Chủ động giải pháp tăng thu ngân sách

Cụm công nghiệp Quảng Chu đi vào hoạt động sẽ tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương và góp phần tăng nguồn thu ngân sách trên địa bàn xã Chợ Mới.

Chủ động ngay từ đầu năm

Tại phường Bắc Kạn, địa bàn trung tâm khu vực phía Bắc của tỉnh, ngay từ đầu năm, địa phương đã phối hợp chặt chẽ với ngành Thuế xây dựng kế hoạch thu, phân kỳ cụ thể theo từng tháng, từng quý, tập trung vào các nguồn thu chủ lực, nhất là thu từ đất.

Các khu vực dự kiến đấu giá quyền sử dụng đất được chuẩn bị sớm, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, thủ tục để kịp thời tạo nguồn thu cho ngân sách.

Nhờ cách làm chủ động và có trọng tâm, đến nay tổng thu ngân sách trên địa bàn đạt trên 45 tỷ đồng, tương đương hơn 43% kế hoạch năm, vượt kịch bản tăng trưởng quý I. Trong đó, thu tiền sử dụng đất đạt gần 25 tỷ đồng, tương đương gần 58% kế hoạch, tiếp tục là nguồn thu chủ lực, đóng góp lớn vào kết quả chung.

Ông Đinh Huy Hoàng, Chủ tịch UBND phường Bắc Kạn, cho biết: Chúng tôi xác định phải chủ động từ sớm, tránh dồn áp lực vào cuối năm. Với chỉ tiêu được giao trên 103 tỷ đồng, phường tập trung triển khai các giải pháp ngay từ đầu năm; đồng thời tăng cường quản lý thu đối với hộ kinh doanh, hợp tác xã, siết chặt các lĩnh vực còn tiềm ẩn thất thu như kinh doanh online, xây dựng tư nhân.

Hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản tại một số xã, phường khu vực phía Bắc của tỉnh đóng góp nguồn thu ngân sách đáng kể cho địa phương. Trong ảnh: Mỏ khai thác đá của Công ty CP Hồng Hà tại phường Bắc Kạn.

Không chỉ phường Bắc Kạn, nhiều xã khu vực phía Bắc cũng đạt tiến độ thu tích cực. Tại xã Bạch Thông, nhờ chủ động rà soát nguồn thu, xây dựng kịch bản cụ thể, phân công nhiệm vụ rõ ràng, đến hết quý I, địa phương thu đạt khoảng 31% kế hoạch. Trong khi đó, tại xã Chợ Đồn, dù còn nhiều khó khăn, đến giữa tháng 4, địa phương thu được gần 10 tỷ đồng, đạt khoảng 22,5% dự toán năm.

Từ thực tế có thể thấy, sự vào cuộc quyết liệt ngay từ đầu năm, bám sát từng nguồn thu đã giúp các địa phương kiểm soát tốt tiến độ và tạo thế chủ động trong điều hành ngân sách, hạn chế tình trạng dồn thu vào những tháng cuối năm.

Bài toán phụ thuộc nguồn thu từ đất

Bên cạnh những kết quả tích cực, cơ cấu nguồn thu tại nhiều xã khu vực phía Bắc vẫn thiếu bền vững, khi phụ thuộc lớn vào tiền sử dụng đất và cho thuê đất, trong khi các nguồn thu khác còn hạn chế.

Tại xã Bạch Thông, nguồn thu ngân sách hiện chủ yếu dựa vào đấu giá quyền sử dụng đất. Các hoạt động sản xuất, kinh doanh trên địa bàn còn nhỏ lẻ, chưa tạo được nguồn thu ổn định, khiến ngân sách phụ thuộc vào quỹ đất và diễn biến thị trường bất động sản.

Ông Hà Ngọc Việt, Chủ tịch UBND xã Bạch Thông, cho biết: Dù đã chủ động xây dựng kịch bản thu, rà soát từng nguồn thu, song trong điều kiện kinh tế địa phương còn khó khăn, việc giảm dần phụ thuộc vào nguồn thu từ đất là bài toán không dễ. Địa phương vẫn phải trông chờ vào các đợt đấu giá quyền sử dụng đất để bảo đảm tiến độ thu.

Các địa phương tăng cường quản lý nhằm tăng nguồn thu ngân sách từ sản xuất lâm nghiệp. Trong ảnh: Chế biến gỗ tại Công ty CP Đầu tư Govina (Khu công nghiệp Thanh Bình).

Tình trạng này cũng diễn ra tại xã Chợ Đồn. Năm 2026, địa phương được giao chỉ tiêu thu 44,5 tỷ đồng, trong đó phần lớn từ nguồn đất và cho thuê đất. Tuy nhiên, trên thực tế, nguồn thu từ cho thuê đất chưa phát sinh, trong khi các nguồn thu khác còn hạn chế.

