Nhiều quy định mới về quản lý, sử dụng mạng xã hội

Ảnh chụp màn hình điện thoại một phiên livestream bán hàng trên Facebook.

Theo đó, hành vi cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ có thể bị phạt đến 30 triệu đồng; người livestream, người bán và nền tảng thương mại điện tử bắt buộc định danh - xác thực điện tử (VNeID)… Điều này yêu cầu người dùng MXH cần nâng cao nhận thức pháp luật để tự bảo vệ mình trên không gian mạng.

Nâng trách nhiệm người dùng

Nghị định số 174/2026/NĐ-CP (Nghị định 74) về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông và công nghệ thông tin, có hiệu lực từ ngày 1-7-2026 quy định nhiều hành vi vi phạm trên MXH sẽ bị xử phạt ở mức cao.

Điều 95, Nghị định 174 quy định: hành vi cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc chưa được phép lưu hành có thể bị xử phạt từ 20-30 triệu đồng. Mức phạt này cũng áp dụng đối với hành vi lợi dụng MXH để sản xuất nội dung dưới hình thức phóng sự, điều tra, phỏng vấn báo chí trái quy định; chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống; đăng tải nội dung đồi trụy, phản cảm, cổ xúy tệ nạn xã hội hoặc quảng cáo hàng hóa, dịch vụ bị cấm.

Thực tế vẫn còn tình trạng người dùng chia sẻ các bài viết, video hoặc hình ảnh trên Facebook, TikTok, YouTube mà ít quan tâm đến nguồn gốc hay tính xác thực của nội dung. Chị Nguyễn Thanh Thảo, nhân viên văn phòng (ở phường Tân Triều) cho biết: Khi tìm hiểu các quy định mới, chị đã thay đổi thói quen sử dụng MXH. “Trước giờ, khi lướt Facebook nếu thấy thông tin nào hay, bổ ích thì tôi chia sẻ ngay. Tới đây, tôi sẽ cẩn trọng hơn để không bị phạt” - chị Thảo nói.

Tương tự, anh M., quản trị một trang cộng đồng ở phường Trảng Dài thường đăng lại nguyên văn bài báo hoặc thông tin từ các trang mạng khác và có ghi trích nguồn rõ ràng. Anh thắc mắc: “Không biết tới đây nếu tôi sao chép toàn bộ bài báo hoặc video của cơ quan báo chí hoặc chỉ chia sẻ đường link dẫn về bài báo gốc thì có bị phạt không”?

Liên quan đến nội dung này, luật sư Phạm Văn Nghĩa, Đoàn Luật sư thành phố Đồng Nai lưu ý: Người dùng MXH trước khi cung cấp hoặc chia sẻ bất kỳ thông tin, tác phẩm nào thuộc quyền sở hữu trí tuệ của tổ chức, cá nhân khác thì phải được sự đồng ý của chủ sở hữu. Nếu không được phép mà vẫn sử dụng hoặc phát tán, người vi phạm có thể bị xử lý theo quy định pháp luật. Trường hợp chỉ chia sẻ đường link bài báo thì không phải là vi phạm bản quyền. Đường link hoàn toàn không phải là tác phẩm báo chí mà chỉ là đường dẫn đến tác phẩm đó.

Theo luật sư Nghĩa, nhiều người vẫn cho rằng chỉ người tạo ra thông tin sai sự thật mới phải chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, người phát tán hoặc chia sẻ nội dung vi phạm cũng có thể bị xem xét xử lý. “Người dùng MXH cần hình thành thói quen kiểm chứng thông tin trước khi đăng hoặc chia sẻ. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, hình ảnh, video giả mạo ngày càng tinh vi, nếu thiếu cẩn trọng rất dễ tiếp tay cho tin giả, gây ảnh hưởng đến cộng đồng và chính bản thân mình” - luật sư Nghĩa nhận định.

