Nhật - Hàn: Hòa giải thận trọng

Biểu tượng tan băng

Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Koizumi Shinjiro đã có chuyến thăm hai ngày đến Seoul, Hàn Quốc (27-28/6) và hội đàm trực tiếp với người đồng cấp Ahn Gyu Back. Đây là chuyến công tác đầu tiên của ông Koizumi Shinjiro trên cương vị hiện tại nhằm đáp lễ chuyến thăm Tokyo của ông Ahn Gyu Back hồi tháng 1/2026.

Đối với cá nhân hai Bộ trưởng, đây là cuộc hội đàm trực tiếp lần thứ tư kể từ tháng 11/2025 trong tổng số sáu lần gặp mặt tính đến nay. Đáng chú ý, hai Bộ trưởng đã cùng đến thăm đội bay biểu diễn Đại bàng đen của Hàn Quốc tại Căn cứ không quân Wonju. Đây là lần đầu tiên có một Bộ trưởng Quốc phòng nước ngoài đến thăm căn cứ của phi đội này.

Trước đó, lần cuối cùng Nhật Bản tiến hành một chuyến thăm tương tự của Bộ trưởng Quốc phòng Nakatani Gen đến Seoul trao đổi với người đồng cấp Han Min Koo là vào tháng 9/2025.

Nếu như chuyến đi nói trên đánh dấu sự chấm dứt 10 năm gián đoạn ngoại giao giữa hai nước thì cuộc hội đàm lần này cũng mang ý nghĩa quan trọng đối với quan hệ ngoại giao Nhật - Hàn: Cuộc đối thoại song phương trực tiếp thứ hai (không tính gặp mặt bên lề các diễn đàn đa phương) trong cùng một năm giữa hai Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản và Hàn Quốc, một thực tế lần đầu tiên xảy ra sau 23 năm.

Những bước tiến mới

Ngoài ý nghĩa biểu tượng, chuyến thăm Seoul lần này của ông Koizumi Shinjiro còn là tín hiệu cho thấy sự ổn định, phát triển tiệm tiến của hợp tác quốc phòng cấp cao giữa hai nước. Hồi tháng 5/2026, Nhật Bản và Hàn Quốc đã tổ chức Đối thoại An ninh “2+2” cấp Thứ trưởng Ngoại giao và Quốc phòng đầu tiên tại Seoul; đánh dấu việc nâng cấp cơ chế đối thoại an ninh cấp Vụ trưởng được duy trì từ năm 1998.

Chuyến công tác của Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản cũng diễn ra chỉ vài tuần sau khi Tokyo và Seoul nối lại cuộc diễn tập chung tìm kiếm, cứu nạn trên biển mang tên SAREX sau 9 năm ngắt quãng. Có thể thấy, quan hệ giữa các cơ quan quốc phòng của hai nước đang từng bước được cải thiện kể từ sự cố năm 2018 khi một tàu hải quân Hàn Quốc hướng radar điều khiển hỏa lực vào một máy bay tuần tra của Lực lượng Phòng vệ Hàng hải Nhật Bản.

Trong Tuyên bố chung được công bố sau cuộc hội đàm, hai Bộ trưởng Quốc phòng còn đề cập việc làm sâu sắc hơn hợp tác giữa hai đội bay biểu diễn Xung lực xanh của Nhật Bản và Đại bàng đen của Hàn Quốc. Đây được xem là một bước tiến quan trọng vì Nhật Bản đã từng từ chối tiếp nhiên liệu cho phi đội Đại bàng đen hồi tháng 11/2025 vì vấn đề tranh chấp chủ quyền giữa hai nước đối với quần đảo Takeshima/Dokdo.

Thêm vào đó, việc ông Koizumi Shinjiro và người đồng cấp Hàn Quốc tái khẳng định cam kết “phi hạt nhân hóa hoàn toàn bán đảo Triều Tiên” và bảo đảm “hòa bình lâu dài ở khu vực” tại hội đàm, chỉ một ngày sau cuộc tập trận không quân giữa Trung Quốc và Nga được tiến hành gần bán đảo Triều Tiên, cũng phát đi một thông điệp nhất định.

