Nhiều huyền thoại quanh tên gọi hồ Tây một thời

Hồ Tây (phía trên) và hồ Trúc Bạch (phía dưới) trong ảnh cũ, nằm giữa 2 hồ là đường Cổ Ngư, nay là đường Thanh Niên. Ảnh tư liệu.

Hồ Trâu Vàng, hồ Kim Ngưu là những tên gọi khác của hồ Tây, Hà Nội. Cuốn Dấu vân tay của phố (tác giả Trương Quý) kể lại truyền thuyết gắn với tên gọi này.

Theo đó, truyền thuyết gắn với vị cao tăng Không Lộ thiền sư đi chữa bệnh cho thái tử nhà Tống. Khi trở về nước Nam, sư xin ít đồng đen để đúc chuông. Khi thỉnh chuông, tiếng vang đến phương bắc, người xưa quan niệm "đồng đen là mẹ của vàng", nên trâu vàng bên đó ngỡ tiếng gọi, chạy sang tới gần Thăng Long thì mất phương hướng, quần thảo một vùng, tạo ra hồ nước sâu cùng những dòng sông.

Cũng theo truyền thuyết, quả chuông được thả xuống hồ, từ đó có tên là hồ Kim Ngưu, còn gọi là hồ Trâu Vàng. Cái tên hồ Trâu Vàng nay ít phổ biến, nhưng vẫn còn tồn tại tên dòng sông Kim Ngưu tại Hà Nội.

Mặt hồ lớn nhất nội thành Hà Nội còn gắn với tên gọi hồ Xác Cáo. Theo Lĩnh nam chích quái, truyền thuyết xưa kể lại ở hồ phía Tây kinh thành có hang là nơi trú ngụ của con cáo chín đuôi đã thành tinh. Con cáo gây ra bao nhiêu điều ác khiến dân phải bỏ nhà lánh đi nơi khác. Lạc Long Quân biết chuyện đã đến trừ họa cho dân.

Khi hồ tinh bị giết, nó hiện nguyên hình con cáo chín đuôi, tạo ra đầm nước lớn là hồ Xác Cáo. Lạc Long Quân giải thoát cho những người bị hồ tinh bắt giam, cho họ miếng đất cao gần đó để lập làng. Di tích còn đến ngày nay là làng Cáo (tên chữ là Xuân Tảo) và làng Giàn (tên chữ là Cáo Đỉnh).

Hồ Tây có thể coi là một trong những nơi gắn với nhiều huyền thoại, truyền thuyết cổ của Hà Nội, cũng là mặt hồ có nhiều tên gọi nhất thủ đô. Ngoài các tên kể trên, hồ Tây còn có tên hồ Dâm Đàm, Lãng Bạc, Đoài Hồ.