Nhiều bệnh hô hấp nguy hiểm gia tăng ở trẻ em, chuyên gia kêu gọi chuyển mạnh sang dự phòng

Hội thảo Khoa học Quốc tế PediaConnect 2026 với chủ đề “Những tiến bộ trong phòng ngừa bệnh nhiễm trùng lây truyền qua đường hô hấp ở trẻ em” vừa diễn ra tại TP.HCM.

Sự kiện hướng đến cập nhật dữ liệu khoa học và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn về các giải pháp tăng cường phòng ngừa ba tác nhân truyền nhiễm lây qua đường hô hấp quan trọng ở trẻ em, gồm phế cầu khuẩn, vi khuẩn não mô cầu và vi-rút hợp bào hô hấp (RSV).

Hội thảo do Hội Nhi khoa Việt Nam và Bệnh viện Nhi Trung ương phối hợp cùng Pfizer Việt Nam tổ chức trong bối cảnh các tác nhân này tiếp tục được ghi nhận là nguyên nhân gây bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có khả năng lây lan nhanh và tạo gánh nặng đáng kể đối với sức khỏe trẻ em cũng như hệ thống y tế cộng đồng.

Toàn cảnh hội thảo.

Biến đổi khí hậu, đô thị hóa và ô nhiễm không khí là những yếu tố khiến các bệnh lây truyền qua đường hô hấp ngày càng gia tăng và diễn biến phức tạp. Trước những tác động này, trẻ nhỏ - vốn có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện - thường dễ mắc bệnh và có nguy cơ diễn tiến nặng hơn, từ đó có thể tạo gánh nặng cho hệ thống y tế công cộng.

Trước thực trạng này, GS.TS.BS Trần Minh Điển - Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương nhấn mạnh: “Để giảm gánh nặng bệnh tật, cần chuyển từ tư duy tập trung điều trị sang chủ động phòng ngừa, đồng thời tăng cường giám sát dịch tễ và nâng cao nhận thức cộng đồng về các bệnh lây truyền qua đường hô hấp, đặc biệt ở trẻ em”.

Gánh nặng bệnh tật và khoảng trống trong quản lý

GS.TS.BS Trần Minh Điển - Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương; Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam phát biểu

Trong các bệnh lý được thảo luận, các chuyên gia đặc biệt quan tâm đến phế cầu khuẩn, do đây hiện không chỉ là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi 4 mà còn có thể dẫn đến các bệnh phế cầu xâm lấn (IPD) nghiêm trọng ở trẻ nhỏ như nhiễm trùng huyết và viêm màng não.

Ở những trường hợp nặng, IPD có thể dẫn đến suy hô hấp, suy đa cơ quan và phải nhập viện. Một số trường hợp viêm màng não do phế cầu khuẩn có thể gây tử vong rất nhanh kể từ khi xuất hiện triệu chứng .

Chưa kể, những bệnh IPD cũng có thể để lại những di chứng và tổn thương lâu dài trên chức năng phổi, não, suy giảm nhận thức, mất thính lực.

Từ góc nhìn dịch tễ học, TS.BS Phan Hữu Phúc cho biết, hiện nay, bức tranh dịch tễ do phế cầu khuẩn đang có nhiều thay đổi, dữ liệu từ nhiều quốc gia Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, đã ghi nhận tình trạng thay thế típ huyết thanh do sự phổ biến của các típ nằm ngoài phạm vi bao phủ của các vắc xin phế cầu trước đó.

Tại Việt Nam, nghiên cứu kéo dài 3 năm tại Bệnh viện Nhi Trung ương ghi nhận 18 tuýp huyết thanh phế cầu khuẩn gây IPD ở trẻ em, gồm tuýp 1, 2, 4, 6A/B, 9A/V, 12F/A/B, 14, 15A/F, 15B/C, 18A/B/C/F, 19A, 19F, 23A, 23F, 33F/A, 37, 44, 46.

"Bên cạnh đó, RSV là một trong những nguyên nhân gây bệnh và tử vong hàng đầu ở trẻ dưới 6 tháng tuổi, đặc biệt ở các quốc gia thu nhập thấp và trung bình. Nhiễm trùng do RSV cũng để lại gánh nặng y tế lâu dài. Do đó, cần triển khai các giải pháp phòng ngừa sớm và hiệu quả cho trẻ nhằm giảm thiểu tác hại của RSV”- TS.BS Phan Hữu Phúc nói.

Tình trạng đề kháng kháng sinh ở phế cầu khuẩn cũng là một vấn đề đáng lo ngại. Các bệnh viện tại Việt Nam đã ghi nhận tình trạng phế cầu khuẩn kháng lại các loại kháng sinh phổ biến, thậm chí là kháng đa kháng sinh, dẫn đến điều trị phức tạp, tốn kém và mất nhiều thời gian hơn.

Không chỉ tạo gánh nặng riêng lẻ, phế cầu khuẩn có thể đồng nhiễm với RSV - tác nhân virus hàng đầu gây viêm tiểu phế quản ở trẻ nhỏ. Tình trạng đồng nhiễm RSV - phế cầu có thể khiến trẻ kéo dài thời gian nằm viện hoặc phải điều trị hồi sức tích cực.