Ông Trương Quốc Tuân, Chủ tịch UBND xã Chợ Đồn, nhận định: Với đặc thù địa bàn miền núi, hoạt động sản xuất, kinh doanh chưa phát triển mạnh, quy mô doanh nghiệp nhỏ, việc tạo nguồn thu ổn định gặp nhiều khó khăn. Do đó, nguồn thu từ đất vẫn giữ vai trò chủ đạo trong cơ cấu ngân sách.

Đây cũng là thực trạng chung của nhiều xã khu vực phía Bắc, khi nguồn thu từ đất chiếm tỷ trọng lớn, còn các nguồn thu từ dịch vụ, thương mại, sản xuất chưa tương xứng.

Điều này khiến nguồn thu ngân sách thiếu ổn định, dễ chịu tác động từ biến động thị trường, đặt ra yêu cầu phải từng bước điều chỉnh cơ cấu theo hướng bền vững, giảm dần các khoản thu mang tính thời điểm, phát triển nguồn thu lâu dài...

Thu ngân sách từ hoạt động xây dựng tư nhân còn nhiều dư địa để khai thác.

Siết quản lý, nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài

Để bảo đảm hoàn thành chỉ tiêu thu ngân sách năm 2026, các địa phương khu vực phía Bắc đang triển khai nhiều giải pháp nhằm mở rộng nguồn thu, tăng cường chống thất thu, hướng tới cơ cấu ngân sách bền vững. Trọng tâm là tăng cường quản lý thuế đối với khu vực kinh tế cá thể, hộ kinh doanh.

Các địa phương phối hợp chặt chẽ với cơ quan thuế trong rà soát, cập nhật đầy đủ đối tượng nộp thuế, kiểm soát doanh thu, hạn chế thất thu, nhất là trong các lĩnh vực kinh doanh tại nhà, kinh doanh online.

Hoạt động xây dựng cơ bản tư nhân, lĩnh vực còn nhiều dư địa, cũng được siết chặt quản lý. Công tác kiểm tra, giám sát các công trình xây dựng, kê khai, nộp thuế được tăng cường, qua đó bổ sung nguồn thu cho ngân sách.

Những khu vực dự kiến đấu giá quyền sử dụng đất tại các địa phương đã được chuẩn bị từ sớm, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, thủ tục để kịp thời tạo nguồn thu cho ngân sách.

Một số địa phương đã chú trọng khai thác nguồn thu từ kinh tế lâm nghiệp, đặc biệt từ gỗ rừng trồng. Với diện tích rừng sản xuất lớn, việc quản lý tốt khai thác, vận chuyển, tiêu thụ gỗ không chỉ góp phần tăng thu ngân sách mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế theo hướng bền vững.

Song song với đó, công tác hỗ trợ sản xuất, kinh doanh tiếp tục được đẩy mạnh. Các địa phương tăng cường đối thoại với doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh để nắm bắt khó khăn, kịp thời tháo gỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển sản xuất, qua đó nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài.

Ông Trần Mạnh Cường, Chủ tịch UBND xã Chợ Mới, cho biết: Thực tế cho thấy nguồn thu từ đất tiềm ẩn nhiều rủi ro, thiếu ổn định. Năm 2025, dù được giao thu 34,2 tỷ đồng từ tiền sử dụng đất nhưng kết quả xã chỉ đạt khoảng 2 tỷ đồng. Trong khi đó, các khoản thu khác dù chỉ được giao 11,6 tỷ đồng lại thu được trên 33 tỷ đồng, chủ yếu từ hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp trên địa bàn.

Cán bộ Thuế cơ sở 6 tỉnh Thái Nguyên triển khai tuyên truyền, hướng dẫn, hỗ trợ các hộ kinh doanh thực hiện thủ tục thuế và tài chính.

Từ thực tế này, xã Chợ Mới xác định để hoàn thành dự toán thu ngân sách năm 2026, cùng với nguồn thu từ đất, địa phương cần tập trung quản lý, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển, coi đây là nguồn thu quan trọng trong năm và những năm tiếp theo.

Việc triển khai đồng bộ các giải pháp từ quản lý, chống thất thu đến hỗ trợ phát triển sản xuất, kinh doanh đang từng bước giúp các địa phương khu vực phía Bắc mở rộng nguồn thu, giảm dần phụ thuộc vào đất.

Trước những khó khăn còn hiện hữu, sự chủ động, linh hoạt trong điều hành thu ngân sách, cùng với định hướng chuyển dịch cơ cấu nguồn thu theo hướng bền vững, sẽ là yếu tố quyết định để hoàn thành nhiệm vụ năm 2026, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội trong những năm tiếp theo.