Nhiều ca tử vong do bệnh dại, gióng lên hồi chuông cảnh báo

100% ca tử vong đều không tiêm vaccine phòng dại

Theo Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Gia Lai, sáng 7/9, bé gái K.P.T. (4 tuổi, Gia Lai) xuất hiện các triệu chứng sốt, ớn lạnh, mệt mỏi, chán ăn. Gia đình đã đưa cháu đến phòng khám tư nhân để kiểm tra và cho bé tự uống thuốc tại nhà.

Hơn 1 ngày sau, cháu bé có biểu hiện mệt mỏi, buồn nôn, sợ nước, sốt và đau đầu. Gia đình đưa con đến Trạm Y tế xã thăm khám. Cháu bé sau đó được chuyển đến Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Gia Lai điều trị.

Tại đây, các bác sĩ chẩn đoán cháu mắc bệnh dại. Đến sáng 9/9, gia đình xin đưa cháu về nhà và bé gái đã tử vong cùng ngày.

Qua điều tra dịch tễ, đầu tháng 7 năm nay, một hộ dân ở cùng thôn với bé gái có 5 con mèo mới sinh nên đã cho gia đình cháu 3 con về nuôi. Trong thời gian nuôi mèo, cháu bé thường xuyên chơi, ôm ấp, bế và ngủ chung với chúng.

Khoảng một tuần sau, 2 con mèo có biểu hiện ốm rồi chết không rõ nguyên nhân. Con mèo thứ 3 hiện vẫn còn sống. Theo gia đình cháu bé, họ không phát hiện trên cơ thể con có vết xước, vết cào hoặc dấu hiệu bị chó, mèo cắn.

Cháu bé là ca tử vong thứ 5 trên địa bàn tỉnh Gia Lai do bệnh dại từ đầu năm 2026 đến nay.

Chó thả rông không rọ mõm.

Rất nhiều trường hợp thương tâm đã tử vong vì bệnh dại trong thời gian qua, gióng lên hồi chuông cảnh báo về căn bệnh không có thuốc chữa này. Đặc biệt, nhiều trẻ em ở vùng nông thôn, sau khi bị chó, mèo cắn đã không nói lại với cha mẹ, chỉ đến khi các cháu phát bệnh dại người nhà mới biết.

Tính đến giữa tháng 5/2026, cả nước ghi nhận 30 trường hợp tử vong do bệnh dại, tăng 10 ca so với cùng kỳ năm trước.

Riêng các tỉnh phía Nam, theo thống kê của Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh, các tỉnh như Tây Ninh, Đồng Nai, TP Hồ Chí Minh, Đắk Lắk, Lâm Đồng, An Giang, Đồng Tháp… đã ghi nhận gần 20 ca tử vong do bệnh dại chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, tương đương hơn một nửa tổng số ca tử vong của cả năm 2025.

Đẩy mạnh truyền thông để phòng bệnh

Tình trạng chó thả rông không rọ mõm, chó chưa tiêm vaccine trong cộng đồng còn nhiều, đây là yếu tố làm tăng nguy cơ người dân bị chó cắn, đồng thời khiến việc kiểm soát dịch tễ và truy vết nguồn lây trở nên khó khăn hơn khi xảy ra các trường hợp nghi mắc bệnh dại.

Chỉ một con chó mắc bệnh dại nhưng không được phát hiện và quản lý kịp thời có thể cắn nhiều người hoặc nhiều động vật khác, hình thành các ổ dịch mới và làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch trong cộng đồng.

Theo Tổ chức Y tế (WHO), hơn 99% trường hợp bệnh dại ở người trên toàn cầu có nguồn lây từ chó mắc bệnh dại. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng này khi chó vẫn là nguồn truyền virus chủ yếu, bên cạnh mèo và một số động vật có vú máu nóng khác. Một trong những nguyên nhân quan trọng khiến bệnh dại tiếp tục lưu hành là tỷ lệ tiêm phòng vaccine cho đàn chó mèo còn thấp hơn nhiều so với mục tiêu kiểm soát dịch.

Tiêm vaccine phòng dại cho chó tại cộng đồng.

Tại Việt Nam, giai đoạn 2022 - 2025, trung bình mỗi năm ghi nhận 77 trường hợp tử vong do bệnh dại, tương đương giai đoạn 2017 - 2021. Tại Hà Nội, từ năm 2023 đến nay chưa ghi nhận người tử vong do bệnh dại, nhưng đã ghi nhận các ổ dịch bệnh dại trên động vật, chủ yếu là chó.

Trong 3 năm, từ 2023 - 2025, Hà Nội ghi nhận 14 ổ dịch tại 8 phường, xã. Năm 2026, xuất hiện 8 ổ dịch cho thấy nguy cơ bệnh dại vẫn hiện hữu, đòi hỏi công tác phòng bệnh phải được thực hiện thường xuyên, liên tục.

