Nhiều doanh nghiệp chọn 'sản xuất xanh' để hóa giải sức ép địa chính trị

Hà Nội sẽ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi và tăng trưởng xanh, phát triển bền vững theo các mô hình kinh tế tuần hoàn. (Ảnh: TTXVN)

Trong bối cảnh bức tranh kinh tế toàn cầu liên tục biến động bởi các xung đột địa chính trị, sự đứt gãy chuỗi cung ứng và áp lực lạm phát, cộng đồng doanh nghiệp công nghiệp Việt Nam đang đối mặt với những thử thách mang tính sống còn.

Thời kỳ tăng trưởng dựa trên nhân công giá rẻ và gia công thô đã khép lại. Một sự chuyển dịch chiến lược đang diễn ra mạnh mẽ: các nhà sản xuất nội địa không còn thụ động "chờ bão tan", mà chủ động tái cấu trúc, lấy "sản xuất xanh" làm tấm giấy thông hành và "đa dạng hóa hệ sinh thái" làm mỏ neo để tự định vị lại mình trên bản đồ công nghiệp toàn cầu.

Năm 2026 tiếp tục ghi nhận những bước ngoặt khó lường của kinh tế thế giới. Căng thẳng tại các điểm nóng địa chính trị không chỉ làm xáo trộn luồng tuyến vận tải mà còn đẩy chi phí logistics và nguyên liệu lên mức cao, trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận của các nhà sản xuất.

Bà Trương Thị Chí Bình, Tổng Thư ký Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI), nhận định rằng bên cạnh sức ép địa chính trị, các rào cản kỹ thuật thế hệ mới như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU hay các tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) từ thị trường Bắc Mỹ đang được dựng lên dày đặc.

Đây không còn là các quy chuẩn mang tính khuyến khích mà đã trở thành yêu cầu để sinh tồn. Nếu không đáp ứng được yêu cầu "xanh hóa", doanh nghiệp sẽ lập tức bị "gạt" ra khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu. Đứng trước lằn ranh này, câu hỏi đặt ra là doanh nghiệp phải thay đổi lộ trình như thế nào để vừa thích nghi, vừa tạo ra bước bứt phá.

Một trong những "tử huyệt" của ngành công nghiệp chế tạo trong nước bấy lâu nay chính là sự phân mảnh. Việc các đơn vị thường hoạt động đơn lẻ, sản xuất đơn dòng và lệ thuộc vào một vài khách hàng lớn đã tạo ra rủi ro hệ thống khi chuỗi cung ứng bị gián đoạn.

Không gian xanh trong khu công nghiệp Giang Điền (Đồng Nai). (Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN)

Để hóa giải sự rời rạc này, Công ty cổ phần Tập đoàn CNCTech, đã tập trung vào bài toán hiệu suất và suất đầu tư hiệu quả. Ông Nguyễn Văn Hùng, Chủ tịch Hội đồng Quản trị CNCTech Group, cho biết nếu lực lượng sản xuất không tối ưu hóa được năng lực đầu tư, doanh nghiệp dễ rơi vào bế tắc, không thể tiến xa trong chuỗi giá trị.

Yêu cầu cấp thiết hiện nay là mỗi đồng vốn và mỗi giờ lao động phải tạo ra giá trị gia tăng cao nhất. Nếu duy trì tư duy "lấy lượng bù chất", doanh nghiệp nội sẽ sớm bị đào thải ngay trên sân nhà trước sức ép của các tập đoàn quốc tế đang nắm giữ nền tảng công nghệ vượt trội.

Trong kỷ nguyên 4.0, thách thức lớn nhất đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa là tốc độ thay đổi của công nghệ. Một dây chuyền hiện đại hôm nay có thể trở nên lỗi thời chỉ sau vài năm. Thay vì tự mình ôm đồm mọi quyết định kỹ thuật, ông Hùng đề xuất phương án "quản trị thông minh": phân quyền để đội ngũ chuyên môn sâu chủ động đầu tư và chịu trách nhiệm. Khi đó, lãnh đạo doanh nghiệp có thể tập trung vào chiến lược và các mô hình tăng trưởng giải pháp.

