Nhiều công ty chứng khoán hoạt động như một 'ngân hàng ngầm'

Số lượng công ty chứng khoán có dư nợ cho vay margin trên 1 tỷ USD nhiều chưa từng thấy. Ảnh: Phương Lâm.

Theo thống kê đến cuối quý I/2026, dư nợ cho vay (bao gồm cho vay ký quỹ và ứng trước tiền bán) tại các công ty chứng khoán đã vào khoảng 415.000 tỷ đồng, tăng 9.000 tỷ so với cuối năm 2025 và là mức cao kỷ lục từ trước đến nay.

Trong đó, dư nợ cho vay ký quỹ (margin) ước tính khoảng 405.000 tỷ đồng, tăng 13.000 tỷ sau quý đầu năm và cũng là con số cao nhất trong lịch sử thị trường chứng khoán Việt Nam.

Công ty chứng khoán với dư nợ cho vay của một ngân hàng

Đến cuối quý I, toàn thị trường ghi nhận 15 công ty chứng khoán có dư nợ cho vay trên 10.000 tỷ đồng. Đáng chú ý, quy mô cho vay của 5 cái tên dẫn đầu gồm TCBS, SSI, VPBankS, VPS và HSC đều đã vượt ngưỡng 1 tỷ USD. Quy mô cho vay này thậm chí đã vượt cả dư nợ cho vay khách hàng của một số ngân hàng thương mại quy mô nhỏ trong hệ thống.

Cụ thể, Công ty Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) hiện vẫn “ngồi chắc” ở vị trí số 1 về cho vay margin với dư nợ khoảng 44.100 tỷ đồng, tăng thêm 1.000 tỷ so với đầu năm. Nhờ lợi thế về vốn, khoảng cách giữa TCBS và nhóm phía sau hiện vẫn rất lớn.

Xếp thứ hai là Công ty Chứng khoán SSI với dư nợ khoảng 36.600 tỷ, tuy nhiên nhà môi giới này lại ghi nhận xu hướng đi lùi khi giảm khoảng 2.000 tỷ so với đầu năm.

Ngay phía sau, Công ty Chứng khoán VPBank (VPBankS) đang nổi lên như một đối trọng lớn khi nâng dư nợ cho vay margin lên khoảng 35.900 tỷ, tăng 2.000 tỷ chỉ sau quý đầu năm và thu hẹp đáng kể khoảng cách với SSI.

Điểm nhấn lớn nhất nằm ở VPS. Nhà môi giới chứng khoán này đã tăng vọt dư nợ cho vay margin từ khoảng 22.100 tỷ cuối năm ngoái lên 30.000 tỷ đồng sau quý I, tương đương mức tăng gần 8.000 tỷ, cao nhất toàn thị trường. Nhờ đó, VPS chính thức vượt HSC để vươn lên vị trí thứ 4 về quy mô cho vay ký quỹ.

Trong khi đó, số dư cho vay của HSC gần như không thay đổi với mức 28.100 tỷ đồng, qua đó tụt lại phía sau trong bảng xếp hạng.

Nhờ sở hữu danh mục cho vay không khác gì một ngân hàng cỡ nhỏ, lợi nhuận các công ty chứng khoán thu được từ hoạt động kinh doanh này cũng không hề nhỏ.

Trong quý đầu năm, tổng doanh thu hoạt động của TCBS đạt khoảng 2.783 tỷ đồng, tăng 37% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, riêng mảng cho vay ký quỹ đã đóng góp tới 1.228 tỷ, chiếm 44% tổng doanh thu và tăng mạnh 68% so với quý I năm ngoái.

Tương tự, tổng doanh thu quý I của VPBankS đã đạt 2.871 tỷ đồng, gấp hơn 4 lần cùng kỳ năm trước, trong đó, lãi từ hoạt động cho vay đóng góp hơn 880 tỷ, tăng hơn 3 lần. SSI của đại gia Nguyễn Duy Hưng ghi nhận tổng doanh thu quý I đạt 3.295 tỷ đồng, và gần 1/3 trong số này, tương ứng 1.050 tỷ (+67%), cũng đến từ cho vay...

Ở các công ty chứng khoán lớn khác, nguồn thu từ hoạt động cho vay đều chiếm trên dưới 30% tổng doanh thu, nằm trong nhóm những mảng kinh doanh quan trọng nhất.

Nhóm phía sau tăng tốc

Ngoài nhóm 5 công ty chứng khoán lớn kể trên, xu hướng chung ở các công ty phía sau cũng là tăng dư nợ cho vay nhưng có độ phân hóa rõ rệt giữa các công ty, không chỉ về quy mô tuyệt đối mà còn thể hiện rõ qua tốc độ tăng trưởng.

Công ty Chứng khoán ACB (ACBS) hiện có dư nợ cho vay khoảng 19.300 tỷ đồng, tăng hơn 2.000 tỷ so với đầu năm, tương đương mức tăng ròng 12%, là một trong những công ty mở rộng dư nợ margin nhanh nhất quý I.

Trong khi Công ty Chứng khoán Vietcap có số dư cho vay tăng nhẹ lên 16.400 tỷ đồng, còn Công ty Chứng khoán MB (MBS) cũng nhích tăng lên mức 15.500 tỷ, phản ánh tốc độ mở rộng dư nợ cho vay thận trọng hơn.

Công ty Chứng khoán KIS Việt Nam cũng ghi nhận mức tăng đáng kể ở chỉ tiêu này từ 11.100 tỷ cuối năm ngoái lên 12.000 tỷ đồng hiện tại, tương ứng tăng ròng 8%.

Ngược lại, Công ty Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam là trường hợp hiếm hoi ghi nhận giảm dư nợ cho vay quý I, từ 17.200 tỷ xuống còn 16.500 tỷ đồng (-4%). Diễn biến này cho thấy không phải công ty nào cũng lựa chọn mở rộng margin trong bối cảnh thị trường bắt đầu xuất hiện biến động mạnh và chi phí vốn gia tăng.

Ngoài các cái tên kể trên, một số công ty chứng khoán như LPBS, SHS… cũng ghi nhận mức tăng dư nợ cho vay đáng kể trong quý đầu năm nay và thiết lập kỷ lục mới, góp phần kéo tổng dư nợ cho vay margin toàn thị trường lên mức cao chưa từng có.

Dù vậy, so với các giai đoạn bùng nổ trước đây, mức tăng trưởng dư nợ margin quý I đã có phần “dịu lại”, qua đó phản ánh xu hướng sử dụng đòn bẩy thận trọng hơn từ phía nhà đầu tư.

Ngoài xu hướng nhà đầu tư chủ động hạ tỷ trọng đòn bẩy để bảo toàn thành quả, trong khi một số khác buộc phải giảm vay do áp lực call margin khi thị trường giảm sâu, một yếu tố cũng ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu vay ký quỹ là mặt bằng lãi suất. Từ cuối năm 2025, lãi suất huy động và cho vay trong hệ thống ngân hàng đã có dấu hiệu nhích lên do thanh khoản không còn dồi dào như trước. Điều này đã tác động trực tiếp tới lãi suất cũng như hoạt động cho vay của các nhà môi giới chứng khoán.