Nhiều điểm mới về giám định tư pháp

Giám định viên Trung tâm Pháp y Hà Nội đang tiến hành các bước xét nghiệm, giám định ADN.

Với nhiều điểm mới như mở rộng xã hội hóa giám định tư pháp, bổ sung và hoàn thiện các hành vi bị nghiêm cấm, mở rộng thẩm quyền và năng lực tổ chức giám định công lập, cải cách trình tự, thủ tục giám định, rút ngắn thời hạn giám định tư pháp, bổ sung văn bản điện tử ghi lại quá trình giám định tư pháp,… Luật Giám định tư pháp năm 2025 được kỳ vọng sẽ tạo cú huých cho công tác này, đồng thời mở ra cơ hội rất lớn phục vụ nhu cầu người dân.

Theo bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Yến, Giám đốc Trung tâm pháp y Hà Nội (Sở Y tế Hà Nội), cho phép thực hiện giám định ngoài tố tụng trong luật mới là quy định rất cởi mở, tiếp cận với các nước phát triển, phù hợp nhu cầu dân sự ngày càng cao của người dân hiện nay. Thí dụ giám định ADN với việc xác định huyết thống, xác định nhân thân để trao quyền thừa kế; giám định các tổn thương nghi do bị xâm hại, tai nạn trước khi gửi yêu cầu lên cơ quan tố tụng... hoặc làm căn cứ cho các hoạt động bảo hiểm, bồi thường dân sự.

Với lĩnh vực pháp y, một lĩnh vực chiếm tỷ lệ lớn nhất trong Luật Giám định tư pháp, Luật vừa mở ra cơ hội bứt phá trong bối cảnh mới song cũng đặt ra những yêu cầu cao. Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Yến nhận định, xã hội ngày càng đòi hỏi tính minh bạch, công bằng, hoạt động tố tụng ngày càng đặt ra tiêu chuẩn khắt khe về chứng cứ khoa học đối với công tác giám định.

“Giám định pháp y không dừng lại ở việc “xác định thương tích hay nguyên nhân tử vong”, mà đã trở thành một mắt xích quan trọng bảo đảm sự thật khách quan của vụ án. Nếu trước đây, yêu cầu lớn nhất là “đúng”, thì hiện nay phải là “đúng, đủ và có thể kiểm chứng”. Mỗi kết luận giám định là kết quả chuyên môn, và là một “chứng cứ khoa học” có tác động trực tiếp đến số phận pháp lý của con người”, bác sĩ Yến chia sẻ.

Luật Giám định tư pháp năm 2025 là một bước chuyển rất quan trọng, “chuẩn hóa lại toàn bộ hệ thống giám định” theo hướng hiện đại và hội nhập với nhiều yếu tố thúc đẩy các tổ chức giám định tư pháp phát triển về chuyên môn và năng lực pháp lý, tự chủ trong vấn đề tài chính. Công nghệ thông tin và công nghệ số ngày càng được đẩy mạnh giúp nâng cao độ chính xác, rút ngắn thời gian giám định, đồng thời tăng tính minh bạch và khả năng truy xuất dữ liệu.

Góp ý vào dự thảo nghị định quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật Giám định tư pháp năm 2025 về nội dung thành lập các Văn phòng Giám định tư pháp - tổ chức giám định tư pháp ngoài công lập, ông Nguyễn Văn Hưng, Phó Trưởng phòng Bổ trợ tư pháp, Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, cần quy định đồng bộ về thẩm quyền phê duyệt đề án với các lĩnh vực bổ trợ tư pháp khác như công chứng hay thừa hành viên.

Việc đề xuất giao toàn bộ thẩm quyền từ phê duyệt đề án thành lập đến cấp giấy đăng ký hoạt động cho Văn phòng Giám định tư pháp về Sở Tư pháp là chưa hợp lý, gây mất cân đối trong hệ thống quản lý, mâu thuẫn với quy định về thẩm quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm các chức danh này đang thuộc về Ủy ban nhân dân tỉnh. Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh đề nghị giữ nguyên thẩm quyền phê duyệt đề án thành lập do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Xuân Cường, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Hình sự (C09), Bộ Công an đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định về hoạt động của Văn phòng Giám định tư pháp nhằm bảo đảm kết luận giám định tuân thủ quy chuẩn, quy trình chuyên môn và bảo đảm chất lượng, do kết luận giám định có giá trị chứng cứ trong tố tụng.

Về xã hội hóa hoạt động giám định, luật cho phép mở rộng xã hội hóa thông qua Văn phòng Giám định tư pháp và tổ chức giám định theo vụ việc. Đây là hướng đi đúng, song cũng tiềm ẩn rủi ro về chất lượng và đạo đức nghề nghiệp nếu thiếu cơ chế kiểm soát. Vì vậy, cần đặt ra tiêu chuẩn rõ ràng về điều kiện hành nghề, cơ chế cấp phép, công nhận, đình chỉ, thu hồi đối với tổ chức giám định tư pháp ngoài công lập.