Nhiều quy định mới của Luật Dân số năm 2025

Cán bộ Trạm y tế xã Minh Đức xuống cơ sở chăm sóc sức khỏe, truyền thông dân số cho người dân. Ảnh minh họa

Do đó, những quy định về thích ứng với già hóa DS và phát triển mạng lưới phúc lợi cho người cao tuổi trong Luật DS năm 2025 đang thu hút sự quan tâm của xã hội.

Nghiêm cấm nhân bản vô tính người

Luật DS năm 2025 nghiêm cấm nhiều hành vi, trong đó có hành vi nhân bản vô tính người. Luật sư Nguyễn Thị Hồng, Đoàn Luật sư thành phố Đồng Nai cho biết: Việc nghiêm cấm hành vi nhân bản vô tính người nhằm bảo vệ các giá trị đạo đức, nhân văn và quyền con người. Hành vi này tiềm ẩn, chứa đựng những rủi ro nghiêm trọng về mặt sinh học, đe dọa phá vỡ cấu trúc gia đình và bản sắc tự nhiên của mỗi cá nhân. Điều này nhận được sự ủng hộ tích cực của giới khoa học pháp lý, y học lẫn dư luận.

Cũng theo luật sư Nguyễn Thị Hồng, Luật DS năm 2025 chuyển trọng tâm chính sách DS từ kế hoạch hóa gia đình sang DS và phát triển, với những quy định nổi bật được dư luận quan tâm.

Chẳng hạn, luật quy định DS là yếu tố quan trọng hàng đầu của sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc. Thực hiện chính sách DS và phát triển thông qua các biện pháp duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với tình trạng già hóa, nâng cao chất lượng DS trong mối quan hệ với các yếu tố kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh gắn với xây dựng đất nước giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc (khoản 1, Điều 7).

Đồng thời Luật DS năm 2025 cũng quy định rõ, việc điều chỉnh quy mô, cơ cấu DS bảo đảm phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội thông qua các biện pháp như: điều chỉnh mức sinh, giảm mức tử vong, các biện pháp khác (khoản 1, Điều 12); quyết định về thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe, điều kiện học tập, lao động, thu nhập và nuôi dạy con của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng trên cơ sở bình đẳng (khoản 1, Điều 13); định kỳ hàng năm, cơ quan thống kê Trung ương công bố tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh để Chính phủ, chính quyền địa phương cấp tỉnh xây dựng, thực hiện biện pháp can thiệp phù hợp để giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh (khoản 3, Điều 15)…

Quan tâm đến chính sách người cao tuổi

Người cao tuổi (NCT) là bộ phận không thể tách rời cơ cấu DS. Chính vì vậy, Luật DS năm 2025 khẳng định, năng lực xã hội của NCT là khả năng duy trì, thích ứng và tham gia vào các mối quan hệ xã hội để giúp họ tiếp tục cống hiến cho gia đình, xã hội.

Bên cạnh đó, luật cũng quy định rõ chính sách của Nhà nước trong thích ứng với già hóa dân số. Theo đó, Nhà nước ưu tiên phát triển mạng lưới bệnh viện lão khoa, chuyên khoa lão trong các bệnh viện đa khoa; mở rộng các hoạt động chăm sóc NCT; bảo đảm NCT được tiếp cận thuận lợi các dịch vụ y tế và môi trường xã hội phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội. Luật cũng khuyến khích người dân chủ động chuẩn bị cho tuổi già từ khi còn trẻ; đồng thời có các chính sách hỗ trợ NCT về việc làm, an sinh xã hội, khởi nghiệp, phát triển kinh tế và tham gia chuyển đổi số (khoản 5, Điều 7).

Ông Lê Văn Bình (ở xã Tân Quan) cho biết: Chính sách về NCT ngoài những vấn đề được Luật NCT năm 2009 quy định, còn được Luật DS năm 2025 mở rộng thêm như: chủ động chuẩn bị cho tuổi già, chăm sóc NCT và phát triển nguồn nhân lực chăm sóc NCT với những giải pháp cụ thể. Điều này không chỉ ông mà những NCT khác khi tiếp cận rất phấn khởi.

Theo đó, cá nhân cần chủ động chuẩn bị cho tuổi già ngay từ khi còn trẻ thông qua các hoạt động như: chuẩn bị về sức khỏe, tài chính, tâm lý; tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; tham gia học tập, nâng cao kiến thức, kỹ năng để duy trì sức khỏe thể chất, tinh thần và chức năng xã hội; tham gia các hoạt động hỗ trợ chăm sóc NCT; các hoạt động khác chuẩn bị cho tuổi già.

Cùng với đó, phát triển đa dạng các hình thức chăm sóc NCT; hỗ trợ cải thiện năng lực xã hội, năng lực tự chăm sóc của NCT phù hợp mức độ tự chủ, nhu cầu. Khuyến khích tổ chức, cá nhân cấp học bổng hoặc hỗ trợ học phí, sinh hoạt phí cho người học để phát triển chuyên ngành lão khoa, đặc biệt là những người đang làm việc tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, cơ sở chăm sóc NCT tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, ven biển và hải đảo.

Để triển khai thực hiện Luật DS năm 2025 liên quan đến chính sách dành cho NCT, Chính phủ đã kịp thời ban hành Nghị định số 168/2026/NĐ-CP, ngày 15-5-2026 quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành, có hiệu lực từ ngày 1-7-2026.

Theo đó, người thực hiện chăm sóc NCT tại nhà bao gồm: người thân; người giúp việc gia đình theo quy định của pháp luật về lao động; người tình nguyện chăm sóc. Người thực hiện chăm sóc NCT tại cộng đồng gồm: tình nguyện viên; người làm chuyên môn tại trạm y tế cấp xã, cộng tác viên DS, nhân viên y tế thôn bản, nhân viên công tác xã hội tham gia chăm sóc NCT tại nhà.