng cường nhân sự giữa năm tài chính

Hôm 24.7, Cơ quan Dịch vụ di trú Nhật Bản (ISA) cho biết sẽ bổ sung gấp hơn 200 nhân sự trong năm tài chính này. Trong cơ chế công vụ vốn cố định của Nhật Bản, việc tăng biên chế đột xuất giữa năm tài chính là một động thái cực kỳ hy hữu, phản ánh mức độ khẩn cấp của chiến dịch.

Lực lượng nhân sự mới sẽ được phân bổ tập trung cho hai nhiệm vụ trọng tâm gồm quản lý xuất nhập cảnh và kiểm tra viên xuất nhập cảnh. Lực lượng này được giao nhiệm vụ truy vết, kiểm tra đột xuất tại các cơ sở sản xuất, trang trại (đặc biệt tại các địa bàn nóng như tỉnh Ibaraki) và tiến hành bắt giữ những người cư trú quá hạn.

Trong khi đó lực lượng kiểm tra viên xuất nhập cảnh được bổ sung nhằm đẩy nhanh tốc độ xét duyệt tư cách lưu trú, đồng thời tiến hành các cuộc điều tra thực địa để triệt phá tình trạng làm giả hồ sơ, thành lập "công ty ma" nhằm tiếp tay cho lao động chui.

Chánh Văn phòng Cabinet Minoru Kihara đã yêu cầu ISA khẩn trương củng cố năng lực thực thi pháp luật để "giải quyết sự bất an và cảm giác thiếu công bằng trong công chúng".

Chính phủ Takaichi và chiến lược "Trật tự và Cộng sinh"

Bước sang giai đoạn chính trị hiện nay dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Sanae Takaichi - chính khách theo khuynh hướng bảo thủ cứng rắn, chính sách đối nội của Nhật Bản đối với người nước ngoài đã ghi nhận một bước ngoặt mang tính lịch sử. Dù tiếp tục phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động nghiêm trọng do già hóa dân số, Chính phủ Takaichi đặt ưu tiên hàng đầu vào mục tiêu trật tự công cộng, an ninh quốc gia và sự hài lòng của cử tri trong nước, chấp nhận "hi sinh" sự nới lỏng để thắt chặt tối đa môi trường lưu trú.

Thủ tướng Takaichi đã nhấn mạnh quan điểm rằng: "Sự lo lắng và cảm giác bất công trong công chúng xuất phát từ các hành vi vi phạm pháp luật của một bộ phận người nước ngoài." Thay vì tiếp tục áp dụng các biện pháp mềm mỏng hay gia hạn mang tính thủ tục như trước đây, Nhật Bản hiện đang triển khai chiến lược "Trật tự và Cộng sinh" (Orderly Coexistence), trong đó cương quyết xử lý, truy quét và cưỡng chế trục xuất các trường hợp lao động chui, ở lại quá hạn hoặc gian lận hồ sơ, không có ngoại lệ. Và gắn liền nghĩa vụ tài chính với quyền lưu trú.

Việc bổ sung 200 nhân sự lần này là một phần trong Gói chính sách quản lý người nước ngoài toàn diện đang được Chính phủ Nhật Bản thực thi.

Đối với Xử lý vi phạm, cơ quan chức năng sẽ Tăng gấp đôi ngân sách trục xuất cưỡng chế; mở rộng các đơn vị "Cyber Patrol" để quét mạng xã hội, triệt phá các đường dây môi giới việc làm chui và làm giả thẻ ngoại kiều (Zairyu Card).

Thêm vào đó, chính quyền còn tăng mức phạt đối với chủ lao động. Từ tháng 4.2027, khung hình phạt đối với doanh nghiệp/môi giới chứa chấp lao động bất hợp pháp sẽ tăng mạnh: tối đa 5 năm tù hoặc phạt tiền lên tới 5 triệu yen (33.000 USD).

Về thủ tục và chi phí gia hạn và vĩnh trú, Nhật Bản tăng mạnh lệ phí visa; hủy tư cách vĩnh trú (Permanent Resident) hoặc từ chối gia hạn visa đối với những cá nhân cố tình nợ thuế, nợ bảo hiểm xã hội hoặc nợ tiền viện phí.

Điều kiện nhập quốc tịch cũng bị siết chặt thông qua xem xét tăng thời gian cư trú tối thiểu từ 5 năm lên 10 năm.

Từ đầu năm, Nhật Bản đã thắt chặt đáng kể điều kiện cấp Visa Quản lý kinh doanh bằng cách tăng gấp 6 lần vốn điều lệ tối thiểu (từ 5 triệu lên 30 triệu Yên), đồng thời bắt buộc phải thuê ít nhất 1 nhân viên bản địa/vĩnh trú và đưa ra tiêu chuẩn năng lực tiếng Nhật thay vì không yêu cầu như trước đây.

Bộ trưởng Tư pháp Hiroshi Hiraguchi nhấn mạnh: "Trong bối cảnh số lượng người nước ngoài cư trú tiếp tục tăng nhanh và sự quan tâm của công chúng ngày càng lớn, việc đảm bảo công tác quản lý xuất nhập cảnh và cư trú được thực hiện một cách phù hợp hơn là một yêu cầu cấp thiết.

Nhật Bản sẽ mạnh tay với ngưởi lao động ở lại quá hạn visa. Ảnh: Getty Image

Hơn 68.000 trường hợp quá hạn visa tại Nhật Bản

Theo số liệu thống kê mới nhất từ ISA, tính đến đầu năm nay, Nhật Bản ghi nhận khoảng 68.488 trường hợp cư trú bất hợp pháp. Dù con số này giảm nhẹ so với các năm trước, chính phủ khẳng định mục tiêu dài hạn là đưa con số này về mức "zero" thông qua chiến dịch Zero Illegal Foreign Residents Plan (Không còn người nước ngoài cư trú bất hợp pháp).

Số liệu cho thấy hơn một nửa số người cư trú quá hạn đến từ khu vực Đông Nam Á và Đông Bắc Á. Hơn 60% trường hợp vốn nhập cảnh bằng visa lưu trú ngắn hạn (du lịch/thăm thân) rồi trốn ở lại làm việc. Nhóm lớn thứ hai thuộc về các Thực tập sinh kỹ năng (TITP) bỏ trốn khỏi nơi làm việc ban đầu do mâu thuẫn về bóc lột lao động hoặc mong muốn tìm mức lương cao hơn ở thị trường tự do.

Mặc dù đã có nhiều tranh cãi được đưa ra bàn thảo khi Nhật Bản cần một lượng lớn lao động nhập cư để lấp vào chỗ trống của dân số già và tỷ lệ sinh giảm, nhưng ước tính tổn thất từ thất thu thuế và gánh nặng chi phí an sinh xã hội và y tế tăng cao, bên cạnh tình trạng tội phạm ở nhóm lao động ở lại quá hạn visa tăng mạnh đã khiến chính phủ của thủ tướng Takaichi chấp nhận mạnh tay xóa “lao động bất hợp pháp” và đẩy mạnh tự động hóa, robot hóa đối với nhiểu ngành nghề cần lao động hiện nay.

Lan Chi (lược dịch từ Nikkei Asia, The Japan Times, NHK, Jiji Press)