Tokyo và Seoul đang thể hiện sự phối hợp quân sự chặt chẽ hơn nhằm chủ động ứng phó với các diễn biến phức tạp trong môi trường an ninh khu vực như chương trình hạt nhân của Triều Tiên, hợp tác quân sự Nga - Triều và các nỗ lực tăng cường sức mạnh quân sự của Bắc Kinh trong bối cảnh Mỹ yêu cầu hai đồng minh Đông Bắc Á gia tăng tự chủ quốc phòng và san sẻ gánh nặng với Washington.

Ranh giới của hợp tác

Tuy nhiên, điểm gây chú ý hơn cả là việc Tuyên bố chung không hề đề cập khả năng hai nước ký kết Hiệp định mua sắm và hỗ trợ chéo (ACSA), một thỏa thuận hỗ trợ hậu cần quân sự mà Tokyo đã chủ động thúc đẩy với Seoul dưới thời Tổng thống Lee Myung Bak từ năm 2012, nhưng vấp phải phản ứng dữ dội của công chúng nước này.

Dư luận Hàn Quốc lo ngại rằng ACSA sẽ mở đường cho các hoạt động quân sự của Nhật Bản trên lãnh thổ nước họ. Hiện nay, các cuộc đàm phán về ACSA đang được tái khởi động trong bối cảnh hai nước cần chủ động thúc đẩy hợp tác nhằm đảm bảo tự chủ chiến lược giữa nhiều bất định của tình hình bên ngoài.

Nếu được ký kết, ACSA sẽ giúp cải thiện khả năng tương tác, tạo thuận lợi cho các hoạt động chung giữa các lực lượng của hai nước, nhất là trong trường hợp khẩn cấp khi Lực lượng Mỹ tại Nhật Bản và Bộ Tư lệnh Liên hợp quốc tại Hàn Quốc cần huy động hỗ trợ hậu cần.

Triển vọng đó sẽ không hề dễ dàng bởi Seoul vẫn luôn duy trì lập trường thận trọng, coi đây là một vấn đề nhạy cảm chính trị, nhất là khi phạm vi hợp tác trong khuôn khổ ACSA còn có thể được mở rộng theo thời gian. Một mặt, việc này đòi hỏi sự ủng hộ trong công chúng Hàn Quốc, trong khi những ký ức lịch sử thời thuộc địa (1910 – 1945) vẫn còn dai dẳng.

Mặt khác, Seoul cần tránh bị kéo vào các hoạt động quân sự của Nhật Bản do Mỹ dẫn dắt trong khu vực mà có phạm vi vượt ra khỏi Bán đảo Triều Tiên, bởi khi đó Bắc Kinh hay Bình Nhưỡng sẽ cho rằng Seoul đang chủ động thắt chặt hợp tác ba bên Mỹ - Nhật - Hàn.

Hệ quả sẽ là bất lợi cho Hàn Quốc, nhất là khi chính quyền Tổng thống đương nhiệm Lee Jae Myung đang nỗ lực duy trì quan hệ với cả Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc và Nga để vận động các bên hỗ trợ Seoul nối lại liên lạc và cải thiện quan hệ với Bình Nhưỡng.

Nhìn chung, cuộc hội đàm giữa hai Bộ trưởng Quốc phòng lần này tiếp tục thể hiện cam kết nhất quán của Tokyo và Seoul nhằm xây dựng quan hệ hữu nghị “hướng tới tương lai” như nguyên thủ hai nước đã nhất trí.

Với tần suất các hoạt động “ngoại giao con thoi” dày đặc như hiện nay, chiều hướng thăm viếng lẫn nhau và đàm phán quốc phòng thường xuyên giữa Nhật Bản và Hàn Quốc nhiều khả năng sẽ được duy trì ổn định, trước mắt là trong thời gian đương nhiệm của Thủ tướng Takaichi Sanae và Tổng thống Lee Jae Myung.