Hà Nội đã ban hành kế hoạch về thực hiện chương trình quốc gia phòng, chống bệnh dại trên địa bàn thành phố giai đoạn 2026 - 2030.

Mục tiêu của thành phố là quản lý trên 90% số hộ nuôi chó, mèo; duy trì tỷ lệ tiêm vaccine phòng bệnh dại cho chó, mèo trên 90% tổng đàn; 100% xã, phường thực hiện giám sát chó, mèo có biểu hiện nghi mắc bệnh dại và phấn đấu không có người tử vong do bệnh dại vào năm 2030 và các năm tiếp theo.

Đó là ở các thành phố lớn, hiện nay, ở nhiều vùng nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, việc tiêm vaccine phòng dại sau khi bị chó mèo cắn vẫn còn hạn chế, dẫn tới nhiều trường hợp tử vong thương tâm.

Theo BSCKI Lê Thị Trúc Phương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, phần lớn các trường hợp tử vong đều có thể phòng tránh nếu người bị phơi nhiễm được xử trí đúng và tiêm vaccine kịp thời.

"Bệnh dại hoàn toàn phòng ngừa được, song số ca tử vong vẫn cao do công tác quản lý vật nuôi còn nhiều bất cập, tỷ lệ tiêm vaccine cho chó mèo chưa đạt yêu cầu và nhiều người vẫn chủ quan sau khi bị động vật cắn", BS Phương nhận định.

Năm 2023, Chính phủ đã yêu cầu các địa phương phối hợp ngành thú y nâng tỷ lệ tiêm vaccine dại cho chó, mèo đạt trên 70% tổng đàn trong giai đoạn 2023 - 2025 và trên 80% giai đoạn 2026 - 2030. Tuy nhiên, thực tế tại nhiều nơi vẫn chưa đạt mục tiêu. Một số địa phương ghi nhận tỷ lệ tiêm phòng còn rất thấp, thậm chí chỉ bằng một nửa so với yêu cầu.

Đơn cử như Gia Lai, địa phương có hơn 217.000 con chó tính đến đầu năm 2025, tỷ lệ tiêm vaccine chỉ đạt trên 20% tổng đàn, thấp hơn rất nhiều so với mức tối thiểu cần thiết.

Cần giáo dục trẻ em cách tiếp xúc an toàn với động vật.

Theo BS Phương, tỷ lệ tiêm chủng thấp đồng nghĩa virus dại vẫn tiếp tục tồn tại trong quần thể động vật, tạo điều kiện lây truyền sang người thông qua các vết cắn, cào hoặc nước bọt của động vật mắc bệnh tiếp xúc với vùng da bị tổn thương. Nhiều trường hợp mắc bệnh dại không phải do bị chó lạ tấn công mà xuất phát từ chính vật nuôi trong gia đình. Các tai nạn thường xảy ra trong quá trình cho ăn, chơi đùa, ôm hôn thú cưng, can ngăn chó mèo đánh nhau hoặc để trẻ nhỏ chơi một mình với vật nuôi.

Điều đáng lo ngại là nhiều người chỉ chú ý đến các vết cắn lớn mà bỏ qua những tổn thương rất nhỏ. Trong khi đó, theo khuyến cáo của WHO và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, virus dại có thể xâm nhập cơ thể không chỉ qua vết cắn mà còn qua vết cào, vùng da bị xây xát hoặc khi nước bọt của động vật mắc bệnh tiếp xúc với niêm mạc mắt, mũi, miệng hay vết thương hở.

“Nhiều người cho rằng chó mèo nuôi trong nhà thì an toàn hoặc nghĩ vật nuôi đã từng tiêm phòng thì sẽ không còn nguy cơ mắc bệnh dại. Khi bị cắn, họ chỉ theo dõi con vật hoặc tự đắp lá, bôi thuốc dân gian thay vì đến cơ sở y tế, làm mất thời gian vàng để dự phòng sau phơi nhiễm", BS Phương cho biết.

Để giảm nguy cơ tử vong vì bệnh dại, việc tăng cường truyền thông để người dân hiểu là rất quan trọng. BS Phương khuyến cáo ngoài chủ động phòng bệnh bằng cách tiêm vaccine dại định kỳ cho chó mèo và quản lý vật nuôi chặt chẽ, còn cần giáo dục trẻ em cách tiếp xúc an toàn với động vật và xử trí đúng cách nếu bị động vật cắn, cào.

Khi không may bị động vật có vú máu nóng cắn, cào hoặc liếm lên vết thương hở, cần rửa ngay vết thương dưới vòi nước sạch với xà phòng trong ít nhất 15 phút, sau đó sát khuẩn bằng cồn 45 - 70 độ hoặc dung dịch iốt nếu có. Sau đó cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá nguy cơ.

Tùy vị trí, tình trạng vết thương, con vật và tiền sử tiêm của người bị cắn, bác sĩ sẽ chỉ định vaccine dại, huyết thanh kháng dại hoặc lịch tiêm phù hợp.