Nhiều nước EU ủng hộ cấm thương mại với các khu định cư Israel

Đại diện cấp cao EU về chính sách đối ngoại Kaja Kallas. Ảnh: THX/TTXVN

Theo truyền thông châu Âu, đại diện cấp cao EU về chính sách đối ngoại Kaja Kallas cho biết phương án nhận được nhiều sự ủng hộ nhất tại cuộc họp ngoại trưởng khối ngày 13/7 là cấm giao dịch với các khu định cư Israel tại vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng.

Các khu định cư này bị EU và phần lớn cộng đồng quốc tế coi là bất hợp pháp theo luật pháp quốc tế, trong khi Israel phản đối cách diễn giải này.

Trước đó, Ủy ban châu Âu đã gửi tới các nước thành viên một tài liệu dài hai trang, đề xuất nhiều phương án hạn chế hoạt động thương mại với các khu định cư. Trong đó, biện pháp mạnh nhất là cấm hoàn toàn việc nhập khẩu hàng hóa được sản xuất tại những khu vực này.

Sau cuộc thảo luận kín của các ngoại trưởng, đại sứ các nước thành viên EU sẽ tiếp tục xây dựng nội dung chi tiết cho đề xuất. Bà Kallas cho biết EU có thể triệu tập một cuộc họp ngoại trưởng bất thường để thúc đẩy tiến trình, bởi cuộc họp chính thức tiếp theo chỉ được lên lịch vào tháng 10.

Một số nhà ngoại giao lo ngại việc trì hoãn tới thời điểm đó có thể khiến quá trình ra quyết định trở nên khó khăn hơn, do Israel dự kiến tổ chức bầu cử quốc hội vài tuần sau cuộc họp. Tuy nhiên, ngoại trưởng Italy Antonio Tajani, người được xem là có tiếng nói then chốt đối với khả năng đề xuất được thông qua, cho rằng EU không nên áp dụng biện pháp mới trước cuộc bầu cử tại Israel.

Một trong những vấn đề gây tranh luận lớn nhất hiện nay là liệu lệnh cấm nên được coi là công cụ chính sách đối ngoại hay biện pháp thương mại.

Nếu được xếp vào lĩnh vực chính sách đối ngoại, đề xuất cần sự đồng thuận của toàn bộ 27 nước thành viên, trong khi một biện pháp thương mại chỉ cần ít nhất 15 quốc gia đại diện cho 65% dân số EU ủng hộ. Phần lớn các nước tại cuộc họp ngày 13/7 nghiêng về cách tiếp cận thương mại, qua đó cho phép lệnh cấm được thông qua ngay cả khi một số thành viên phản đối.

Bỉ, Pháp, Ireland, Luxembourg, Hà Lan, Tây Ban Nha và Thụy Điển nằm trong nhóm thúc đẩy việc coi hạn chế hàng hóa từ các khu định cư là vấn đề thương mại. Các nước này cho rằng hoạt động nhập khẩu và lưu thông hàng hóa về bản chất thuộc chính sách thương mại chung của EU.

Ngoại trưởng Hà Lan Tom Berendsen nhận định các biện pháp trên có thể được thông qua bằng cơ chế đa số đủ điều kiện. Trong khi đó, Ngoại trưởng Bỉ Maxime Prevot và người đồng cấp Tây Ban Nha Jose Manuel Albares chỉ trích Ủy ban châu Âu vì trình đề xuất chậm và chưa đưa ra nội dung đủ chi tiết. Ông Albares cho rằng EU không cần tiếp tục kéo dài tranh luận, bởi việc ngừng giao dịch với các khu định cư chỉ là thực thi nghĩa vụ theo luật pháp quốc tế.

EU hiện phân biệt hàng hóa sản xuất trong lãnh thổ Israel với sản phẩm có nguồn gốc từ các khu định cư. Theo đó, hàng hóa từ các khu định cư không được hưởng thuế suất ưu đãi dành cho sản phẩm Israel và nằm ngoài phạm vi Hiệp định Liên kết EU - Israel.

Cách tiếp cận này ngày càng bị xem là chưa đủ khi tình hình tại Bờ Tây xấu đi, làm gia tăng sức ép đòi cấm hoàn toàn hoạt động thương mại với các khu định cư. Ý kiến tư vấn năm 2024 của Tòa án Công lý Quốc tế cũng củng cố cơ sở pháp lý cho yêu cầu trên, khi khẳng định các quốc gia phải tránh những giao dịch kinh tế có thể góp phần duy trì tình trạng bất hợp pháp tại các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen bị chỉ trích vì cản trở lệnh cấm thương mại với các khu định cư khi cho rằng biện pháp này cần sự nhất trí của toàn bộ thành viên. Bà Kallas thừa nhận EU chưa có lập trường pháp lý thống nhất, song nhấn mạnh lệnh cấm vẫn có thể được thông qua bằng cơ chế đa số đủ điều kiện nếu các nước thành viên có đủ quyết tâm chính trị.

Diễn biến này cho thấy sức ép buộc EU siết thương mại với các khu định cư Israel đang gia tăng, song bất đồng pháp lý và tính toán chính trị giữa các thành viên vẫn có thể làm chậm quyết định cuối cùng.