Nhiều danh nghĩa hơn thực chất

Cả hai yếu tố đó báo hiệu Mỹ và Trung Quốc sẽ đạt được những kết quả nhất định, nhưng không thể tạo ra đột phá giúp khắc phục được mọi vướng mắc lâu nay và mở ra một thời kỳ quan hệ song phương mới, đồng thời cũng không tạo ra chuyển biến cơ bản về chất cho cặp quan hệ này. Cho dù Tổng thống Donald Trump được Trung Quốc đón tiếp rất trọng thị, nhưng kết quả cuộc gặp cấp cao hiện tại giữa Trung Quốc và Mỹ vẫn chỉ mang tính danh nghĩa nhiều hơn thực chất.

Nguyên nhân trước hết là Mỹ và Trung Quốc đều có nhu cầu kiểm soát diễn biến quan hệ song phương để mối quan hệ không tiếp tục xấu thêm. Tuy nhiên, hiện tại cả tiền đề lẫn thời điểm đều chưa thuận lợi cho cuộc mặc cả để đạt được những thỏa thuận lớn giữa hai bên. Thế nên, Tổng thống Donald Trump chỉ có thể thu về một vài thỏa thuận lẻ với Trung Quốc và cũng chỉ là thỏa thuận tình thế nhất thời giúp hai bên bớt khó xử về đối nội.

Trung Quốc chắc chắn sẽ mua thêm nông phẩm, hàng hóa của Mỹ và Mỹ sẽ có nhượng bộ nhất định cho Trung Quốc trên lĩnh vực công nghệ cao, chip điện tử. Hai bên có thể cùng nhau đi tới một dạng “đình chiến” tạm thời trong cuộc thương chiến thuế quan bảo hộ thương mại. Trung Quốc chắc chắn sẽ không đáp ứng yêu cầu của Tổng thống Donald Trump về vấn đề gây áp lực đối với Iran, xa lánh Nga và liên quan đến Đài Loan. Tổng thống Donald Trump nhiều lần bất ngờ thay đổi quan điểm và quyết sách, nên Trung Quốc vẫn phải dè dặt và thận trọng, theo đuổi xu hướng hòa dịu với Mỹ nhưng luôn sẵn sàng “chơi tất tay” với Mỹ. Suy luận từ tính cách cá nhân của Tổng thống Donald Trump, từ tình thế khó khăn và khó xử hiện tại của ông về đối nội và đối ngoại, cũng như mâu thuẫn lợi ích chiến lược căn bản giữa hai bên, thì mọi thỏa thuận mà Tổng thống Donald Trump có thể có được với Trung Quốc chẳng khác gì “khoảng tĩnh lặng ngắn” giữa hai đợt giông bão.

Nguyên nhân tiếp theo là tình trạng bất cân xứng về lợi thế giữa Mỹ và Trung Quốc ở cuộc gặp thượng đỉnh này. Lợi thế của Tổng thống Donald Trump là con bài thuế quan bảo hộ thương mại, là công nghệ cao và chip điện tử của Mỹ, là cung ứng vũ khí trị giá 11 tỷ USD cho Đài Loan và là mạng lưới các mối quan hệ hợp tác quân sự giữa Mỹ với nhiều đối tác ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Thế yếu của ông Donald Trump ở chuyến đi Trung Quốc này là: Sa lầy vào cuộc chiến tranh ở Iran, bế tắc giải pháp cho vấn đề eo biển Hormuz, lạm phát gia tăng ở Mỹ, mức độ tín nhiệm sa sút, con bài thuế quan bảo hộ thương mại dần mất uy thế và là nguy cơ khiến phe Đảng Cộng hòa yếu thế ở lần bầu cử quốc hội Mỹ giữa nhiệm kỳ sắp tới. Vì thế, Tổng thống Donald Trump rất cần được Trung Quốc đón tiếp, cần đạt được thỏa thuận với Trung Quốc.

Trung Quốc có lợi thế từ vị thế gần như độc quyền trong cung ứng đất hiếm, từ khó khăn và khó xử của Tổng thống Donald Trump trong cuộc chiến ở Ukraine và Iran, cũng như trong năng lực “ăn miếng trả miếng” của ông Donald Trump về hợp tác kinh tế và thương mại. Trung Quốc giữ thể diện cho ông Donald Trump nhưng có lẽ cũng không để cho ông chủ Nhà Trắng lợi dụng Trung Quốc để thoát khỏi thế khó về đối nội và đối ngoại. Vì kết quả mang nặng tính danh nghĩa hơn thực chất, nên cuộc gặp cấp cao giữa Trung Quốc và Mỹ lần này chỉ có tác động đến chính trị thế giới ở mức hạn chế.