Ông Nguyễn Thế Hùng, chuyên viên Phòng Chuyển đổi số, Sở Khoa học và Công nghệ cho rằng: Nghị định 174 hướng tới xây dựng môi trường mạng văn minh, an toàn và có trách nhiệm hơn. “Mỗi bài đăng, bình luận hay lượt chia sẻ đều gắn với trách nhiệm của người sử dụng. Dùng MXH có trách nhiệm không chỉ giúp người dùng tránh rủi ro pháp lý mà còn góp phần xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, đáng tin cậy” - ông Hùng nhấn mạnh.

Livestream bán hàng phải xác thực danh tính

Bên cạnh việc siết chặt trách nhiệm của người sử dụng MXH, từ ngày 1-7 tới, hoạt động livestream bán hàng cũng được quản lý chặt chẽ hơn theo Luật Thương mại điện tử. Theo đó, các nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm thực hiện xác thực điện tử danh tính của người livestream bán hàng trước khi cho phép phát trực tiếp. Việc xác thực được thực hiện theo quy định về định danh và xác thực điện tử. Đối với người nước ngoài, việc xác thực được thực hiện thông qua các giấy tờ hợp pháp theo quy định.

Ngoài ra, người livestream bán hàng phải cung cấp đầy đủ thông tin cho nền tảng để phục vụ việc xác thực danh tính; tuân thủ quy chế hoạt động của nền tảng; không được đưa ra các thông tin sai lệch hoặc gây nhầm lẫn về công dụng, xuất xứ, chất lượng, giá bán, chương trình khuyến mại hay chính sách bảo hành của sản phẩm. Đối với các mặt hàng thuộc diện phải xác nhận nội dung quảng cáo, người livestream chỉ được giới thiệu đúng nội dung đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Tại Đồng Nai, hoạt động livestream bán hàng ngày càng phổ biến, từ các hộ kinh doanh quần áo, mỹ phẩm, thực phẩm đến các sản phẩm nông nghiệp, đặc sản địa phương. Nhiều người xem đây là kênh bán hàng chủ lực nhờ khả năng tiếp cận khách hàng nhanh chóng.

Chị Lê Thị M., chủ một cửa hàng thời trang tại phường Trấn Biên mỗi tuần thực hiện từ 3-4 buổi livestream bán hàng trên các nền tảng thương mại điện tử. Chị M. cho biết: “Ban đầu tôi cũng lo ngại việc xác thực danh tính sẽ phát sinh thêm thủ tục. Tuy nhiên, nếu tất cả người bán hàng đều phải xác thực thì khách hàng sẽ yên tâm hơn. Những người kinh doanh nghiêm túc cũng sẽ có thêm lợi thế cạnh tranh so với các tài khoản bán hàng không rõ nguồn gốc”.

Ở góc độ người tiêu dùng, nhiều người cho rằng, quy định mới giúp hạn chế tình trạng bán hàng giả, hàng kém chất lượng trên môi trường mạng. Chị Trần Thu Huệ (ở phường Dầu Giây) cho hay: Nhiều lần mua hàng qua livestream nhưng sản phẩm nhận được không giống như quảng cáo. Nếu người livestream phải xác thực danh tính thì khách hàng sẽ yên tâm hơn. Người bán sẽ có trách nhiệm hơn, hạn chế được tình trạng bán hàng giả, hàng kém chất lượng.

Theo luật sư Phạm Văn Nghĩa, việc đưa hoạt động livestream bán hàng vào khuôn khổ pháp lý là bước đi cần thiết khi hình thức kinh doanh này ngày càng phát triển mạnh. “Xác thực danh tính giúp tăng tính minh bạch của thị trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo cơ sở để xác định trách nhiệm khi xảy ra tranh chấp hoặc vi phạm. Đây cũng là biện pháp góp phần hạn chế tình trạng lợi dụng các nền tảng điện tử để bán hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc hoặc quảng cáo sai sự thật” - luật sư Nghĩa nhận định.

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số, việc nâng cao trách nhiệm của người dùng MXH, người bán hàng và các nền tảng trực tuyến là yêu cầu tất yếu. Những quy định mới có hiệu lực từ ngày 1-7 tới được kỳ vọng sẽ góp phần xây dựng môi trường số minh bạch, văn minh và an toàn hơn.