Bên cạnh đó, viêm màng não do não mô cầu cũng được nhắc đến như một bệnh lý nguy hiểm có khả năng diễn tiến cực nhanh và nguy cơ tử vong cao trong thời gian ngắn. Ngoài trẻ nhỏ, thanh thiếu niên được xem là nhóm đáng lưu ý khi có thể vô tình trở thành ‘nguồn’ lây truyền trong cộng đồng, đặc biệt tại môi trường học đường và không gian đông người.

Các chuyên gia thống nhất rằng cần thúc đẩy dự phòng chủ động và phối hợp đa ngành trước gánh nặng của các bệnh nhiễm trùng hô hấp ở trẻ em.

Thúc đẩy phòng ngừa chủ động và tăng cường hợp tác đa ngành

Không chỉ cập nhật dữ liệu lâm sàng, PediaConnect 2026 còn là diễn đàn chia sẻ kinh nghiệm quốc tế trong việc phòng ngừa bệnh hô hấp ở trẻ em.

Theo PGS.TS Nusrat Homaira: “Bệnh do phế cầu, não mô cầu và RSV ở trẻ em không chỉ là gánh nặng y tế, mà còn tạo ra những tác động lâu dài đến gia đình, giáo dục và xã hội ở khu vực Đông Nam Á. Vì vậy, các chương trình nâng cao nhận thức và hợp tác đa ngành nhằm tăng cường giám sát dịch bệnh, cải thiện khả năng tiếp cận các biện pháp dự phòng phù hợp cần được triển khai đồng bộ, liên tục để tạo nền tảng chăm sóc sức khỏe tốt hơn cho trẻ em tại từng quốc gia”.

Chia sẻ về mô hình tại Israel, GS.TS.BS Ron Dagan nhấn mạnh việc sử dụng dữ liệu dịch tễ thực tế làm nền tảng cho các chiến lược dự phòng. Ông nhận định: “Hiện nay, nhiều quốc gia đang quan tâm hơn đến việc cập nhật các chiến lược phòng ngừa dựa trên dữ liệu dịch tễ học mới trước sự thay đổi của các típ huyết thanh lưu hành và tình trạng đề kháng kháng sinh gia tăng.

Kinh nghiệm từ Israel cho thấy một chiến lược dự phòng hiệu quả cần kết hợp giữa khoa học, giám sát dịch tễ, truyền thông cộng đồng và khả năng tiếp cận phù hợp nhằm đảm bảo nhiều trẻ em hơn được bảo vệ trước các bệnh lý hô hấp”.

Song song với các giải pháp khoa học, các chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của truyền thông số và mạng xã hội trong việc nâng cao nhận thức bảo vệ sức khỏe, nhất là khi các chiến dịch y tế công cộng ngày càng chuyển dịch sang nền tảng số.

“Trong thời đại hiện nay, việc cung cấp thông tin y khoa chính xác và nhất quán từ các nguồn chính thống đóng vai trò quan trọng trong nâng cao nhận thức và hỗ trợ cộng đồng đưa ra các quyết định phù hợp trong chăm sóc sức khỏe trẻ em”, TS.BS Kanya Ayu Paramastri (Indonesia) chia sẻ.

TS.BS Kanya Ayu Paramastri chia sẻ về vai trò của thông tin y khoa chính thống trong chăm sóc sức khỏe trẻ em tại hội thảo.

Khép lại PediaConnect 2026, các chuyên gia thống nhất rằng trước gánh nặng ngày càng gia tăng của các bệnh nhiễm trùng lây truyền qua đường hô hấp ở trẻ em, việc thúc đẩy dự phòng chủ động và tăng cường phối hợp đa chuyên ngành sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Hội thảo cũng ghi nhận nhu cầu tăng cường chia sẻ dữ liệu khoa học, kết nối kinh nghiệm thực tiễn giữa các quốc gia và thúc đẩy đối thoại chuyên môn nhằm hỗ trợ xây dựng các chiến lược phòng ngừa phù hợp với bối cảnh dịch tễ đang thay đổi.

GS.TS.BS Phan Trọng Lân - Viện trưởng Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương phát biểu.

Ở góc độ chuyên môn tại Việt Nam, GS.TS.BS Phan Trọng Lân - Viện trưởng Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương nhận định một trong những giá trị quan trọng của các diễn đàn khoa học như PediaConnect là tạo cơ hội để các chuyên gia trong và ngoài nước cùng chia sẻ dữ liệu, kinh nghiệm thực tiễn và các cách tiếp cận mới trong phòng ngừa bệnh truyền nhiễm.

"Những trao đổi đa chiều này không chỉ góp phần cập nhật chuyên môn mà còn hỗ trợ tăng cường kết nối giữa y tế dự phòng, lâm sàng trong bảo vệ trẻ em trước các bệnh có thể gây ảnh hưởng sức khỏe nghiêm trọng”- GS.TS Phan Trọng Lân nói.