Nhiều nhà máy phân bón châu Âu ngừng hoạt động vĩnh viễn vì giá khí đốt cao

Các nhà sản xuất phân bón châu Âu phải đối mặt với chi phí khí đốt đầu vào từ 400-500 USD/tấn, trong khi các đối thủ cạnh tranh ở Trung Đông có giá khoảng 146 USD/tấn. (Ảnh minh họa)

Giá khí chuẩn TTF gần 79,45 euro/MWh và lượng khí lưu trữ của EU mới đạt khoảng 63% công suất đang đẩy các nhà khai thác urê châu Âu vào thế cạnh tranh khó khăn. Với khí đốt chiếm tới 80% chi phí tiền mặt khai thác urê, các nhà máy châu Âu phải chịu chi phí khí khoảng 400–500 USD/tấn, trong khi đối thủ Trung Đông và Bắc Mỹ chỉ quanh 146 USD/tấn. Làn sóng cắt giảm và đóng cửa cho thấy cán cân urê năm 2027 có thể thắt chặt mang tính cơ cấu, dù công suất toàn cầu vẫn tăng.

Mỗi tấn urê cần khoảng 26-27 MMBtu khí tự nhiên. Vì vậy, khi giá khí TTF tăng, chi phí khai thác tăng gần như trực tiếp. Với khí TTF tương đương 23-25 USD/MMBtu, tiền khí đã lên khoảng 400-500 USD/tấn, so với khoảng 146 USD/tấn tại các đối thủ. Mốc 20 USD/MMBtu vì thế rất đáng chú ý: trên mức này, hóa đơn khí có thể xóa sạch biên lợi nhuận của nhà máy châu Âu trước cả chi phí hạn ngạch phát thải EU. Muốn khởi động lại, giá khí phải giảm mạnh hoặc giá urê phải tăng đủ để bù khoảng cách 250-350 USD/tấn.

Các đợt cắt giảm đã chuyển thành rủi ro đóng cửa

Đây đã là thực tế. BASF từng cắt giảm khai thác amoniac tại Antwerp và Ludwigshafen vì kinh tế khai thác khó khăn do giá khí. Tháng 3/2026, LAT Nitrogen chấm dứt vĩnh viễn khai thác phân bón tại Grandpuits, Pháp, vì chi phí không thể cạnh tranh với hàng nhập khẩu. SKW Piesteritz tạm dừng một nhà máy amoniac tại Đức và đến tháng 9/2026 đưa nhà máy melamine vào trạng thái ngừng hoạt động. AGF Nitrogen cũng đang xem xét cắt giảm tại hệ thống 3,6 triệu tấn/năm công suất amoniac.

Phân biệt “tạm dừng” với “đóng cửa vĩnh viễn” rất quan trọng: nhà máy tạm dừng có thể hoạt động lại, còn nhà máy đóng cửa sẽ biến mất khỏi nền cung châu Âu.

Bài học từ khủng hoảng 2021-2022

Khi khí TTF đạt 266 euro/MWh vào tháng 8/2022, khoảng 25% đến 70% công suất nitơ châu Âu từng bị đình chỉ; khoảng 7 triệu tấn/năm công suất amoniac đã ngừng hoạt động. Yara từng cắt khoảng 40% sản lượng amoniac châu Âu vào tháng 9/2021, nhưng phần lớn được khởi động lại khi giá phân bón tăng đủ bù chi phí khí.

Bối cảnh 2026 có thể khắc nghiệt hơn vì khí dự trữ thấp hơn và chi phí phát thải EU cao hơn. Nếu đóng cửa vĩnh viễn, nhà khai thác chi phí thấp tại Trung Đông và Bắc Mỹ sẽ hưởng lợi.

IFA dự báo công suất urê toàn cầu tăng khoảng 6%, lên gần 202 triệu tấn vào năm 2027. Công suất mới ngoài Trung Quốc dự kiến tăng từ 0,3 triệu tấn năm 2025 lên 2,2 triệu tấn năm 2026 và 3,4 triệu tấn năm 2027.

Nhưng công suất mới không đồng nghĩa nguồn cung thay thế ngay cho châu Âu. Việc thay thế cần thời gian và phụ thuộc vào logistics, hợp đồng cùng năng lực cảng. Nhu cầu cũng không biến mất. IFA dự báo tiêu thụ nitơ toàn cầu tăng khoảng 1% mỗi năm, đạt 124 triệu tấn N vào 2030. Nhà đầu tư cần tách “khối lượng công suất” khỏi “vị trí công suất”.

Điểm quyết định cán cân urê 2027

Tranh luận về năm 2027 chia thành hai phía. Phe dự báo dư cung dựa vào làn sóng công suất mới và cho rằng giá sẽ chịu áp lực. Phe ngược lại cho rằng công suất ngoài Trung Quốc tăng chưa đủ nhanh, trong khi hạn chế xuất khẩu và địa chính trị làm giảm nguồn cung thực tế.

Yếu tố quyết định có thể nằm ở châu Âu. Bốn chỉ báo cần theo dõi là giá khí TTF mùa đông, lượng khí lưu trữ, quyết định đóng cửa nhà máy và hạn ngạch xuất khẩu urê của Trung Quốc.

Nếu khí TTF duy trì trên khoảng 70 euro/MWh, nguy cơ cắt giảm sâu và đóng cửa vĩnh viễn tăng mạnh. Kho khí hiện khoảng 63%, thấp hơn mức trung bình của 5 năm qua, làm tăng rủi ro giá khí cao kéo dài. Hạn ngạch xuất khẩu của Trung Quốc cũng có thể làm thay đổi nguồn cung toàn cầu.

Từ nay đến tháng 1/2027 là giai đoạn then chốt. Giá khí TTF quyết định mức độ cắt giảm sản lượng châu Âu; mức cắt giảm quyết định bao nhiêu công suất chỉ tạm ngừng và bao nhiêu sẽ biến mất vĩnh viễn. Vì vậy, không nên chỉ nhìn vào công suất mới toàn cầu rồi kết luận thị trường sẽ dư cung.

Nếu giá khí duy trì cao, các vụ đóng cửa vĩnh viễn có thể bù trừ lượng công suất mới, giữ giá urê cao hơn kỳ vọng và tạo lợi thế cho các nhà khai thác chi phí thấp tại Trung Đông và Bắc Mỹ. Ngược lại, nếu khí TTF giảm sâu và các nhà máy quay lại, nguồn cung mới có thể thực sự tạo áp lực dư cung.

Bốn dữ liệu đáng theo dõi là khí TTF so với 70 euro/MWh, tiến độ lấp đầy kho khí EU, quyết định đóng cửa nhà máy và chính sách xuất khẩu của Trung Quốc. Đây là các tín hiệu sớm cho thấy thị trường urê 2027 sẽ dư cung hay thắt chặt.