Nhật Bản 'sốt' cuộc đua giành vị trí thủ đô dự phòng cho Tokyo

Osaka, Fukuoka hay Sapporo? Cuộc đua giành vị trí thứ hai sau Tokyo đang nóng lên, cùng với kỳ vọng về uy tín và nguồn tiền có thể đi kèm. Trong ảnh là cảnh hoa anh đào nở rộ ven sông Sumida. Ảnh: Nguyễn Tuyến/PV TTXVN tại Nhật Bản

Theo truyền thông Mỹ, trong suốt 158 năm, Tokyo giữ vững vị thế thủ đô của Nhật Bản, là trung tâm nổi tiếng thế giới về ẩm thực, văn hóa, kinh doanh và chính quyền.

Tuy nhiên, Tokyo có thể sắp có một “người đóng thế”. Quốc hội Nhật Bản gần đây đã thông qua dự luật thành lập một thủ đô thứ hai, đóng vai trò trung tâm thay thế cho hoạt động của chính phủ, nhằm bảo đảm duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước trong trường hợp xảy ra thiên tai hoặc tình huống khẩn cấp khác.

Kế hoạch này đang làm dấy lên một cuộc chạy đua sôi động tại Nhật Bản, khi hàng trăm triệu USD có thể được đầu tư, cùng với cơ hội hưởng ưu đãi thuế, thu hút du lịch và thúc đẩy hồi sinh đô thị. Đã có 13 chính quyền địa phương tham gia cuộc đua, trong đó có trung tâm kinh doanh Osaka, tỉnh Fukuoka ở phía Nam và đảo Hokkaido ở phía Bắc. Ngay cả Gunma, khu vực miền núi yên bình với khoảng 1,9 triệu dân, cũng tham gia.

Các thị trưởng và thống đốc đã tổ chức những cuộc họp báo rầm rộ để tuyên bố ý định tranh suất. Osaka thậm chí còn tạo linh vật cho chiến dịch vận động là Nyaniwa Fukumaru, một chú mèo biết nói với ý nghĩa “mèo chào đón”.

Masashi Kawai, quan chức chính sách cấp cao tại Tokyo Foundation, một tổ chức nghiên cứu chính sách, nhận xét, cuộc cạnh tranh mang không khí của một lễ hội lớn. “Tâm lý ‘không thể bỏ lỡ cơn sốt vàng’ đã lan rộng", quan chức này nhận định.

Tuy vậy, ý tưởng "thủ đô dự phòng" lại đang gây chia rẽ dư luận Nhật Bản. Những người ủng hộ cho rằng Nhật Bản vốn thường xuyên hứng chịu động đất, bão và lũ lụt nên phải chuẩn bị cho khả năng các cơ quan chính phủ tại Tokyo bị tê liệt.

Trong khi đó, những người phản đối cho rằng, đây là một đề xuất sai lầm, nhằm đem lại lợi ích cho các đồng minh của Thủ tướng Sanae Takaichi. Một trong những đối tác chính trị thân cận nhất của bà là Đảng Đổi mới Nhật Bản, lực lượng đã nhiều năm thúc đẩy việc đưa Osaka trở thành thủ đô thay thế.

Quyết định cuối cùng sẽ thuộc về Thủ tướng Takaichi. Chưa có thời hạn chính thức, nhưng nội các của bà dự kiến trong vài tháng tới sẽ xây dựng danh sách các tiêu chí đối với thủ đô thứ hai.

Phòng ngừa thảm họa

Ý tưởng về một thủ đô thứ hai không hoàn toàn mới trong lịch sử Nhật Bản. Trong thời kỳ Edo, từ năm 1603 đến 1868, Nhật Bản từng có hai thủ đô. Edo, sau này trở thành Tokyo, là trung tâm chính trị và hành chính, nơi tướng quân cai trị. Kyoto là trung tâm văn hóa và tinh thần, nơi Thiên hoàng cư trú.

Trong những thập niên gần đây, nguy cơ thiên tai đã khiến một số chuyên gia và chính trị gia khôi phục ý tưởng này. Nhật Bản nằm trên “Vành đai lửa” Thái Bình Dương, nơi tập trung các đới đứt gãy địa chấn hoạt động mạnh bao quanh Thái Bình Dương. Các chuyên gia đã cảnh báo về khả năng xảy ra một “siêu động đất” tại Tokyo và những thành phố lớn khác.