Ông Hùng nhấn mạnh: "Giải pháp không nằm ở việc mua thêm bao nhiêu máy móc, mà nằm ở chỗ kết nối chúng như thế nào để tạo ra hiệu suất cao nhất. Khi doanh nghiệp dũng cảm rũ bỏ tư duy phân mảnh, tập trung vào chiều sâu công nghệ và xây dựng các nền tảng tích hợp, khi ấy không chỉ hóa giải được các áp lực vĩ mô mà còn định vị Việt Nam như một trung tâm giải pháp công nghiệp thông minh."

Chiến lược này tương ứng với việc tiến lên các nấc thang cao hơn: từ tăng trưởng năng lực sản xuất đến năng lực kỹ thuật và cuối cùng là làm chủ các giải pháp hệ thống.

Đồng quan điểm về việc xoay trục chiến lược, ông Đặng Đức Trung, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Gcool, cho rằng việc nguồn cung vật liệu từ các thị trường truyền thống bị đứt gãy do xung đột địa chính trị là một bài học đắt giá. Nếu doanh nghiệp chỉ dựa vào một dòng sản phẩm cốt lõi hoặc lệ thuộc vào một nhà cung cấp quốc tế duy nhất, dòng tiền sẽ sớm bị đứt mạch.

Giải pháp của Gcool là chủ động đa dạng hóa hệ sinh thái sản phẩm, phát triển các dòng linh kiện có khả năng ứng dụng chéo cho nhiều ngành công nghiệp. Đồng thời, doanh nghiệp này cũng tích cực tìm kiếm và xây dựng mạng lưới cung ứng nội địa để thiết lập một chuỗi giá trị tự chủ, giảm thiểu tối đa tác động từ các biến số toàn cầu.

Với vai trò là doanh nghiệp FDI tiên phong, đại diện Công ty Cổ phần Daikin Air Conditioning (Vietnam) khẳng định sản xuất xanh là chiến lược dài hạn được tích hợp từ khâu R&D đến dây chuyền sản xuất.

Việc sử dụng môi chất lạnh thân thiện, áp dụng AI trong quản lý năng lượng và thiết lập tiêu chuẩn ESG cho các nhà thầu phụ tại Việt Nam giúp công ty tối ưu hóa chi phí và bảo vệ môi trường.

Trong bối cảnh thị trường phân mảnh, một chuỗi cung ứng "xanh" và minh bạch chính là lớp áo giáp vững chắc để hàng hóa lưu thông không biên giới. Sự nỗ lực tự thân của doanh nghiệp là yếu tố tiên quyết, nhưng để tạo ra sự bứt phá mang tính hệ thống, vai trò kiến tạo của Nhà nước là không thể thiếu.

Đại diện Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) khẳng định Chính phủ đang nỗ lực hoàn thiện hành lang pháp lý, thúc đẩy các chính sách hỗ trợ tín dụng xanh và tạo điều kiện chuyển giao công nghệ cho khối doanh nghiệp nhỏ và vừa.

(Ảnh: Vietnam+)

Việc doanh nghiệp chủ động chọn sản xuất xanh và liên kết tạo dựng các hệ sinh thái siêu nhỏ là hướng đi đúng đắn. Cơ quan quản lý cam kết sẽ đẩy mạnh xúc tiến thương mại nội khối, hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng các tiêu chuẩn carbon để đủ sức đối trọng với các rào cản kỹ thuật quốc tế.

Kỷ nguyên của những biến động địa chính trị sẽ còn kéo dài, trở thành phép thử đầy thách thức cho thương trường. Tuy nhiên, qua thực tế triển khai, có thể thấy khối doanh nghiệp công nghiệp Việt Nam đang rũ bỏ tâm lý phòng thủ thụ động.

Bằng cách mạnh dạn cải tổ quản trị, ưu tiên hiệu suất và kiên định với lộ trình sản xuất xanh, chúng ta đang từng bước thiết lập một thế trận mới. Những nỗ lực cộng hưởng này sẽ giúp ngành công nghiệp chế tạo Việt Nam không chỉ đứng vững trước tác động từ xung đột địa chính trị mà còn tự chủ hơn, khẳng định vị thế bền vững trong chuỗi giá trị toàn cầu./.