Nhiều nước lên tiếng sau vụ đoàn tàu viện trợ Dải Gaza bị chặn

Cảnh đổ nát sau cuộc tấn công của Israel tại trại tị nạn Al-Shati, phía Tây Gaza, ngày 9/5/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Trong diễn biến mới nhất, ngày 19/5, ngoại trưởng 10 nước gồm Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan, Bangladesh, Brazil, Colombia, Indonesia, Jordan, Libya, Maldives và Tây Ban Nha đã ra tuyên bố chung phản đối việc Israel chặn nhiều tàu trong đoàn và tạm giữ nhiều người tham gia trên các tàu đang trên đường tới Dải Gaza. Ngoại trưởng các nước này cho rằng hành động như vậy vi phạm luật pháp quốc tế và luật nhân đạo quốc tế.

Phóng viên TTXVN tại Trung Đông dẫn tuyên bố chung cho biết các nước phản đối “mạnh mẽ” các cuộc tấn công mới nhằm vào đoàn tàu, một phần của Sáng kiến nhân đạo mang tên Global Sumud, nhằm thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế đối với tình trạng nhân đạo nghiêm trọng mà người dân Palestine tại Dải Gaza đang trải qua.

Các ngoại trưởng cũng nhắc lại các vụ Israel từng chặn các đoàn tàu quốc tế trước đây trên vùng biển quốc tế, đồng thời kêu gọi Israel trả tự do ngay lập tức cho toàn bộ những người bị bắt giữ và bảo đảm quyền lợi của họ.

Ban tổ chức đoàn tàu viện trợ Global Sumud cho biết quân đội Israel đã nổ súng chặn nhiều tàu trong đoàn này, sau đó đổ bộ để kiểm soát và tạm giữ hàng trăm nhà hoạt động quốc tế khi đoàn tàu nhân đạo hướng tới Dải Gaza đi qua vùng biển quốc tế tại Địa Trung Hải. Theo Ban xử lý khủng hoảng của đoàn tàu, ít nhất 347 người đến từ 40 quốc gia đã bị bắt giữ, trong đó có 74 công dân Thổ Nhĩ Kỳ.

Trong thông báo mới nhất, Bộ Ngoại giao Israel đêm 19/5 cho biết lực lượng biệt kích hải quân Israel đã chặn toàn bộ hơn 50 tàu thuộc đội tàu. Toàn bộ 430 người đã được chuyển sang các tàu của Israel và đang trên đường tới Israel, nơi họ sẽ có thể gặp đại diện lãnh sự của mình.

Phóng viên TTXVN tại Rome dẫn thông báo của Bộ Ngoại giao Italy ngày 19/5 cho biết có 29 công dân Italy nằm trong số hơn 400 người bị Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) bắt giữ khi tham gia đội tàu cứu trợ nhân đạo của sáng kiến Global Sumud hướng tới Dải Gaza. Ngoại trưởng Italy Antonio Tajani cho biết Rome đã yêu cầu Israel nhanh chóng trả tự do cho những công dân Italy bị bắt giữ, đồng thời bảo đảm các quyền cá nhân và tôn trọng nhân phẩm của họ. Ông Tajani cũng yêu cầu phía Israel làm rõ thông tin liên quan đến việc IDF sử dụng vũ lực trong chiến dịch ngăn chặn đội tàu cứu trợ, đặc biệt là cáo buộc sử dụng đạn cao su bắn vào các tàu. Bộ Ngoại giao Italy hiện duy trì liên lạc với Đại sứ quán Italy tại Tel Aviv và các cơ quan chức năng Israel để theo dõi sát tình hình công dân bị bắt giữ.

Chính phủ Nam Phi cũng lên tiếng phản đối mạnh mẽ. Theo phóng viên TTXVN tại Pretoria, thông cáo báo chí ngày 19/5 của Bộ Ngoại giao Nam Phi bày tỏ "quan ngại sâu sắc" trước các báo cáo cho thấy nhiều công dân Nam Phi bị lực lượng quân sự Israel bắt giữ khi tham gia đoàn tàu đang trên hải trình hướng về Dải Gaza. Tuyên bố của bộ này nhấn mạnh, đoàn tàu là một sáng kiến nhân đạo thuần túy mang tên Global Sumud do các tổ chức dân sự dẫn đầu, hoạt động với sứ mệnh hòa bình nhằm thu hút sự chú ý của dư luận thế giới đối với cuộc khủng hoảng nhân đạo khẩn cấp tại Dải Gaza, đồng thời cung cấp các nhu yếu phẩm thiết yếu cho người dân Palestine. Chính phủ Nam Phi cho rằng các biện pháp cưỡng chế của Israel làm dấy lên những quan ngại về nhân đạo, pháp lý và ngoại giao. Pretoria nhấn mạnh việc giam giữ hoặc kiểm soát tàu dân sự trên vùng biển quốc tế có thể đi ngược các nguyên tắc của luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS).

Đoàn tàu gồm 54 tàu xuất phát từ khu vực Marmaris của Thổ Nhĩ Kỳ hôm 15/5 với mục tiêu phá vòng phong tỏa tại Dải Gaza. Ngoài những tàu bị chặn, một số tàu khác vẫn tiếp tục di chuyển hướng về Dải Gaza. Ban xử lý khủng hoảng cho biết còn ít nhất 8 tàu tiếp tục hành trình, trong đó tàu Sirius được cho là đang ở gần Gaza nhất. Các tổ chức tham gia đoàn tàu cho rằng luật pháp quốc tế bảo vệ các tàu dân sự hoạt động trên vùng biển quốc tế và kêu gọi mở hành lang nhân đạo cho Dải Gaza.

Đây là lần thứ ba trong chưa đầy một năm Israel tiến hành chiến dịch lớn nhằm vào các đoàn tàu viện trợ hướng tới Gaza. Hồi tháng 4 vừa qua, quân đội Israel từng chặn đoàn tàu gần đảo Crete của Hy Lạp và bắt giữ 177 nhà hoạt động. Trước đó, tháng 8/2025, Israel cũng chặn một đoàn tàu khác gồm hơn 40 tàu và khoảng 500 nhà hoạt động quốc tế.

Trong diễn biến liên quan, Mỹ ngày 19/5 đã áp đặt trừng phạt đối với 4 cá nhân liên quan đến đoàn tàu viện trợ nói trên với cáo buộc hỗ trợ phong trào Hồi giáo Hamas ở Dải Gaza. Trong thông báo, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho rằng sáng kiến này làm suy yếu các nỗ lực của Mỹ nhằm thúc đẩy hòa bình tại khu vực. Trong khi đó, ban tổ chức khẳng định đây là sáng kiến nhân đạo dân sự nhằm thu hút sự chú ý tới tình hình nhân đạo tại Gaza.

Đoàn tàu trên là một phần của sáng kiến Global Sumud, liên minh hoạt động nhân đạo quốc tế thường tổ chức các chuyến tàu dân sự nhằm vận chuyển hàng viện trợ cho người Palestine tại Dải Gaza.