Nhiều nhà khoa học bị phát hiện dùng tiền nghiên cứu để mua đồ gia dụng, mỹ phẩm

Nghiên cứu do hai nhà khoa học thuộc Đại học Công an Nhân dân Trung Quốc thực hiện và đăng trên Tạp chí Học viện Cảnh sát Quý Châu. Nhóm tác giả đã phân tích 70 báo cáo kiểm toán tại 43 trường đại học, qua đó phát hiện nhiều bất cập kéo dài như sử dụng sai mục đích kinh phí nghiên cứu, giám sát tài chính lỏng lẻo và quản lý tài sản kém hiệu quả.

Nhiều sai phạm trong sử dụng kinh phí nghiên cứu

Gần một nửa số báo cáo kiểm toán ghi nhận các sai phạm trong việc sử dụng kinh phí nghiên cứu. Trong nhiều trường hợp, các khoản mua sắm phục vụ nhu cầu cá nhân được "ngụy trang" thành chi phí của đề tài nghiên cứu. Một số nhà nghiên cứu kê khai các đồ gia dụng vào danh mục "hóa chất, vật tư tiêu hao" của phòng thí nghiệm, hoặc đưa các khoản phí đăng ký bằng sáng chế, công bố nghiên cứu không liên quan vào ngân sách của đề tài.

Theo South China Morning Post, các tác giả cho rằng những hành vi này đã chuyển chi phí cá nhân sang nguồn ngân sách nghiên cứu do nhà nước tài trợ, vi phạm quy định yêu cầu kinh phí phải được sử dụng đúng mục đích.

Nghiên cứu cũng phát hiện một số khoản chi trả tiền công lao động và thù lao chuyên gia tư vấn không có đầy đủ hồ sơ, chứng từ chứng minh.

Chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển (R&D) của Trung Quốc năm 2024 tăng 9,7% so với năm 2023. Ảnh: Xinhua

Một báo cáo do Đại học Dầu khí Trung Quốc (Hoa Đông) công bố hồi tháng 4 cho biết trưởng khoa tại một trường đại học ở Bắc Kinh, đồng thời là chủ nhiệm một đề tài nghiên cứu, đã ký các hợp đồng mua sắm giả với hai doanh nghiệp để chiếm đoạt hơn 380.000 nhân dân tệ (gần 1,5 tỷ đồng).

Những phát hiện này được công bố trong bối cảnh Trung Quốc tiếp tục tăng mạnh đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D).

Lãng phí nguồn lực, nghiên cứu khó tạo giá trị thực tiễn

Theo dữ liệu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) được tạp chí Science dẫn lại, chi tiêu cho R&D của Trung Quốc tăng 9,7% trong năm 2024, gần gấp 3 lần mức tăng 3,4% của Mỹ. Tổng chi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) của Trung Quốc trong năm này ước đạt 1.030 tỷ USD, vượt mức 1.010 tỷ USD của Mỹ.

Số liệu của Bộ Khoa học và Công nghệ Trung Quốc cũng cho thấy tổng đầu tư cho R&D của nước này năm 2025 vượt 3.920 tỷ nhân dân tệ (576 tỷ USD), tương đương 2,8% GDP. Trong đó, kinh phí dành cho nghiên cứu cơ bản đạt gần 280 tỷ nhân dân tệ, chiếm 7,08% tổng chi R&D - lần đầu tiên vượt ngưỡng 7%, theo China Daily.

Bên cạnh tình trạng sử dụng sai mục đích, nghiên cứu còn chỉ ra nhiều trường đại học đã lãng phí kinh phí nghiên cứu khi lập dự toán cao hơn nhu cầu thực tế để xin cấp vốn, sau đó vội vàng chi hết phần kinh phí còn lại trước khi đề tài kết thúc. Theo nhóm nghiên cứu, cách làm này gây ra tình trạng "lãng phí nguồn lực nghiêm trọng".

Nhóm tác giả cũng nhận thấy một lượng lớn kinh phí đang được phân bổ cho những nghiên cứu có chất lượng thấp, đóng góp hạn chế cho khoa học. Trong một số trường hợp, các nhà nghiên cứu sử dụng lại bài báo hoặc bằng sáng chế của các đề tài cũ để báo cáo như kết quả của đề tài mới, hoặc đưa các công trình của người ngoài nhóm nghiên cứu vào hồ sơ nhằm đáp ứng yêu cầu nghiệm thu.

Một vấn đề khác được chỉ ra là hiệu quả thương mại hóa kết quả nghiên cứu tại các trường đại học còn rất thấp. Tại một cơ sở giáo dục được khảo sát, giai đoạn 2022-2024 đã hoàn thành 224 đề tài nghiên cứu, đăng ký 177 bằng sáng chế và bản quyền phần mềm nhưng không có sản phẩm nào được thương mại hóa.

Theo các tác giả, hệ thống giám sát còn lạc hậu, việc thực thi quy định chưa nghiêm cùng với việc thiếu cơ chế đánh giá hiệu quả sử dụng kinh phí nghiên cứu một cách bài bản đã khiến những bất cập này tiếp tục kéo dài.