Năm 2011, trận siêu động đất mạnh 9,1 độ cùng sóng thần ở vùng đông bắc Nhật Bản khiến hơn 19.000 người thiệt mạng và dẫn tới thảm họa hạt nhân. Thảm họa này một lần nữa cho thấy Tokyo dễ bị tổn thương như thế nào, khi thủ đô nằm cách tâm chấn khoảng 370 km về phía tây nam.

Việc chỉ định một thủ đô khác cũng có thể giúp Nhật Bản phân bổ lại dân cư và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bên ngoài thủ đô. Trong những năm gần đây, nhiều người đã rời các vùng nông thôn để đến Tokyo tìm việc làm và học tập. Trong khi khu vực nông thôn ngày càng vắng bóng dân cư, dân số vùng đô thị Tokyo vẫn tăng, lên khoảng 37 triệu người vào năm ngoái.

Lo ngại về chi phí

Các chuyên gia đều đồng ý rằng thiên tai có thể đe dọa hoạt động của chính phủ tại Tokyo. Tuy nhiên, một số người chỉ trích cho rằng kế hoạch này sẽ không giải quyết đáng kể những rủi ro đó.

Nobuo Sasaki, giáo sư danh dự Đại học Chuo ở Tokyo và cựu quan chức Tokyo, cho rằng luật mới chưa tính đến những yếu tố quan trọng như mức độ ổn định của nền đất tại các thành phố được đề xuất.

Ông Sasaki nói vẫn “hoàn toàn chưa rõ” thế nào được coi là một “thủ đô thứ hai” và thành phố này sẽ được phát triển ra sao.

Các nghị sĩ đối lập cho rằng Osaka, một ứng viên hàng đầu, không phù hợp để trở thành thủ đô dự phòng vì chính thành phố này cũng dễ bị động đất. Họ đồng thời lo ngại về chi phí xây dựng các cơ sở dự phòng để bố trí các cơ quan chính phủ.

Makiko Kishi, nghị sĩ thuộc Đảng Dân chủ Lập hiến Nhật Bản, gọi đề xuất này là “chưa được chuẩn bị đầy đủ”, đồng thời bị “nhiễm màu vận động phe phái và theo đuổi lợi ích nhóm”.

Một số chuyên gia cho rằng Nhật Bản thay vì vậy nên tập trung củng cố khả năng phòng thủ của chính Tokyo trước động đất và các mối đe dọa khác. Họ cảnh báo việc chỉ định một thủ đô dự phòng thậm chí có thể làm trầm trọng thêm các vấn đề ở vùng nông thôn Nhật Bản, khi hàng triệu người có thể tiếp tục rời bỏ nông thôn để đến một siêu đô thị khác.

Cuộc đua giành vị trí thứ hai

Bất chấp những quan điểm trái chiều, các nhà lãnh đạo địa phương trên khắp Nhật Bản đã nhanh chóng đưa ra lý do vì sao khu vực của họ nên được lựa chọn.

Tại thành phố Nagoya, Thị trưởng Ichiro Hirosawa thậm chí bỏ một lễ hội khiêu vũ dự kiến tổ chức vào tháng trước để mở cuộc họp báo quảng bá cho thành phố. Ông cho biết Nagoya sẽ phát huy thế mạnh về sản xuất và “làm mọi thứ trong khả năng để giành lấy vị trí cho đất nước”.

Các quan chức tỉnh Hokkaido và thành phố Sapporo ở miền Bắc Nhật Bản đã thành lập các nhóm chuyên trách nhằm giành được vị thế thủ đô thứ hai. Họ nhấn mạnh lợi thế của khu vực này nằm ở khoảng cách xa rãnh Nankai, một khu vực có hoạt động địa chấn mạnh ngoài khơi miền Nam Nhật Bản.

Chuyên gia Kawai cho rằng sẽ rất khó để một thành phố khác tái tạo thành công của Tokyo. Thay vào đó, các khu vực nên tập trung tìm ra những cách sáng tạo để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, qua đó ứng phó với tình trạng dân số suy giảm.

“Nếu không có cách tiếp cận đó”, ông nói, “sáng kiến thủ đô thứ hai sẽ mang lại 100 tác hại mà không có lấy một lợi ích".