Nhiều kết quả tích cực trong phòng tác hại của thuốc lá

Những tín hiệu tích cực

Sáng 27/1, Bộ Y tế tổ chức hội nghị phổ biến Nghị định số 371/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 77/2013/NĐ-CP ngày 17/7/2013 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá về một số biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá và Nghị định số 117/2020/NĐ-CP ngày 28/9/2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế.

Toàn cảnh hội nghị.

Phát biểu tại hội nghị, bà Đinh Thị Thu Thủy - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế - cho biết, kể từ khi Nghị quyết số 173/2024/QH15 có hiệu lực, các kết quả bước đầu cho thấy những tín hiệu rất tích cực. Theo báo cáo của Bộ Công an, trước đây mỗi năm ghi nhận trên 100 vụ việc liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, trong đó nhiều vụ có yếu tố ma túy, buôn lậu hoặc hàng giả. Tuy nhiên, trong năm 2025, số vụ việc liên quan đến các sản phẩm này có yếu tố ma túy chỉ còn 5 vụ.

Tại Bệnh viện Bạch Mai, số ca ngộ độc liên quan đến thuốc lá điện tử cũng giảm đáng kể, từ mức 5-6 ca mỗi tháng xuống còn khoảng 1-2 ca/tháng kể từ khi lệnh cấm được triển khai. "Đây là tín hiệu rất tích cực", bà Thủy nhận định.

Theo đại diện Bộ Y tế, Nghị định 371 ban hành ngày 31/12/2025 là bước hoàn thiện quan trọng khi thống nhất giữa Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Y tế và Bộ Tư pháp về khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thiết bị liên quan. Việc định danh rõ ràng giúp "bịt" các khoảng trống pháp lý, ngăn doanh nghiệp thay đổi tên gọi, cấu tạo sản phẩm để né tránh quy định.

Trong thời gian tới, Bộ Y tế sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành để hướng dẫn nhận diện sản phẩm, hỗ trợ lực lượng thực thi và hoàn thiện chính sách, bao gồm việc xem xét bổ sung các sản phẩm thuốc lá mới như shisha, sản phẩm ngậm, sản phẩm hít vào Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sửa đổi.

"Mục tiêu xuyên suốt là loại bỏ các sản phẩm gây hại, gây nghiện khỏi đời sống xã hội, bảo vệ sức khỏe nhân dân, nâng cao tuổi thọ và chất lượng cuộc sống của người dân Việt Nam", bà Thủy nhấn mạnh.

Các đại biểu trao đổi tại hội nghị.

Cần hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật

Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương, thời gian qua, thực hiện chỉ đạo của Quốc hội, Chính phủ, Ban chỉ đạo 389 quốc gia, Bộ Công Thương, lực lượng quản lý thị trường cả nước đã chủ động triển khai đồng bộ các biện pháp kiểm tra, kiểm soát, qua đó phát hiện, ngăn chặn hoạt động buôn lậu, vận chuyển, tàng trữ và kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và đạt được một số kết quả nhất định.

Tại hội nghị, ông Lê Đình Bình, Kiểm soát viên chính thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, giai đoạn từ năm 2014 - tháng 9/2025, cả nước đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 79.459 vụ với hơn 59.000 đối tượng vi phạm. Riêng lực lượng quản lý thị trường đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 38.275 vụ với 35.720 đối tượng; thu giữ 7,5 triệu bao thuốc lá, hơn 158,8 tấn nguyên liệu thuốc lá và gần 1 triệu đơn vị sản phẩm thuốc lá thế hệ mới. Xử phạt vi phạm hành chính 36.028 vụ với 33.928 đối tượng; thu nộp ngân sách hơn 164 tỷ đồng; chuyển cơ quan điều tra 160 vụ.

So với các lực lượng khác, lực lượng quản lý thị trường chiếm 48% tổng số vụ việc phát hiện xử lý; chiếm 53% số vụ xử phạt vi phạm hành chính của cả nước và chiếm 34% tổng số tiền xử phạt nộp ngân sách.

Mặc dù đã đạt được những kết quả tích cực song theo các cơ quan chức năng, tình trạng buôn lậu, vận chuyển, tàng trữ và kinh doanh thuốc lá nhập lậu, nguyên liệu thuốc lá; sản xuất, buôn bán thuốc lá giả, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vẫn diễn ra phức tạp với phương thức ngày càng đa dạng. Thực trạng này gây hậu quả nghiêm trọng, trước hết là làm thất thu lớn cho ngân sách nhà nước. Đồng thời, việc lưu thông các sản phẩm không được kiểm soát về chất lượng tiềm ẩn nguy cơ cao đối với sức khỏe cộng đồng.

Thuốc lá điện tử tồn tại dưới nhiều hình thức đa dạng, bắt mắt như bút vape (vape pen), pod system, hay các thiết bị giống đồ dùng hàng ngày

Các đối tượng kinh doanh nhỏ lẻ không bày bán công khai, chỉ giao dịch khi có người quen giới thiệu. Hàng hóa được chia nhỏ, ngụy trang, vận chuyển qua xe khách, xe tải, dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh theo hình thức giao hàng thu tiền hộ để qua mặt lực lượng chức năng.

Bên cạnh đó, công tác giám định hàng hóa, đặc biệt đối với dung dịch thuốc lá điện tử, đòi hỏi nhiều thời gian và chi phí trong khi nguồn kinh phí bố trí cho hoạt động này còn hạn chế. Phương tiện và trang thiết bị phục vụ kiểm tra, kiểm soát chưa đáp ứng yêu cầu, nhất là khi các đối tượng vi phạm sử dụng phương thức và phương tiện ngày càng hiện đại, linh hoạt.

Từ những tồn tại nêu trên, đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước kiến nghị cần hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật liên quan; làm rõ khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các bộ phận cấu thành để thống nhất áp dụng; điều chỉnh quy định xử lý theo hướng tăng tính răn đe; đồng thời có cơ chế hỗ trợ tài chính, đầu tư trang thiết bị và khuyến khích người dân tham gia cung cấp thông tin về vi phạm.

Nguyên Thảo